Lezen en schrijven

Ook geschoolde werknemers kunnen laaggeletterd zijn: ‘Ik verbloemde veel met een vlotte babbel’

Hans van Dijk aan het werk in het magazijn. Beeld Patrick Post
Hans van Dijk aan het werk in het magazijn.Beeld Patrick Post

Werkgevers realiseren zich onvoldoende dat ook geschoolde medewerkers laaggeletterd kunnen zijn. Met risico’s op de werkvloer, persoonlijk leed en hoge maatschappelijke kosten tot gevolg.

Eline Crijns

“Als vrachtwagenchauffeur bouwde ik een atlas in mijn hoofd, want digitale navigatie kon ik niet gebruiken”, vertelt Hans van Dijk (61) over hoe hij als laaggeletterde zijn beroep uitoefende. “Ik zocht elke avond thuis op de Shell wegenkaart de route op die ik de volgende dag moest rijden en tekende die op mijn manier na, omdat ik de straatnaamborden onderweg niet kon lezen.”

Zo’n 700.000 à 800.000 werkende mensen zijn laaggeletterd, vertelt Ester van der Wiel van Stichting Lezen en Schrijven. In totaal hebben 2,5 miljoen volwassenen moeite met lezen en schrijven. Beroepen waar laaggeletterdheid het meest voorkomt – soms tot wel 40 procent van de werknemers – zijn schoonmakers, hulpkrachten in de landbouw, bouw en industrie, productiemachinebedieners en keukenhulpen.

Laaggeletterdheid kost ongeveer 1,13 miljard euro per jaar, blijkt uit onderzoek van adviesbureau PwC in 2018. Dit komt voor rekening van de laaggeletterden zelf die vaak een lager salaris hebben en vaker werkloos zijn, en van de werkgevers, zorgverzekeraars en de overheid door hogere ziektekosten, meer bedrijfsongevallen en meer uitkeringen. Het risico op bedrijfsongevallen neemt namelijk toe en deze mensen zijn vaker ziek door een ongezondere leefstijl en stress.

‘Ze proberen je met ruwe woorden te overbluffen, in de hoop dat je niet doorvraagt’

Laaggeletterde werknemers houden uit schaamte hun problemen vaak verborgen. “Alleen collega’s die ik vertrouwde, vroeg ik om mij te helpen. Ze maakten dan een schetsje met bijvoorbeeld het aantal lantaarnpalen dat ik moest tellen om te weten waar ik moest afslaan.” Van Dijk vertelt dat ook in zijn privéomgeving lange tijd niemand het wist: “Ze zagen me gewoon werken, alles werd betaald en ik verbloemde veel met een vlotte babbel.”

“Ik pluk laaggeletterden er zo uit”, vertelt Hans Esbach (62) over zijn werk als taalambassadeur. Zelf had hij ook veel moeite met lezen en schrijven toen hij als veertienjarige na de nodige conflicten stopte met school. Hij werkte bij een loodgietersbedrijf en als dakdekker en tegenwoordig in het groenonderhoud. Pas toen hij 55 jaar was, viel hij door de mand. Dat kwam door de rapporten die hij moest opstellen in zijn werk als plaagdierbestrijder. Esbach: “Er stonden veel fouten in en ik gebruikte heel simpele taal. Dat viel op bij mijn directeur en hij organiseerde toen taalles in het bedrijf, want ik was lang niet de enige.”

Tegenwoordig legt taalambassadeur Esbach zelf aan leidinggevenden uit hoe je laaggeletterden herkent: “Ze maken zich breed als ze erop worden aangesproken en proberen je met ruwe woorden te overbluffen, in de hoop dat je niet zal doorvragen.” Zijn tip voor werkgevers is om dat wel te doen. “Met respect, zonder mensen te kleineren”, zegt Esbach. “En bied daadwerkelijk hulp door de weg te wijzen naar een opleiding waar je taal kan leren. Geen losse flodders”, voegt hij er beslist aan toe.

‘Ik zit nu zelfs achter de computer en tik af en toe iets in’

Deze week is het voor de 17e keer de Week van Lezen en Schrijven. “Ik zie de aandacht onder werkgevers voor dit onderwerp groeien, maar per saldo wordt het probleem niet kleiner. Dat komt doordat jongeren met lage taalvaardigheden uit het onderwijs komen”, zegt Van der Wiel. “Het is dweilen met de kraan open”, zegt ook Cecile Lambregts van de Stichting van de Arbeid, een overlegorgaan voor werkgevers en werknemers. “Als werkgevers en vakbonden hameren we er nog steeds op dat er in het onderwijs echt iets moet veranderen, willen we iets aan laaggeletterdheid op de werkvloer kunnen doen.”

Bij vrachtwagenchauffeur Hans van Dijk werd de situatie op zijn werk door de digitalisering onhoudbaar. Zijn huisarts raadde hem taalonderwijs aan. Van Dijk: “Het was een enorme stap, maar gelukkig heb ik het gedaan. Ik krijg nu 2,5 jaar taalles en ik ga er iedere dinsdag blij heen. Sinds drie maanden zit ik zelfs achter de computer en moet ik af en toe iets intikken. Het kost veel energie, maar ik doe het wel.”

Van Dijk werkt nu als orderpicker en draagt als taalambassadeur zijn ervaringen over aan lotgenoten. In maart kreeg hij de TaalHeldenprijs uitgereikt door prinses Laurentien. Van Dijk: “Het is een heel diepe kuil waar je in zit, daar moet je uit durven komen.”

Lees ook:

Zo’n 2,5 miljoen Nederlanders hebben moeite met lezen en schrijven, doe er iets aan in het regeerakkoord

De aanpak van laaggeletterdheid moet een plek krijgen in een nieuw regeerakkoord, meent Steffart Buijs, directeur van een adviesbureau voor communicatie over maatschappelijke vraagstukken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden