Koopkracht

Niet kabinet, maar werkgevers moeten koopkracht repareren, vindt het CPB

null Beeld

De koopkracht daalt in dit en volgend jaar samen met gemiddeld 4 procent, ondanks het energieprijsplafond van de overheid. De koopkracht kan het beste worden hersteld met loonstijgingen.

Esther Lammers

Dat schrijft het Centraal Planbureau (CPB) dinsdag in de nieuwste ramingen. Deze keer zijn maatregelen, zoals de energieprijscompensatie, wel meegenomen in de berekeningen. Bij Prinsjesdag was dat niet mogelijk. Het prijsplafond zorgt ervoor dat de koopkracht minder achteruitgaat dan eerder was voorspeld.

Maar het planbureau is wel kritisch op de maatregelen. Er zou nu sprake zijn van ‘overcompensatie’, omdat niet iedereen die steun nodig heeft. En huishoudens worden hierdoor minder geprikkeld om energie te besparen, aldus het CPB.

Tegelijkertijd is de verwachting dat zeker de gasprijzen de komende jaren structureel twee keer zo hoog blijven als Nederland gewend is. Want zowel het Groningse gas stopt na volgend jaar, als de import van Russisch gas. De economische rekenmeesters adviseren daarom de massale steunmaatregel na volgend jaar weer te stoppen. Nog langer doorgaan zou ‘de energiemarkt alleen maar verstoren en de inflatie aanwakkeren.’

De overheidsschuld is razendsnel opgelopen

Er is nog een andere reden om niet te lang met dit megasteunpakket door te gaan, want de overheidsschuld is dit jaar razendsnel opgelopen. In de augustusraming was nog sprake van 1,1 procent tekort op het nationaal inkomen. In september was dit tekort al 2,5 procent en nu in december gaat het planbureau zelfs uit van 3 procent overheidstekort.

Verrassend genoeg concludeert het CPB dat verdere gasprijsstijgingen overigens nauwelijks effect hebben op het tekort komend jaar, omdat de overheid hierdoor ook weer extra aardgasinkomsten ontvangt.

De snelle groei van het overheidstekort is wel zorgelijk. Dat betekent dat tegen de afspraken van het coalitieakkoord in, de overheid de rekening van het huidige beleid toch dreigt door te schuiven naar toekomstige generaties. Daarom moet het kabinet uiteindelijk ook stoppen met de massale steunpakketten. Het CPB adviseert nog wel steun aan de meest kwetsbare huishoudens te geven, en verder moet de overheid zich vooral richten op maatregelen voor energiebesparing en verduurzaming.

Die steun voor de kwetsbare huishoudens zou bijvoorbeeld kunnen zijn dat de overheid een sociaal gastarief gaat rekenen. Dat is een maatregel waarbij de lage inkomens bijvoorbeeld worden gekoppeld aan het gastarief, en de overheid een maximum bepaalt. Op welke manier de overheid dit gaat uitwerken, is nog niet bekend.

Gepensioneerden hebben minder koopkrachtdaling dan werkenden

De compensatiemaatregelen van het kabinet voor komend jaar hebben er overigens wel toe geleid dat er fors minder huishoudens niet meer in staat zijn de rekeningen te betalen. Volgens het planbureau zijn dat nu nog zo’n 430.000 tot 500.000 huishoudens, tegenover de 1,2 miljoen huishoudens waarover eerst werd gesproken.

Opvallend is dat uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden minder koopkrachtdaling hebben dan werkenden. Dat komt omdat die eerste groepen ook meeprofiteren van de 10 procent stijging van het minimumloon per 1 januari. Door de koppeling stijgt hun uitkering ook. Voor gepensioneerden komt daar ook nog een forse stijging van de aanvullende pensioenen bij.

Dat uiteindelijk de koopkracht nog met 4 procent daalt, komt door de hoge inflatie als gevolg van de energieprijzen. Inmiddels zijn ook de prijzen van voedsel fors gestegen en de prijzen van andere producten nemen ook toe. Maar de loonstijging blijft daarbij nog wel achter, stelt het CPB.

Als wordt uitgegaan van de actuele energieprijzen komt de inflatie volgend jaar uit op 3,5 procent. Zonder het prijsplafond voor energie zou dat 6 procent zijn geweest. De economie groeit volgend jaar toch weer iets met 0,9 procent, terwijl de werkloosheid wel iets oploopt – maar nog altijd laag blijft – naar 4,6 procent.

Lees ook:

De inflatie neemt in rap tempo af. Valt het dan toch mee met die crisis?

Hoge inflatie, torenhoge energieprijzen, minder koopkracht en consumenten die pessimistisch zijn over de economische vooruitzichten. Het ziet er allemaal somber uit. Maar: niet alle signalen zijn negatief.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden