Algoritmen

Nissewaard stopt met omstreden methode om fraude met bijstand op te sporen

Het stadhuis van de Zuid-Hollandse gemeente Nissewaard. Beeld Roel van Deursen
Het stadhuis van de Zuid-Hollandse gemeente Nissewaard.Beeld Roel van Deursen

De FNV en Platform Burgerrechten zijn blij dat de gemeente Nissewaard stopt met de samenwerking met het bedrijf Totta Data Lab om fraude met bijstandsuitkeringen op te sporen.

De gemeente Nissewaard (Spijkenisse, Bernisse) huurt al jaren het bedrijf Totta Data Lab in om bijstandsfraude op te sporen. De gemeente levert de persoonsgegevens van haar uitkeringsgerechtigden aan Totta dat met hulp van algoritmen mensen selecteert die fraude zouden kunnen plegen. De gemeente stelt dan een onderzoek naar hen in.

De gemeenteraad heeft meerdere keren gevraagd hoe die algoritmen van Totta Data Lab werken, zonder echt antwoord te krijgen. De gemeente liet daarop TNO onderzoek doen naar het gebruik ervan. TNO zegt dat de werkwijze op twee punten niet voldoet. Zo is moeilijk te controleren of Totta Data Lab inhoudelijke en procedurele eisen naleeft. Daarnaast bleek het programma met dezelfde input verschillende uitkomsten te geven. Het was niet betrouwbaar. Mensen konden onterecht op een risicolijst komen.

‘Technische mankementen’

Voor de gemeente was dat reden met de omstreden werkwijze te stoppen. ‘Omdat dat het algoritme technisch gezien mankementen vertoont’, meldt Nissewaard in een persbericht. Vakbond FNV denkt dat zijn aangekondigde rechtszaak - met het Platform Burgerrechten - ook heeft meegespeeld. Zij vinden de werkwijze ondoorzichtig en daardoor gevaarlijk. Maureen van der Pligt, bestuurder FNV Uitkeringsgerechtigden: “Het heeft er alle schijn van dat de grond onder de voeten van de gemeente te heet werd en dat ze zo probeert een rechtszaak te vermijden.”

Volgens Nissewaard heeft het gebruik van het algoritme geen effect gehad op de uitkomst van de onderzoeken. “Het algoritme heeft alleen het voorwerk gedaan. Er zijn geen uitkeringen beëindigd of aangepast alleen door het resultaat van het algoritme.”

De FNV en het Platform zijn blij dat de gemeente ermee is gestopt, maar vinden het ook jammer omdat een rechtszaak de fundamentele bezwaren tegen het profileren van burgers had kunnen blootleggen, net als bij de toeslagenaffaire. Ronald Huissen van Platform Burgerrechten: “Door met Totta Data Lab te stoppen om technische redenen, ontkomt Nissewaard voorlopig aan een juridische toets van haar beleid. We blijven zoeken naar mogelijkheden om deze praktijken aan te vechten, ook bij andere gemeenten en overheden.”

Lees ook:

Hoe een omstreden ‘fraudescorekaart’ voor bijstandsaanvragen werd opgedoekt

Op allerlei manieren lijkt de overheid fraudeurs in de bijstand te willen opsporen. Via het Inlichtingenbureau, maar tot voor kort ook via een ‘fraudescorekaart’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden