ReportageGrensoverschrijdend gedrag

Ook twijfelaar stapt nu naar de vertrouwenspersoon. ‘Het dringt door dat dit geen uitzonderlijk fenomeen is’

null Beeld studio vonq
Beeld studio vonq

Sinds de Boos-uitzending over grensoverschrijdend gedrag bij The Voice stappen steeds meer werknemers naar de vertrouwenspersoon. Maar dan moet het bedrijf daar wel over beschikken.

Barbara Vollebregt

Het is haar eerste werkdag bij de politie. Ze is samen met een collega op patrouille in Den Haag. Hij, ouder en een gevestigde naam binnen de eenheid, vindt het nodig om tot twee keer toe met zijn arm vlak langs haar borsten te bewegen om de autodeur te openen. “Ik wist niet wat ik meemaakte”, zegt Inge te Brake, nu voorzitter van de Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen (LVV).

Ze doet haar verhaal tijdens het jaarlijkse congres van de vereniging. 450 vertrouwenspersonen hebben zich in zaal zeven van de Kinepolis-bioscoop in Utrecht verzameld. Alle stoelen zijn bezet. Soms wordt er geknikt, vooral door vrouwen die lijken te begrijpen waar de voorzitter het over heeft.

“Toen dat gebeurde, wist ik niet wie ik erover kon vertellen”, zegt ze. Maar tijden veranderen. Want werknemers die iets vervelends meemaken op het werk, stappen steeds vaker naar de vertrouwenspersoon. Vakbond FNV signaleert een soortgelijke trend. De bond heeft een speciale vertrouwens- en arbo-telefoon. Daarop zijn sinds de misstanden bij The Voice in de media kwamen meer telefoontjes binnengekomen.

Nare bedoelingen tijdens corona

Peter van Pernis merkt het ook. Hij is een van de weinige aanwezige mannen en al zestien jaar vertrouwenspersoon. Eerst een tijdje intern, voor het bedrijf waar hij werkte. Inmiddels doet hij het werk extern, voor bureau Bezemer & Schubad. “Door die Boos-uitzending over The Voice merkte je dat bedrijven wel aan het denken werden gezet. Zo van, moeten wij ook niet iets regelen?” En dan bellen ze het bureau voor advies en hulp.

“In coronatijd leek het eerst een tijdje iets stiller te zijn”, zegt hij. “Maar schijn bedriegt. Doordat veel mensen thuis werkten, waren misstanden wat minder zichtbaar, maar ze waren er wel.” Voor de mensen die wel op de werkvloer moesten verschijnen, ontstond een ander probleem. “Iemand met echt nare bedoelingen had meer kans om iets uit te halen. Omdat er op de werkplek minder sociale controle was”, vertelt Pernis.

Zeker is wel dat de media-aandacht voor grensoverschrijdend gedrag maakt dat meer mensen hun eigen ervaringen durven delen. Een goed teken, zegt Laura Menenti. Zij is hoofd van het bureau van Mariëtte Hamer, de regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. “Wat ik zie, is dat het besef begint door te dringen dat het geen uitzonderlijk fenomeen is van rotte appels en incidenten, maar dat het iets is dat helaas bij onze maatschappij hoort.”

Schaamte en angst

Het komt overal voor, zegt Menenti. “In alle organisaties en alle settings. Er is geen rang of stand die beschermt tegen het meemaken van grensoverschrijdend gedrag.”

Te Brake: “Wat vooral opvalt, is dat vertrouwenspersonen de laatste tijd vaker worden benaderd door werknemers die lang hebben getwijfeld of ze wel of niet iets zouden zeggen.” De aard van de meldingen is heel divers. “Van seksuele intimidatie tot discriminatie en pestgedrag.”

Toch is er nog veel schaamte bij werknemers om grensoverschrijdend gedrag te melden, weet vakbond CNV. Er is angst over de gevolgen ervan. Hoe zal de werkgever reageren? En collega’s? Zullen er dooddoeners volgen als ‘zo gaan we nu eenmaal met elkaar om’?

Veel kleine bedrijven hebben geen vertrouwenspersoon

De meeste werknemers weten de vertrouwenspersoon wel te vinden, al heeft nog niet elk bedrijf die. In 2018 bleek uit een onderzoek van De Beleidsonderzoekers dat van de kleine bedrijven met maximaal negen medewerkers bijna 70 procent geen vertrouwenspersoon had. Bij bedrijven tot 49 werknemers had 30 procent geen vertrouwenspersoon. In de bedrijven met meer dan honderd medewerkers was dat bij 9 procent.

Op dit moment ligt er bij de Tweede Kamer een initiatiefwet die bedrijven verplicht tot het hebben van een vertrouwenspersoon. Als het wetsvoorstel er door komt, moeten die percentages naar nul. Werkgeversclubs VNO-NCW en MKB-Nederland laten weten dat veel kleine en middelgrote bedrijven vaak gebruik kunnen maken van een vertrouwenspersoon van de branchevereniging.

Niet iedereen kan het

De nieuwe wet pleit er ook voor dat de vertrouwenspersonen zich laten scholen. Dat is nu niet verplicht. Te Brake: “Bij veel, voornamelijk kleinere, bedrijven is de vertrouwenspersoon nu iemand die het er even bij doet. Maar het is een vak en niet iedereen kan het.”

De LVV ziet haar ledenaantal de laatste maanden ook snel groeien. “Onlangs konden we ons tweeduizendste lid de hand schudden”, zegt de voorzitter. Inmiddels staat de teller op 2046.

De meeste leden zijn gecertificeerd. Dat wil zeggen dat ze een van de elf erkende basisopleidingen tot vertrouwenspersoon hebben gevolgd en hun kennis ook regelmatig laten bijspijkeren. Doen ze dat niet, dan verliezen ze na vier jaar hun certificering.

In de toekomst wil de LVV alleen nog gecertificeerde leden toelaten. Het liefst nadat zij zijn geslaagd voor een landelijk examen waar de vereniging voor pleit. “Zodat we een bepaalde ondergrens kunnen bewaken”, zegt de voorzitter. Een ander punt van aandacht is de positie binnen de organisatie. “Om dit werk goed te kunnen doen, moeten werkgevers de vertrouwenspersoon wel serieus nemen en beschermen.”

Lees ook:

Seksuele intimidatie na The Voice: werkgevers blijken er zelden een antwoord op te hebben

De meeste Nederlandse bedrijven en instellingen hebben nauwelijks een idee hoe ze seksuele intimidatie van de werkvloer moeten verbannen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden