InterviewEwout Irrgang

Rekenkamer: de arbeidsinspectie heeft een omslag nodig om effectief te zijn tegen uitbuiting

Ewout Irrgang, vicevoorzitter van de Algemene Rekenkamer noemt de aanpak van arbeidsuitbuiting 'teleurstellend'.  Beeld Werry Crone
Ewout Irrgang, vicevoorzitter van de Algemene Rekenkamer noemt de aanpak van arbeidsuitbuiting 'teleurstellend'.Beeld Werry Crone

Ondanks een ruimer budget faalt de Inspectie SZW in haar aanpak van arbeidsuitbuiting, concludeert de Algemene Rekenkamer. Ewout Irrgang, vicevoorzitter van de Rekenkamer, pleit voor een drastische hervorming. “Nog een keer 50 miljoen euro erbij is in ieder geval niet de oplossing.”

Waarom deed de Rekenkamer onderzoek naar de Inspectie SZW?

“Bij het aantreden van het kabinet-Rutte III in 2017 kwam er veel geld beschikbaar voor allerlei overheidsdiensten. Zo krijgt de Inspectie jaarlijks tot 50 miljoen euro extra in 2022, onder meer voor de aanpak van arbeidsuitbuiting. Wij hebben onderzocht of de inspectie met dat extra geld arbeidsuitbuiting ook beter kan opsporen en tegengaan.”

De inspectie wist minder daders op te sporen en minder slachtoffers te helpen. Hoe kan dat?

“Een belangrijke reden is dat slachtoffers niet geholpen zijn met de huidige wetten. Dat speelt eigenlijk al jaren. Het komt deels doordat de lat om arbeidsuitbuiting te bewijzen in het strafrecht heel hoog ligt. Daarom probeert de inspectie onder de noemer ‘ernstige benadeling’ ook werkgevers aan te pakken die net onder die lat vallen, bijvoorbeeld door boetes te geven. Maar daar zijn slachtoffers niet mee geholpen. Sterker nog, die zijn juist vaak slechter af, omdat ze bijvoorbeeld hun baan verliezen. Dat is enorm frustrerend voor inspecteurs. Een van de meest confronterende zinnen in het rapport vind ik de uitspraak van een inspecteur: ‘De inspectie maakt werknemers voor de tweede keer slachtoffer.’ Die persoon is natuurlijk geen inspecteur geworden om niets aan arbeidsuitbuiting te doen.”

De Inspectie heeft nauwelijks zicht op de omvang van arbeidsuitbuiting in Nederland, schrijft de Rekenkamer. Hoe kan dat?

“Inspecteurs zijn nu onvoldoende getraind in het herkennen van arbeidsuitbuiting. Dat moet beter. Daarnaast melden slachtoffers zich vaak niet, en gemeenten en hulporganisaties geven meldingen te vaak niet door. De signalen die wel binnenkomen, worden slecht bijgehouden. De inspectie heeft bijvoorbeeld geen registratie van het aantal slachtoffers van ‘ernstige benadeling’. Als de inspectie een melding krijgt, dan moet iemand bijvoorbeeld kunnen zien: ‘Hé, over die werkgever hebben we twee jaar geleden ook al een melding gehad, misschien is dat een recidivist.’ Dat gebeurt nu niet, dus tast de inspectie in het duister.”

Wat moet er nu gebeuren?

Nog een keer 50 miljoen euro erbij is in ieder geval niet de oplossing. Er is na de economische crisis net als op andere overheidsdiensten stevig bezuinigd op de inspectie, veel gespecialiseerd personeel is vertrokken. Je ziet op meer plekken dat alleen extra geld dan niet genoeg is. Nieuw personeel moet worden aangetrokken en opgeleid, dat herstel gaat maar heel geleidelijk. Je kunt nu nog meer inspecteurs gaan aannemen, maar dat zal niet leiden tot de opsporing van meer daders en slachtoffers.

“Allereerst moet de wet worden aangepast om de bewijslast voor arbeidsuitbuiting kleiner te maken. Ook moeten slachtoffers betere bescherming krijgen, en moet de inspectie het vertrouwen herwinnen van gemeenten en andere organisaties waar ze mee samenwerkt. Verder moeten de boetes omhoog voor echt criminele werkgevers: het mag niet lonen om zo met je werknemers om te gaan. En de inspectie moet zijn eigen informatie beter op orde krijgen. Dan pas kan je ook je echt controleren of je je eigen doelstellingen hebt behaald.

Alleen als dat allemaal gebeurt, kom je vooruit. De minister heeft constructief gereageerd en omarmt de conclusies van ons onderzoek. Maar het vraagt wel echt een omslag. Het is niet mogelijk om dit rapport te lezen en te denken dat het wel goed komt met wat kleine wijzigingen.”

Lees ook:

Rekenkamer: Arbeidsinspectie faalt in aanpak uitbuiting

Meldingen van arbeidsuitbuiting blijven liggen bij de Inspectie SZW, en slachtoffers worden nauwelijks geregistreerd. Werkgevers komen weg met een relatief lage boete.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden