Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Opeens neemt Lidl mensenrechten serieus

Een vrouw plukt thee in Kenia. Beeld Reuters

Doen supermarkten genoeg aan misstanden in hun toeleveringsketens of moet er wetgeving komen?

En opeens is Lidl de supermarkt die in Nederland het best presteert op het gebied van mensenrechten. Midden in de coronacrisis, toen het nog over hamsteren ging, kwam de Duitse keten met nieuw mensenrechtenbeleid, vol concrete toezeggingen. Daardoor staat Lidl boven aan de ranglijst die ngo Oxfam Novib dinsdag publiceert.

Sinds 2018 beoordeelt Oxfam allerlei supermarktketens aan de hand van internationale richtlijnen. Ze kunnen punten scoren op thema’s zoals vrouwenrechten en arbeidsomstandigheden in de productieketen, de positie van kleine boeren, en transparantie. Op de Nederlandse ranglijst van vijf grote supermarkten springt Lidl nu over Albert Heijn en Jumbo heen naar de koppositie.

Lidl belooft jaarlijks onderzoek te doen naar risicovolle producten in het schap. Er zijn genoeg dossiers te bedenken, zoals palmolie, cacao, koffie en textiel. Lidl begint met Keniaanse thee, Spaanse bessen en Zuid-Amerikaanse bananen. “Dit zijn toeleveringsketens met verhoogde risico’s op het gebied van mensenrechten en tegelijkertijd zien we de mogelijkheid om deze toeleveringsketens te beïnvloeden via een groter inkoopvolume”, schrijft Lidl.

Toch een onvoldoende

Ondanks die stappen voorwaarts, scoort Lidl als koploper toch nog een onvoldoende. Hoe kan dat? “Lidl heeft grote toezeggingen gedaan”, zegt Charlotte Vollaard, expert mensenrechten en bedrijfsleven bij Oxfam Novib. “Vanuit het hoofdkantoor wil Lidl het mensenrechtenbeleid in 32 landen gaan implementeren. Maar ze moeten het nog wel in de praktijk brengen. Dat geldt ook voor hun belofte om bij te dragen aan een leefbaar loon in de productieketens.” Theeplukkers bijvoorbeeld verdienen vaak te weinig om fatsoenlijk van te kunnen leven.

Jumbo, nummer 2, en Albert Heijn, nummer 3, hebben kleine stapjes vooruit gezet, vindt Oxfam. Aldi staat op 4 en Plus bungelt onderaan. Plus verwijst vaak naar de vele fairtradeproducten in het assortiment. Maar Oxfam vindt dat de super zich daarachter verschuilt. Vollaard: “Bedrijven moeten hun eigen inkoop- en bedrijfspraktijken onderzoeken. En niet van alle producten is een fairtradevariant.”

De ranglijst komt in een spannende week voor het mensenrechtenbeleid van het Nederlandse bedrijfsleven. Dinsdag ontvangt minister Kaag van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking een evaluatie van het Nederlandse IMVO-beleid, oftewel internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dat is uitgevoerd door het Koninklijk Instituut voor de Tropen (Kit). In het regeerakkoord was die evaluatie aangekondigd.

Convenanten

Al in 2011 kwamen de Verenigde Naties met richtlijnen voor bedrijven: ze moeten mensenrechten respecteren, ook aan de andere kant van de wereld, en bijdragen aan oplossingen. Nederland heeft hiervoor convenanten opgericht. Dat zijn vrijwillige samenwerkingsverbanden per sector, ondersteund door ngo’s, vakbonden en de overheid. Voorbeelden zijn het textielconvenant, het levensmiddelenconvenant en het goudconvenant.

Wat voor de supermarkten geldt, geldt ook voor de convenanten: er is vooruitgang maar het gaat niet overal even hard. In 2017 zei 30 procent van de grote bedrijven in Nederland de VN-richtlijnen voor bedrijven te onderschrijven. Inmiddels is dat 35 procent. Voor minister Kaag is het nu de vraag of er verplichtende wetgeving moet komen. Een mensenrechtenwet voor bedrijven. En dan: nationaal of Europees?

Net als Oxfam pleiten bedrijven zoals Tony Chocolonely, Nestlé Nederland, Auping, kruidenproducent Verstegen, Suitsupply en Ikea Nederland voor wetgeving. “Geschat wordt dat wereldwijd 45,8 miljoen mensen slachtoffer zijn van moderne slavernij en 150 miljoen kinderen werken illegaal”, schrijven zij in een brief aan de minister. Een serieus probleem vraagt om een serieuze aanpak, is hun stelling.

Lees ook:

Kinderarbeid is alleen uit te roeien als overheid en bedrijven samenwerken

Hoe valt kinderarbeid uit te bannen? De overheid alleen krijgt het niet voor elkaar, zegt hoogleraar Cees van Dam, ook bedrijven moeten er iets aan doen. Die zijn dat zelfs verplicht. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden