Dubbele pet

Open zenuw in de fiscale praktijk: ‘Te veel belastinghoogleraren werken ook voor advieskantoren’

Ook staatssecretaris Hans Vijlbrief verbaast zich soms over de dubbele petten die hoogleraren belastingrecht dragen, zei hij tijdens de behandeling van het Pakket Belastingplan.Beeld ANP

Belastinghoogleraren klussen te vaak bij in het bedrijfsleven, luidt de aanzwellende kritiek. Dat zou leiden tot een tunnelvisie in de wetenschap en gekleurde belastingadviezen aan de overheid.

Fiscaal hoogleraren zijn naast hun werk op de universiteit vaak verbonden aan een groot accountants- of advieskantoor. Zo vaak, dat er te weinig echt onafhankelijke experts zijn om mee te schrijven aan regeringsbeleid. Dat stelde hoogleraar belastingrecht Jan Vleggeert vorige week tijdens zijn oratie aan de Universiteit Leiden. Vleggeert vindt al deze ‘dubbele petten’ problematisch. De wetenschap is volgens hem zo te veel op de hand van de klanten van die advieskantoren, van de grote bedrijven. Parlementaire adviescommissies, bijvoorbeeld over belastingheffing van multinationals, leveren volgens Vleggeert daardoor gekleurde rapporten aan de Tweede Kamer.

Daarmee raakt de hoogleraar een open zenuw. Veel vakbroeders vallen over hem heen in de commentarensecties van netwerksite LinkedIn. Gaan we ook praktiserende dokters weren uit medische adviescolleges, klinkt het bijvoorbeeld retorisch. Anderen zeggen weer dat ze inderdaad een beter vestigingsklimaat adviseren – lees: een lagere belasting voor multinationals – maar dat ze dat niet doen om hun klanten te paaien. Ze vinden oprecht dat Nederland zulk beleid nodig heeft als open economie, stellen ze. “Het gaat mij er niet om mensen persoonlijk aan te vallen”, zegt Vleggeert daarover. 

Belangen van het bedrijfsleven

Hoogleraar Hans Gribnau (Tilburg, Leiden) zegt dat het in de fiscale wetenschap soms best zal voorkomen dat iemand zich te veel laat leiden door het belang van het bedrijfsleven. Maar de oplossing is dan niet om je als overheid alleen nog in te laten met fiscalisten die louter met publiek geld worden betaald, zegt hij. “Wie om advies vraagt, wil deskundigheid. Dan moet je precies weten welke problemen zich in de belastingpraktijk voordoen. Vaak zitten de beste wetenschappers daarom met één been in de adviespraktijk.” Daarin speelt mee dat universiteiten geen geld hebben om de grootste experts een voltijdsbaan aan te bieden, vervolgt Gribnau. “Zeker bij de winstbelasting werkt dat zo.”

Academische controle

En gelukkig is er academische controle, zegt hij. “Andere academici hebben het direct door als jij een standpunt inneemt dat niet strookt met de laatste wetenschappelijke inzichten, maar wél met een klantbelang.” Wie als hoogleraar ongefundeerd multinationals of andere organisaties naar de mond praat, gooit zo zijn eigen reputatie te grabbel, wil Gribnau maar zeggen.

Toch staat hoogleraar Vleggeert niet alleen in zijn zorgen. Ook staatssecretaris van financiën Hans Vijlbrief ziet soms “met enige verbazing de vermenging van sommige beroepen” aan, zei hij deze week op vragen van Groenlinks-lid Bart Snels. Snels bracht onlangs een wet in die vertrekkende multinationals in sommige speciale gevallen een fors belastingnadeel kan opleveren. Op dat wetsvoorstel kwam twee maanden geleden snoeiharde kritiek van hoogleraar Jaap Bellingwout, tevens adviseur bij KPMG-Meijburg. Sommige Kamerleden kwam dat voor als een lobby-verhaal, zeiden ze openlijk, en Vijlbrief leek daar afgelopen maandag wel begrip voor te tonen.

Dubbele pet

“Toch lijkt het me niet de oplossing om iedereen met een dubbele pet weg te houden uit commissies die de regering adviseren”, zegt ook Anna Gunn, zelfstandig fiscalist en expert in fiscale staatssteun. Dat komt ook doordat zij niet het idee heeft dat hoogleraren met een aanstelling in het bedrijfsleven ‘sneaky’ lobbyen voor multinationals. Als ze dat al doen, is het niet bewezen, zegt ze. “Wat ik soms wel merk is dat hun mening vaker in het verlengde ligt van het bedrijfsleven. Dat zij vaker het vestigingsklimaat-riedeltje afsteken dan experts die geen partner zijn bij een groot kantoor. Maar dat vinden ze dan ook op oprecht.”

Gunn wil meer diversiteit in de adviescommissies. Én ervaring uit het bedrijfsleven, én van mensen die zich louter met belastingwetenschap bezig houden. Ja, reageert Vleggeert, maar dat werkt bij het ene belastingonderwerp beter dan bij het andere. “Gaat het over praktische toepassing van een wet, dan heb je expertise uit het veld nodig. Maar bij een onderwerp als het tegengaan van belastingontwijking?” Vleggeert vermoedt dat als je experts uit ngo’s en uit de grote kantoren in één groepje zet, dat je dan een zouteloos compromis krijgt. 

Lees ook:

Kamer wil multinationals dwingen winstbelasting te betalen

In de Kamer is ruime steun de invoering van een ondergrens voor het betalen van winstbelasting door multinationals.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden