OvernameDwangarbeiders

Oorlogsverleden Mitsubishi zit verkoop Eneco in de weg

Het hoofdkantoor van Eneco in Rotterdam. Beeld ANP

De verkoop van energiebedrijf Eneco stuit op een onverwachte horde: het oorlogsverleden van koper Mitsubishi.

De 44 gemeenten die Eneco bezitten, willen dat het Japanse Mitsubishi Corporation in gesprek gaat met Nederlanders die in de oorlog dwangarbeid hebben verricht. Eind vorig jaar werd bekend dat Mitsubishi het energiebedrijf voor 4,1 miljard euro wil kopen. Maar bij de onderhandelingen met de gemeentes is het oorlogsverleden van Mitsubishi buiten beschouwing gebleven.

Naar schatting 7.300 Nederlandse krijgsgevangenen werden tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit toenmalig Nederlands-Indië verscheept naar Japan om daar te werken als dwangarbeider. Ten minste 661 van hen werden in de mijnen en op de scheepswerven van Mitsubishi Mining en Mitsubishi Heavy Industries tewerkgesteld, onderdelen van het grote familieconglomeraat Mitsubishi, dat in 1870 werd opgericht.

De aandeelhouders van Eneco willen nu dat koper Mitsubishi gaat praten met de Nederlandse slachtoffers van dwangarbeid. “Wij kennen de schokkende en aangrijpende verhalen van de krijgsgevangenen die tijdens de Tweede Wereldoorlog dwangarbeid hebben moeten verrichten voor Japan”, antwoordt de aandeelhouderscommissie van Eneco op vragen van Trouw. “We hebben deze verhalen en de zorgen overgebracht aan vertegenwoordigers van Mitsubishi Corporation en hen verzocht om in contact te treden met de slachtoffers en hun vertegenwoordigers.” Of de aandeelhouderscommissie ook gevraagd heeft om excuses of compensatie wil zij niet zeggen.

Gemeenten stemmen over het overnamebod

Eneco is in handen van 44 gemeenten. Al deze gemeenten hebben aandelen in het energiebedrijf en stemmen op korte termijn over het overnamebod. In een klein deel van de gemeenten is al gestemd. De grootste aandeelhouder is de gemeente Rotterdam met bijna een derde van de aandelen. Als de koop doorgaat, ontvangt de stad bijna 1,3 miljard euro. Den Haag volgt als goede tweede met ruim 16 procent van de aandelen, goed voor ongeveer 675 miljoen euro.

De zaak rond de dwangarbeiders kwam aan het rollen op 16 januari in de raads- en commissievergaderingen van Den Haag en Rotterdam. In beide vergaderingen verzocht een inspreker, de stichting Japanse Ereschulden, de gemeente om erkenning, excuses en compensatie voor het leed van de dwangarbeiders te eisen van Mitsubishi. Zowel de Haagse wethouder van financiën Boudewijn Revis (VVD) als zijn Rotterdamse collega Arjan van Gils (D66) zegde de gemeenteraad toe het onderwerp te bespreken met de andere aandeelhouders. Uit antwoorden van Van Gils bleek bovendien dat het oorlogsverleden tijdens de onderhandelingen met Mitsubishi niet aan het licht is gekomen.

Zeker elf voormalige Nederlandse dwangarbeiders leven nog. Geen van hen heeft ooit excuses ontvangen voor de dwangarbeid die ze hebben moeten verrichten. “Stel dat de directie van Mitsubishi me nu excuses zou aanbieden, dan zal ik hen aankijken maar niet de hand schudden”, zegt de 100-jarige Jan Oostdam, die op een van de scheepswerven in Nagasaki als dwangarbeider werkte. “Hun excuses accepteer ik wel. Dan heb ik eindelijk rust.”

Opsplitsing 

Het is nog onduidelijk of Mitsubishi Corporation ook van plan is het gesprek met de slachtoffers aan te gaan. Het bedrijf wil niet inhoudelijk ingaan op vragen van Trouw. “Graag wil ik benadrukken dat Mitsubishi Corporation is opgericht in 1954, negen jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog”, schrijft een woordvoerder.

Direct na de oorlog eisten de Amerikanen dat het oude Mitsubishi als vijandelijk bedrijf opgesplitst werd in tientallen kleinere bedrijven. In 1954 fuseerde een deel ervan echter weer tot het nieuwe Mitsubishi Corporation. Dit is tegenwoordig onderdeel van de Mitsubishi Group, waar ook Mitsubishi Heavy Industries een onderdeel van is. Op papier zijn de bedrijven in de groep onafhankelijk van elkaar, in de praktijk zijn ze onderling sterk verbonden. De top komt elke week bijeen en ze delen het Mitsubishi-merk en -logo. Bovendien zijn ze allen voortgekomen uit het vooroorlogse conglomeraat.

In andere landen lukte het om excuses van Mitsubishi-bedrijven af te dwingen. Onder druk van de Amerikaanse overheid maakte Mitsubishi Materials officieel excuses aan Amerikaanse ex-dwangarbeiders in 2015. In China dwong een groep Chinese ex-dwangarbeiders in 2016 excuses en compensatie af middels een rechtszaak. In Zuid-Korea veroordeelde de rechter Mitsubishi Heavy Industries tot een schadevergoeding aan Koreaanse dwangarbeiders.

Lees ook:

‘Mitsubishi heeft mij nooit betaald, ik heb drie jaar voor hen moeten werken’

In Nagasaki overleden 138 Nederlandse krijgsgevangenen als gevolg van dwangarbeid in de Tweede Wereldoorlog. Henk Kleijn werkte drie jaar lang op een scheepswerf die na de oorlog door Mitsubishi werd opgekocht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden