Ontslagen

Noodhulp of niet, vakbonden zien steeds meer flexkrachten op straat staan

Beeld Suzan Hijink

Dat flexibele arbeidskrachten zijn meegenomen in de noodplannen van het kabinet lijkt niet voldoende. Flexkrachten vliegen er in veel sectoren uit of vallen tussen wal en schip, zeggen vakbonden. 

“Het regent op dit moment bedrijven waar afscheid wordt genomen van flexibele arbeidskrachten”, zegt Piet Fortuin, voorzitter van vakbond CNV. Hij doelt op het werk van zelfstandigen zonder personeel, mensen met een tijdelijk contract en uitzend- en oproepkrachten. “Bedrijven zijn vanwege de economische gevolgen van het nieuwe coronavirus aan het terugschakelen op kosten. Mensen met flexibel werk komen als eerste op straat te staan.”

In welke sectoren? “Veel sectoren”, zegt Fortuin. Volgens vakbond FNV gaat het met name om zzp’ers in de cultuur- media- en evenementensector. Maar ook zelfstandige taxichauffeurs, tolken, vertalers, journalisten, horecamedewerkers, coaches, therapeuten, kappers, nagelstylisten, adviseurs en rijschoolhouders. Als het gaat om oproep- en uitzendkrachten krijgt de vakbond tot nu toe meldingen uit de detailhandel, de bloemensector en het streekvervoer.

Het kabinet wil dat zoveel mogelijk mensen hun baan kunnen behouden. Dus ook flexibele arbeidskrachten. Eerder kwam het daarom met ondersteuningsmaatregelen: het inkomen van noodlijdende zzp’ers wordt door gemeenten gedurende drie maanden aangevuld tot bijstandsniveau. Verder vallen ook uitzendkrachten en oproepkrachten onder de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkbehoud (NOW). Die regelt dat personeel waarvoor tijdelijk geen werk is, toch kan worden doorbetaald.

Maar dat is niet altijd genoeg, zien vakbonden. Want voor bedrijven die snel kosten willen besparen is het aanvragen van de NOW voor hun flexibele arbeidskrachten alsnog duurder dan deze te ontslaan, zegt Fortuin. De FNV sluit zich daarbij aan: “In de noodmaatregel moet een werkgever ook voor flexkrachten minimaal 10 procent van de loonkosten blijven betalen. Voor sommige bedrijven is ook dat nog te veel”, zegt FNV-woordvoerder José Kager.

Rare constructies

FNV maakt zich daarnaast zorgen om flexwerkers die – bijvoorbeeld in de horeca – in zulke rare constructies terecht zijn gekomen dat niet duidelijk is op welke noodhulp zij nu aanspraak mogen maken. “Mensen die zijn ingeschreven bij een platform als Temper, worden zzp’ers genoemd maar zijn dat officieel niet omdat ze niet zijn ingeschreven bij de Kamer van Koophandel of omdat ze niet genoeg uren maken om als zzp’er aangemerkt te worden. Zij vallen nu tussen wal en schip”, aldus Kager.

Volgens Jannes van der Velde van de Algemene Werkgeversvereniging Nederland, valt het reuze mee met het aantal flexwerkers dat zonder werk zit. De vereniging zette een vragenlijst uit onder 113 grote en kleine bedrijven uit verschillende sectoren. “Uit de enquête blijkt dat bedrijven weliswaar ernstige finan­ciële gevolgen ondervinden van de coronacrisis maar dat van het massaal ontslaan van flexibele arbeidskrachten geen sprake is.”

Daar zitten twee oorzaken achter, zegt hij. “Bedrijven hebben de krappe arbeidsmarkt nog vers in het geheugen. Ze willen niet zomaar mensen laten gaan, uit angst die medewerkers in betere tijden niet meer terug te krijgen. De tweede reden zit volgens hem in de noodhulp van de overheid: “De helft van de bedrijven geeft aan gebruik te willen maken van de NOW. Bedrijven hebben daar vertrouwen in, denken dat er vooralsnog geen ontslagen hoeven te vallen.”

Wel geeft Van der Velde toe dat bedrijven bij zo’n enquête geneigd zijn een gewenst antwoord geven. “Bedrijven zullen inderdaad niet snel zeggen dat ze mensen willen of moeten ontslaan. Maar de resultaten van de enquête worden ook bevestigd door onze adviseurs, die bij bedrijven rondlopen.” Volgens Van der Velde kan de situatie zeker nog veranderen. “Als de crisis langer aanhoudt, zullen bedrijven moeten afschalen en dan zijn flexwerkers wel de eersten die worden getroffen”, zegt hij. 

Eerder voorspelde Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsrecht, al dat een recessie de disbalans tussen flexibele banen en vaste banen nog duidelijker zou maken. Volgens Wilthagen hebben vier op de tien werkende mensen een flexcontract of zijn zelfstandig ondernemer. Veelbesproken rapporten zoals die van de commissie-Borstlap zouden de verhoudingen tussen vaste banen (veel zekerheid, beter betaald) en flexibele banen (weinig zekerheid, minder betaald) weer in balans moeten brengen. Dat is vooralsnog voer voor een volgend kabinet.

Het is hopen op meer winterbruiloften voor zzp-visagist Sophie van Bijleveld 

Ze is visagiste en haarstylist, tenminste, als er geen Covid-19 heerst. Want de 28-jarige zelfstandig ondernemer Sophie van Bijleveld zit nu al twee weken zonder werk. “Alle bruiden die ik zou opmaken, hebben hun bruiloft afgeblazen of opgeschoven.”

Nieuwe klussen komen ook niet binnen. Het maakt dat ze bij de gemeente moet aankloppen voor financiële noodhulp. Zzp’ers kunnen een beroep doen op een uitkering van drie maanden op bijstandsniveau. “Ik ben er blij mee, anders zou er helemaal niets binnenkomen. Ik kan met mijn beroep ook niet bijklussen want ik sta altijd minder dan 1,5 meter van mensen af.”

Ze is nu drie jaar zzp’er. De eerste twee jaar nog in combinatie met een baan als make-upartiest bij de Bijenkorf. “Maar ik kreeg een steeds groter netwerk dus ben ik volledig voor mezelf begonnen”, zegt ze. Of ze nu baalt van die beslissing? “Ik baal vooral dat ik een deel van mijn buffer heb gebruikt voor mijn nieuwe huis, en een thuisstudio. Dat zijn flinke investeringen en ik kan die nu niet terugverdienen.” Vorige week kon ze er niet van slapen, zonder werk zitten. Deze week raakt ze er een beetje aan gewend. “Maar als ik niet kan werken in de zomer – wanneer er heel veel bruiden om mijn diensten vragen – dan heb ik geen buffer voor de wintermaanden. Of ik moet hopen op heel veel winterbruiden.”

Lees ook:

Het aantal flexwerkers is in vijftien jaar bijna verdubbeld.

Maar liefst twee miljoen. Zoveel flexibele krachten telde Nederland het afgelopen jaar, blijkt uit onderzoek van het CBS.

‘De situatie van zelfstandigen en werknemers moet naar elkaar toe groeien’

Een flexibele arbeidsmarkt, en meer bescherming voor zzp’ers. Dat adviseert de commissie-Borstlap. ‘In ons advies zit zoet en zuur, lief en leed.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden