null

InterviewSociaal Cultureel Planbureau

Nieuwe gemeentebesturen moeten meer oog hebben voor kwetsbare mensen, zegt het SCP

Gemeenten hebben een omvangrijk takenpakket op het gebied van zorg, werk en uitkeringen, maar voeren daarbij vooral landelijk beleid uit. Toch kan de lokale overheid fundamentele keuzes maken, stelt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in een nieuw rapport.

Lukas van der Storm

Ze gaan over bijstandsuitkeringen, hulp bij problematische schulden. Maar ook over hulp bij het vinden van een passende baan voor mensen met een beperking. Over de jeugdzorg, een rolstoel, een aangepaste woning of huishoudelijke hulp. Gemeenten hebben een lange lijst aan taken en verantwoordelijkheden om met name kwetsbare inwoners bij te staan.

Het sociaal domein is met afstand de grootste uitgavenpost van gemeenten. Ter indicatie: Dordrecht ruimt er jaarlijks 50 procent van zijn begroting voor in, in Baarn is dat 53 procent en in Pekela 60 procent. Maar tot een fundamentele discussie over hoe dat geld wordt besteed, komt het maar weinig.

Daar is ook wel een reden voor: gemeenten gaan maar voor een beperkt gedeelte over hun eigen spelregels. Hoe hoog een bijstandsuitkering is, dat bepaalt de Rijksoverheid. Toch kan een goede visie van de gemeente zelf veel verschil maken, benadrukt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in een nieuw rapport. Met name voor de meest kwetsbare groepen, die nu nogal eens buiten de boot vallen.

Dat verscheen niet toevallig in de week van de gemeenteraadsverkiezingen. “Dit is hét moment waarop nieuwe gemeenteraden en colleges een visie kunnen formuleren”, benadrukt Mirjam de Klerk, een van de auteurs.

Wat is dan de belangrijkste vraag die gemeenten zich moeten stellen?

“Ik zou zeggen: wat voor gemeente willen wij zijn? Wie willen we echt helpen, en wat is daarbij onze ondergrens? We zien nu bijvoorbeeld dat het niet overal goed gaat met mensen met een arbeidsbeperking. Mede omdat het financieel gunstig is, richten gemeente zich vaak sterk op de groep die het meeste kans heeft op werk.”

“Maar de kansen voor mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt zijn juist sterk verminderd. We zien dat de coronacrisis deze groep nog eens extra geraakt heeft. Mensen met een arbeidsbeperking zaten vaker in tijdelijke contracten en kwamen dus ook eerder zonder werk te zitten.”

Maar zijn dat soort keuzes ook niet ingegeven door geldgebrek?

“Gemeenten en Rijk zullen ook samen om tafel moeten. Maar daarnaast kunnen gemeenten ook zelf prioriteiten stellen. We zien nu juist dat mensen in de meest kwetsbare posities nogal eens buiten de boot vallen. Zeker als er sprake is van verschillende vormen van problematiek. Bijvoorbeeld een combinatie van gezondheidsproblemen, schulden en problemen met huisvesting.”

Gemeenten hebben vaak het idee dat de landelijke regels maatwerk voor juist die kwetsbare groepen in de weg staan. Terecht?

“De Participatiewet, die over werk en bijstand gaat, is vrij streng, en gericht op het tegengaan van misbruik. Maar er is ook best veel ruimte voor een aanpak die is afgestemd op de individuele situatie. Daar maken gemeenten niet altijd gebruik van. De menselijke maat hanteren is niet altijd makkelijk. Als een ambtenaar een enorme hoeveelheid dossiers moet behandelen, dan is de menselijke maat lastig te hanteren.”

“En gemeenten worstelen ook nog weleens met de verschillen tussen de wetten. De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is juist erg gericht op laagdrempelig hulp bieden via keukentafelgesprekken. Dat gaat ook bij gemeenten niet altijd even goed samen, omdat het verschillende afdelingen zijn. Een duidelijke visie, juist op het hele sociale domein, kan dan helpen.”

Lees ook:

Meer vertrouwen en meer zekerheid: de Participatiewet moet anders

Meer bestaanszekerheid en toekomstperspectief voor mensen met een bijstandsuitkering, en juist minder wantrouwen vanuit de overheid. Daarvoor pleit een grote groep deskundigen en organisaties.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden