InterviewPaul Tang

Paul Tang over de Uber Files: ‘Mijn stellige overtuiging is dat de Nederlandse fiscus de wet heeft overtreden’

null Beeld Brechtje Rood
Beeld Brechtje Rood

Paul Tang vindt dat Nederland echt wat uit te leggen heeft aan Europa over zijn innige band met taxibedrijf Uber. ‘De fiscus moet aan de rest van de wereld laten zien dat dit iets is uit het verleden.’

Dirk Waterval

Kijk naar de Nederlandse omgang met taxibedrijf Uber en je ziet waarom het hier nog steeds een belastingparadijs is, zegt Europarlementariër Paul Tang (PvdA). “De Belastingdienst behartigt de belangen van bedrijven, in elk geval dat van Uber. Ze buigt internationale belastingafspraken op zo’n manier dat Uber er beter uitkomt.” Zo’n houding van een overheid is volgens hem de klassieke omschrijving van een belastingparadijs.

Nu staat Tang wel bekend om zijn harde oordeel over de Nederlandse belastingpraktijk, en in die zin verrast zijn uitspraak wellicht niet. Maar als voorzitter van de subcommissie die belastingwetten opstelt in Brussel is het wél een stem om rekening mee te houden.

Onder het toeziend oog uitkomen

Deze week bleek hoe de Belastingdienst zich in 2015 achter de schermen heeft ingespannen voor Uber, het Amerikaanse miljardenbedrijf dat zijn Europese hoofdkantoor in Nederland heeft gevestigd (zie box). Uber kon daardoor wat langer onder het toeziend oog uitkomen van belastingdiensten in andere lidstaten. Dat is wat Tang bedoelt met ‘het behartigen van bedrijfsbelangen’.

De onthulling komt op een moment dat Nederland zich eindelijk wat weet los te weken van zijn slechte naam in de wereld van belastingontwijking. Critici hekelden vooral de gigantische geldstromen die bedrijven van oudsher door Nederland sluisden. Via een van de vele Nederlandse brievenbusfirma’s gingen de bedrijfswinsten dan door naar laagbelastende eindbestemmingen als Bermuda of de Britse Maagdeneilanden.

De innige band tussen Uber en de fiscus

Staatssecretaris Marnix van Rij (financiën) gaat de omgang tussen de fiscus en taxibedrijf Uber verder onderzoeken en zal daarover rapporteren aan het parlement. Dat zei hij dinsdag op een bijeenkomst in Brussel tegen daar aanwezige journalisten. Van Rij reageerde op de onthulling dat medewerkers van Uber tevreden aan elkaar mailden hoe ver de Belastingdienst ging om hen te beschermen tegen strenge controles van andere EU-lidstaten.

Zo lekte de fiscus naar Uber uit vertrouwelijke gesprekken die de overheidsdienst voerde met deze landen, en deed de Belastingdienst heel lang over het uitleveren van gevoelige bedrijfsinformatie van Uber toen de lidstaten die kwamen opvragen. Zij hadden die informatie nodig om te kunnen controleren of Uber-chauffeurs wel genoeg belasting afdroegen in hun land.

De Leidse hoogleraar Jan van de Streek noemde dit een wettelijke overtreding van de geheimhoudingsplicht, en ook Europarlementariër Paul Tang spreekt van wetsovertreding door de fiscus. De Belastingdienst zelf zei niet te mogen ingaan op specifieke vragen over Uber, maar liet weten dat ze na intern onderzoek geen wettelijke overtredingen was tegengekomen in het contact met het bedrijf.

De gelekte mails maken deel uit van de Uber Files, ruim 120.000 interne bedrijfsdocumenten van taxibedrijf Uber, die via de Britse krant The Guardian in handen zijn gekomen van het Internationaal Consortium voor Onderzoeksjournalististen (ICIJ). In Nederland werden de documenten onderzocht door Martijn Roessingh en Dirk Waterval (Trouw), Gaby de Groot en Johan Leupen (FD) en Linda van der Pol, Romy van der Burgh en Karlijn Kuijpers (Investico).

Inmiddels moeten multinationals bronbelasting betalen als zij Nederland gebruiken om hun bedrijfswinsten door te sluizen naar dit soort eilandstaatjes. Volgens de jongste cijfers van De Nederlandsche Bank is er de afgelopen twee jaar dan ook echt veel minder geld via Nederland naar deze laagbelastende landen gegaan.

Paul Tang Beeld Wouter Zaalberg
Paul TangBeeld Wouter Zaalberg

Het gaat dan overigens alleen om eindbestemmingen die het kabinet op een zwarte lijst heeft gezet. Sommige maatschappelijke organisaties zeggen dat die zwarte lijst niet compleet is, en dat er meer landen op moeten waar de effectieve belastingdruk óók heel laag is voor multinationals.

Naast de nieuwe bronbelastingen schaart Nederland zich achter internationale belastingverdragen die voorkomen dat bedrijven landen fiscaal tegen elkaar uitspelen. Ook mag de Belastingdienst geen belastingdeals meer tekenen als er een laagbelastend land in de bedrijfsroute is opgenomen.

Betekenen de nieuwe bevindingen over Uber dat Nederland bij andere EU-staten weer met 2-0 achterstaat qua reputatie, of zal het meevallen?

“Ten eerste geloof ik best dat er oprecht wordt gewerkt aan een omslag. Maar de Uber Files helpen natuurlijk niet echt om andere landen daarvan te overtuigen. Nederland heeft hier, dankzij de jarenlange slechte reputatie, echt wat te bewijzen. Er moet volledige transparantie komen over hoe de Belastingdienst in 2015 te werk is gegaan met Uber, de fiscus moet aan de rest van de wereld laten zien dat dit een praktijk is uit het verleden.”

U noemt Nederland nog steeds een belastingparadijs, terwijl er inmiddels ontzettend veel nieuwe wetten zijn opgetuigd om belastingontwijking tegen te gaan. Wanneer is het volgens u dan genoeg?

“Ondanks de nieuwe wetten zijn wij nog steeds een doorstroomland. Het kan wel minder zijn dan eerst, maar er bestaan nog steeds veel brievenbusmaatschappijen. Bovendien verschuiven bedrijven hun geldstromen in reactie op de strengere regels nu naar andere landen zodat ze niet onder de nieuwe bronbelasting vallen. Een voorbeeld van zo’n nieuwe eindbestemming is Singapore. Ook daar betalen buitenlandse bedrijven weinig winstbelasting, maar op uitgaande geldstromen daarnaartoe heft Nederland nog steeds geen bronbelasting. Uitgerekend Uber is één van de bedrijven die daarnaartoe is uitgeweken na de invoering van de nieuwe bronbelasting in Nederland.”

Tegelijkertijd halen grote jongens als Shell, Unilever en DSM hun hoofdkantoor inmiddels weg uit Nederland. Is dat geen bewijs van een killer belastingklimaat voor multinationals?

“Deze drie bedrijven zeggen zelf dat belastingdruk en -wetgeving niet bepalend is geweest voor hun beslissing om te verplaatsen. Dat zou zomaar kunnen: belastingen zijn maar een onderdeeltje in alle complexe beslissingen over hun vestigingslocatie. Het vertrek laat vooral zien dat zelfs van oorsprong Nederlandse multinationals zich niet verbonden voelen met Nederland. De wensen van aandeelhouders zijn van groter belang dan de historische band met een land.”

Ondertussen wordt het voor individuele landen steeds moeilijker om grote bedrijven naar zich toe te lokken met een gunstig belastingregime. Onder maatschappelijke en dus politieke druk worden nationale wetten, onder meer in Nederland, steeds strenger. En onder leiding van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) werken bijna 140 landen samen aan een minimumtarief voor winstbelasting van 15 procent.

Kleine landen als Nederland, Ierland en Luxemburg concurreren met elkaar om een goed ‘vestigingsklimaat’. Maar door alle nieuwe (internationale) regels kunnen ze steeds minder belasting-douceurtjes uitdelen aan multinationals.

Vreest u dat belastingdiensten dan meer zullen terugvallen op het informeel bijstaan van multinationals, zoals bij Uber is gebeurd? Zo dienstbaar mogelijk zullen zijn, omdat dat bijna het enige is waarin ze zich nog kunnen onderscheiden van andere landen?

“Dit hele verhaal laat wel zien dat we goed moeten kijken naar het gedrag van belastingdiensten, daar moeten heel duidelijke normen voor zijn. Bloed kruipt waar het niet gaan kan, en als je geen duidelijke normen stelt zoeken ambtenaren toch naar manieren om bedrijven gunstig te stemmen.”

Bent u en de rest van het Europarlement eigenlijk wel bij machte om die hardere normen af te dwingen? In Brussel is het toch vooral de zogeheten Gedragscodecommissie, bestaand uit ambtenaren uit de verschillende lidstaten, die gaat over belastingnormen?

“Mijn eigen commissie kan in ieder geval om een formeel onderzoek vragen bij de Europese Commissie, en dat gaan we ook zeker doen. Mijn stellige overtuiging is dat de Nederlandse fiscus hier de wet heeft overtreden, door belastingonderzoeken van andere landen te saboteren. De Europese Commissie kan Nederland naar aanleiding van haar onderzoek straffen, als blijkt dat dit inderdaad het geval was.”

Wie is Paul Tang?

Econoom en politicus Paul Tang (55) zit sinds 2014 namens de PvdA in het Europarlement. Als voorzitter van de belastingcommissie houdt hij zich daar voornamelijk bezig met wetten tegen belastingontwijking, het belasten van digitale bedrijven en regulatie van platformbedrijven. Tussen 2007 en 2010 zat hij in de Tweede Kamer, en daarvoor werkte hij bij het Centraal Planbureau.

Lees ook:

De Belastingdienst pleegde mogelijk strafbare feiten voor Uber

De band tussen de Belastingdienst en taxibedrijf Uber lijkt wel erg innig, zo blijkt uit gelekte documenten. Mogelijk pleegde de fiscus strafbare feiten door te lekken uit vertrouwelijke gesprekken.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden