Nieuws Crimineel geld

Recordaantal verdachte transacties in Nederland

De FIU, waar ongebruikelijke transacties moeten worden gemeld, bestempelde transacties met een waarde van 9,5 miljard euro als ‘verdacht’. Beeld EPA

Banken en andere financiële instellingen meldden in 2018 voor zo’n 9,5 miljard euro aan verdachte transacties. Het werkelijke bedrag aan crimineel geld ligt waarschijnlijk nog veel hoger. 

Het aantal als verdacht aangemerkte financiële transacties in Nederland is het afgelopen jaar spectaculair gestegen. Bij de Financial Intelligence Unit (FIU), waar financiële instellingen en tussenpersonen ongebruikelijke transacties moeten melden, kwamen ruim twee keer zoveel meldingen binnen dan in 2017.

In totaal bestempelde de FIU transacties met een waarde van zo’n 9,5 miljard euro als ‘verdacht’: transacties waarbij een sterk vermoeden van bijvoorbeeld drugscriminaliteit, fraude, witwassen of terrorismefinanciering bestaat. Dat bedrag is niet alleen enorm, het betekent ook een forse toename van de 6,7 miljard euro die in 2017 nog als verdacht werd bestempeld. En dit betreft alleen nog de transacties die bij de FIU gemeld worden. Het werkelijke bedrag aan crimineel geld dat door het Nederlandse financiële stelsel wordt gesluisd is waarschijnlijk nog veel groter. De meeste recente schatting gaat uit van zo’n 16 miljard euro per jaar.

Bankiers

Hoewel de meeste meldingen komen van zogeheten betaaldienstverleners – instellingen zonder bankvergunningen die transacties tussen partijen verzorgen – zijn het vooral de banken die steeds meer ongebruikelijke transacties zijn gaan melden. De afgelopen jaren zijn zij daartoe ook aangespoord door toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB), die vrijwel alle banken boetes en aanwijzingen oplegde omdat zij onvoldoende controleerden op transacties.

Het bekendste voorbeeld van de laatste tijd is ING, dat een boete van 775 miljoen euro kreeg omdat het nauwelijks controleerde op verdachte transacties, waardoor criminelen ongestoord geld via de bank konden witwassen. Het systeem van ING dat verdachte transacties moest ondervangen stond zo afgesteld dat er niet meer dan drie meldingen per dag konden komen. Inmiddels melden de Nederlandse banken gezamenlijk ruim 68.000 ongebruikelijke transacties, ruim drie keer zoveel als in 2017. Ruim 15.000 transacties werden daadwerkelijk als verdacht verklaard, en dat is bijna vier keer zoveel als een jaar eerder.

Lastig opsporen

Dat er meer gemeld wordt, kent als keerzijde dat de opsporings- en handhavingscapaciteiten ook ruim overvraagd worden. Minister Grapperhaus van veiligheid en justitie laat in een begeleidende Kamerbrief weten dat er vanaf 2021 29 miljoen euro per jaar extra is uitgetrokken voor het opsporen van witwassen, fraudebestrijding en ondermijning.

Ook de FIU zelf loopt tegen problemen aan door de vele meldingen. Zo moeten officieel politiemedewerkers beoordelen of er gegevens uit hun systemen verstrekt kunnen worden aan de FIU. Dat liep niet soepel, schrijft Grapperhaus aan de Kamer. Hij wil nu dat FIU-medewerkers ook een aanstelling krijgen als politiemedewerker, zodat ze zelf kunnen bepalen of en wanneer zij toegang tot de gegevens kunnen krijgen. Daarmee worden twee verschillende wettelijke taken door één en dezelfde ambtenaar verricht.

Processen-verbaal

Dat is een lastige situatie, erkent Grapperhaus, die daarvoor zelfs nog toestemming moet vragen aan de Autoriteit Persoonsgegevens en alvast de Auditdienst Rijk (ADR) heeft gevraagd te gaan controleren ‘om vermenging van taken en oneigenlijk gebruik van bevoegdheden te voorkomen’.

Grapperhaus erkent bovendien dat het al eerder misging in het proces van beoordelen van transacties. FIU-medewerkers schreven zelf alvast processen-verbaal die als basis dienen voor mogelijke strafrechtelijke vervolging, maar daartoe zijn zij helemaal niet bevoegd.

Voor de toekomst bezint Grapperhaus zich op een andere manier van het beoordelen van ongebruikelijke transacties. De positie van de FIU wordt mogelijk anders ingevuld, mede afhankelijk van de oordelen van de Autoriteit Persoonsgegevens en de Auditdienst Rijk. Voor het einde van het jaar krijgt de Kamer daarover voorstellen van de minister.

Lees ook:
Directeur De Nederlandsche Bank: ‘Als ik een boef was, zou ik me rot lachen’

De schandalen volgen elkaar in rap tempo op binnen de financiële sector. Toch proeft directielid Frank Elderson van De Nederlandsche Bank een omslag in het denken. ‘Er zijn geen bankiers meer, die denken dat dit niet belangrijk is.’ Maar het is pas een begin.

Criminelen konden ongestoord bankieren bij ING

ING negeerde jarenlang signalen van witwassen via de eigen rekeningen. Hoeveel crimineel geld er is witgewassen via de bank? Niemand die het weet. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden