InterviewWilde Ganzen-directeur Kees de Jong

Ontwikkelingsorganisatie Wilde Ganzen bestaat 65 jaar: ‘Geen paternalisme’

Deze school in Puntland (Somalië) had geen toegang tot elektriciteit. Er zijn zonnepanelen geplaatst en computers aangeschaft. Leerlingen hielpen bij de aanleg van de panelen.  Beeld Wilde Ganzen
Deze school in Puntland (Somalië) had geen toegang tot elektriciteit. Er zijn zonnepanelen geplaatst en computers aangeschaft. Leerlingen hielpen bij de aanleg van de panelen.Beeld Wilde Ganzen

Jaarlijks steunt Wilde Ganzen honderden kleinschalige projecten in ontwikkelingslanden. Met resultaat, blijkt uit onderzoek. De 65-jarige organisatie laat gemeenschappen zelf bepalen wat ze nodig hebben, en is daarin een voorloper geweest.

Hans Nauta

Op de basisschool van Ndhole in West-Kenia is al eens een keuken gebouwd die draait op zonne-energie, met hulp van ontwikkelingsorganisatie Wilde Ganzen. De school heeft drie moestuinen, zodat de 160 kinderen dagelijks een warme en gezonde maaltijd krijgen.

Het probleem is nu dat de regio met droogte kampt. Er moet een waterput komen en de school wil regenwater gaan opvangen in watertanks. Met een pomp die werkt op zonnepanelen kan het water straks uit de tanks naar de moestuin worden gebracht. ‘Hiermee help je 968 mensen. Totale kosten 39.499 euro’, staat op de website van Wilde Ganzen.

Wie een tientje overmaakt, weet precies waar het geld terechtkomt. Dat is het grote voordeel van Wilde Ganzen, zegt directeur Kees de Jong. Jaarlijks steunt Wilde Ganzen twee- tot driehonderd projecten, veelal opgezet door lokale organisaties in ontwikkelingslanden, samen met particuliere stichtingen in Nederland.

Bekend van tv: ‘De Wilde Ganzen vliegen weer uit’

Een tijdlang was Wilde Ganzen een van de bekendste ontwikkelingsorganisaties. Dat was dankzij het korte tv-programma dat vanaf de jaren zeventig wekelijks voorbijkwam. Veel mensen van boven de veertig kennen de aankondiging ‘De Wilde Ganzen vliegen weer uit’.

Miljoenen mensen wereldwijd hebben geen toegang tot elektriciteit. Zonnepanelen zijn dan een uitkomst, zeker voor scholen.
 Beeld Wilde Ganzen
Miljoenen mensen wereldwijd hebben geen toegang tot elektriciteit. Zonnepanelen zijn dan een uitkomst, zeker voor scholen.Beeld Wilde Ganzen

Nog altijd heeft de organisatie zendtijd, zondagmiddag op NPO2. Minder prominent dan in het tijdperk van twee publieke netten, en daardoor is Wilde Ganzen wat uit het oog geraakt. “Maar het gaat eigenlijk heel goed”, zegt De Jong. “We behoren tot de middelgrote ontwikkelingsorganisaties, met een jaarlijkse omzet van een kleine 25 miljoen euro.”

Zaterdag viert Wilde Ganzen het 65-jarig bestaan met een themadag voor partners. Dat zijn de ‘aanpakkers’ die Wilde Ganzen zegt te willen helpen. “Aanpakkers die armoede van onderop doorbreken.” De website staat vol met projecten die zijn aangezwengeld door zulke particulieren, uitgesplitst naar de thema’s gezondheid, kinderwelzijn, onderwijs, voedselzekerheid en klimaat.

Lekker concreet

Dat projectoverzicht doet denken aan de crowdfundingsites voor ontwikkelingswerk die de laatste jaren zijn ontstaan. Al gaat het hier niet om financieel maar om sociaal rendement. En afgekeken is het ook niet; Wilde Ganzen hanteerde dit kleinschalige en directe hulpmodel lang voordat crowdfunding bestond.

“Ik denk dat veel mensen het prettig vinden dat onze projecten niet vaag maar concreet zijn”, zegt De Jong over het motto ‘Klein project, groot verschil’. “Concreet is niet minderwaardig. Onze projecten bestaan echt en ze werken. Uit onderzoek blijkt dat het merendeel een langdurig effect heeft.”

Wie in Nederland een goed doel begint en een stichting opricht, kan vervolgens bij Wilde Ganzen terecht voor advies en extra financiering. “Dankzij werk, vakantie of studie zien mensen een bepaalde nood ergens in de wereld en denken een plan uit. Soms zijn dat ook oud-ambassademedewerkers of oud-ontwikkelingswerkers.”

Heeft die gemeenschap wel behoefte aan dit project?

Wilde Ganzen verwacht dat zo’n Nederlandse stichting een partnerorganisatie vindt in het land waarvoor de hulp bestemd is. “Die samenwerking is belangrijk. Daarover gaan we ook in gesprek. Hoe ga je gelijkwaardig met elkaar om? Wie heeft dit project bedacht? Komt het voort uit de behoefte van een gemeenschap? En wat is de inbreng van de mensen daar? Het mag geen opgelegd project zijn. Geen paternalisme.”

Vrouwen zijn de kurkdroge grond van de moestuin bij de Ndhole-basisschool in Kenia aan het bewateren. Het is de bedoeling dat binnenkort een pomp op zonne-energie water naar de moestuin brengt.
 Beeld Wilde Ganzen
Vrouwen zijn de kurkdroge grond van de moestuin bij de Ndhole-basisschool in Kenia aan het bewateren. Het is de bedoeling dat binnenkort een pomp op zonne-energie water naar de moestuin brengt.Beeld Wilde Ganzen

Niet in alle gevallen gaat Wilde Ganzen in zee met die aanpakkers. “Privéscholen, daar zijn we kritisch op. Net als weeshuizen, waar vaak kinderen belanden die geen wees zijn.”

Een half miljoen Nederlanders is betrokken bij zulke doe-het-zelf-initiatieven, schreef wetenschapper Sara Kinsbergen van de Radboud Universiteit in 2014. Twee jaar terug onderzocht ze met collega’s de effectiviteit van 93 particuliere ontwikkelingsprojecten die tussen 1990 en 2008 zijn uitgevoerd onder de hoede van Wilde Ganzen. Het gaat om de landen Kenia, India, Zuid-Afrika en Ghana.

Soms gaat het mis

Particuliere initiatieven kennen risico’s. Soms worden er scholen gebouwd zonder na te denken over wie het salaris van de docent betaalt. Of worden er waterbronnen aangelegd die niet te onderhouden zijn door de lokale bevolking. Bij Wilde Ganzen is het weleens gebeurd dat een betrokkene de kippen verkocht die waren aangeschaft voor een landbouwproject.

Maar volgens het onderzoek slagen de meeste projecten van Wilde Ganzen. Bij 75 procent ervan zijn de doelen behaald, ook op lange termijn. Wel bleef de financiële afhankelijkheid van Nederlandse partnerorganisaties groot, dus dat kan nog beter.

Zelfredzaamheid stimuleren is de volgende stap. Met lesprogramma’s traint Wilde Ganzen mensen in ontwikkelingslanden om donateurs in eigen land te vinden en voor eigen rechten op te komen. Verder gaat Wilde Ganzen dankzij een bijdrage van 2,2 miljoen euro van de Nationale Postcode Loterij nu ook natuurbeschermers in Bolivia, Ghana en Indonesië helpen zich te versterken. Zij leren hun weerbaarheid te vergroten tegen overheden die niet altijd zitten te wachten op een kritisch geluid.

“Echte verandering komt er pas als mensen die in armoede leven zélf het initiatief nemen”, zegt Kees de Jong, directeur  van Wilde Ganzen.  Beeld Leonard Fäustle
“Echte verandering komt er pas als mensen die in armoede leven zélf het initiatief nemen”, zegt Kees de Jong, directeur van Wilde Ganzen.Beeld Leonard Fäustle

Shift the Power, zo heet een recente beweging in het ontwikkelingswerk die macht wil overdragen naar de landen die hulp ontvangen. Gemeenschappen weten zelf het beste wat er nodig is. Laat ze daarom zelf besluiten waar het geld aan wordt besteed, en bepaal dat niet in een Nederlandse kantoortje.

“Wilde Ganzen is aanjager van deze beweging in Nederland”, zegt De Jong. “Echte verandering komt er pas als mensen die in armoede leven zélf het initiatief nemen. Bij Wilde Ganzen zien we al 65 jaar dat dat de kracht is van kleine projecten.”

Een van de oudste programma’s op tv

Op 30 juni 1957 is de eerste ‘Ganzenvlucht’ op de radio te horen, een initiatief van de radio-voorloper van omroep Ikon. Er wordt geld opgehaald voor de slachtoffers van een aardbeving in Turkije en de opbrengst is 167 gulden. Vanaf 1973 is Wilde Ganzen wekelijks op tv te zien, met Dore Smit als presentatrice – ze is vorig jaar overleden. Wilde Ganzen heeft dan nog steeds warme banden met de Ikon, maar is een onafhankelijke stichting. Na het opheffen van de Ikon neemt EO de uitzending over in 2016. De Wilde Ganzen-uitzending is een van de oudste programma’s op de televisie. Iedere zondag rond het middaguur is er terugblik op een gelukt project en wordt er aandacht gevraagd voor een nieuw project.

Lees ook:

Doneren aan een goed doel? Geef uit je hart, maar wel met verstand

Wie of wat is het meest gebaat bij een donatie? Het blijft lastig kiezen in de goededoelenjungle, al is het maar omdat lang niet alle doelen gehaald worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden