Belastingontduiking

Premier Conte wil een pact met de ‘eerlijke Italiaan’

In het zuiden van Italië worden vaak arbeidskrachten zwart ingehuurd om te helpen bij de tomatenoogst. Beeld AFP

Italië rekent bij nieuwe begroting op een succesvolle aanpak van belastingontduiking. Dat lijkt optimistisch. Zwartwerken en zwart betalen gebeurt overal en is sociaal geaccepteerd.

De nieuwe regering van het door schulden overladen Italië is druk bezig met de begroting voor 2020 en wil extra inkomsten krijgen door de wijdverbreide belastingontduiking aan te pakken. Dat moet de staat al volgend jaar 3 miljard euro opleveren.

Premier Giuseppe Conte, die sinds vorige maand een kabinet van Vijfsterrenbeweging en de sociaal-­democratische Democratische Partij leidt, noemt dit – optimistisch – zijn speerpunt. “Belastingontduiking is een van de grootste plagen van ons land. Ik vraag om een pact met alle eerlijke Italianen: neem deze uitdaging aan. Dan zullen jullie eindelijk allemaal minder belasting betalen”, zei hij.

Maar zwartwerken en zwart betalen zijn in Italië hardnekkige gewoontes, die lastig zijn uit te bannen. Belastingontduiking gebeurt overal, ook open en bloot.

Zwartwerkers voor de tomatenoogst

Neem de automonteur die niet aan kassabonnen doet en de betalingen voor reparaties alleen in contanten accepteert, net zoals de restauranteigenaar die de rekening op een servetje krabbelt. Bedrijven en zzp’ers in het welvarende noorden ontduiken de belastingen net zo hard als boeren die in het armere zuiden zwartwerkers voor de tomatenoogst inhuren.

Volgens schattingen van het Italiaanse ministerie van financiën kost belastingontduiking de schatkist jaarlijks 109 miljard euro. Om dat bedrag in perspectief te zien: de Italiaanse overheid heeft dit jaar uitgaven van ongeveer 877 miljard en een schuld van 2463 miljard.

Hoekstra in Rome op werkbezoek

De verlaging van de grens van contante betalingen naar 2000 euro vindt Wopke Hoekstra, de Nederlandse minister van financiën, interessant. Hoekstra was dinsdag voor een werkbezoek in Rome en sprak daar onder anderen met Italiaanse antiwitwasexperts. “Het Nederlandse kabinet overweegt een bovengrens van 3000 euro in te stellen. Ik ben benieuwd hoe zo’n plafond uitpakt, en hoe de handhaving eruitziet.”

De regering-Conte koerst voor 2020 op een begrotingstekort van 2,2 procent. De vorige regering, van de populistische partijen Vijfsterrenbeweging en Lega, mikte vorig jaar op nét iets meer: 2,4 procent. Dat deed de Europese Commissie steigeren, de Italianen moesten véél minder uitgeven.

Opvallend genoeg is de commissie nu de rust zelve. Hoekstra wilde dinsdag geen uitspraken doen over de begrotingsplannen van de nieuwe Italiaanse regering.

Dat er zo veel belasting wordt ontdoken en dit sociaal redelijk geaccepteerd is, komt onder meer doordat de Italianen hun overheid sterk wantrouwen en de heersende mentaliteit er eentje is van ‘ik doe wat het guns­tigst voor mij en mijn familie is, niet wat het gunstigst is voor onze hele maatschappij’.

Het indammen van die zee aan zwarte transacties wordt dus een ambitieuze opgave. De insteek van premier Conte is dat hij cashbetalingen ontmoedigt en de traceerbare elektronische betalingen aanmoedigt. Daarom gaat halverwege 2020 onder andere het plafond voor contante betalingen omlaag van 3000 naar 2000 euro. En bedrijven zijn vanaf dan verplicht een apparaat voor pin- en creditcardbetalingen te hebben.

Waar een klant in een Nederlands café soms zelfs verplicht is te pinnen, is dat in een Romeinse bar vaak onmogelijk. Winkeliers beweren dat ze dat zo willen houden vanwege de hoge commissie die ze moeten betalen. De regering belooft om de banken om een verlaging te vragen.

Loterij met genummerde kassabonnen

Daarnaast wil de regering 50 miljoen euro vrijmaken voor een loterij waarbij de genummerde kassabonnen van elektronische betalingen de loten zijn. Dat idee kopieert Italië van ­onder andere Portugal en Malta. De premier wil de trekking op 6 januari laten plaatsvinden: een Italiaanse feestdag waarop kinderen cadeautjes krijgen.

Op diezelfde dag kunnen burgers ook maximaal 250 euro terug op hun rekening gestort krijgen, op basis van de bedragen die ze met pinpas en creditcard of via bankoverboekingen hebben uitgegeven. ‘Cashback day’ noemt Conte die dag.

Het aanpakken van de chronische belastingontduiking is al door zo’n beetje alle vorige regeringen aangekondigd – zonder resultaat. Toch reageren experts redelijk positief op deze plannen. Ze waarderen het dat er nu eens niet voor een belastingamnestie wordt gekozen.

Lees ook:

Van 1000 naar 600: Italië gaat het met minder parlementariërs doen

De populistische Vijfsterrenbeweging gaat haar belangrijkste programmapunt verwezenlijken: het verkleinen van het aantal parlementsleden. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden