Inkomensverschillen

Niemand verdient het miljardair te zijn, vindt Zuckerberg. Heeft hij een punt?

Facebook-baas Mark Zuckerberg. Beeld Reuters

Mogen er miljardairs zijn? De op vier na rijkste man lijkt te denken van niet. De vraag is wat voor systeem we willen.

“Niemand verdient het om zoveel geld te hebben”, zei Facebook-baas Mark Zuckerberg vorige week over miljardairs tijdens een vraag- en antwoordsessie van Facebook, die live op internet was te volgen. “Ik geloof dat als je iets goed doet, je daarvoor moet worden beloond. Maar ik denk dat een deel van de rijkdom die wordt verzameld, onredelijk is.”

Het zijn opvallende opmerkingen van de op vier na rijkste persoon ter wereld, met een vermogen van 69,5 miljard dollar volgens het Amerikaanse persbureau Bloomberg. Zuckerbergs woorden waren een reactie op de Amerikaanse presidentskandidaat Bernie Sanders, die twitterde dat het fenomeen miljardair niet zou moeten bestaan.

Een wereld met grotere inkomensverschillen

Hoogleraar bestuursethiek Johan Wempe van de Vrije Universiteit Amsterdam denkt dat de statements van Zuckerberg niet goed doordacht waren. Ze raken wel aan diepere actuele vragen over het economische systeem. “In wat voor samenleving leven we en in wat voor samenleving willen we leven? Is het in orde dat het mogelijk is zoveel geld te bezitten, terwijl ondertussen een groot deel van de samenleving erg arm is?”

Neoliberalisme en de groeiende rol van techniek staan aan de basis van het huidige scheve systeem, zegt Wempe. “Vroeger waren er ook vreselijk rijke mensen, maar niet zo extreem als nu. In de neoliberale samenleving denken we ons geluk te halen uit betere producten en diensten. Dankzij het internet kan een massale markt worden bereikt. Daardoor hoopt het geld zich op bij een klein groepje mensen.”

Dat heeft geleid tot een wereld met grotere in­komensverschillen. Wempe: “De Google’s en Facebooks van deze wereld weten de laatste jaren zo doelgericht reclame te maken voor grote bedrijven als Unilever, dat nog meer geld naar een kleine groep mensen gaat, onder wie Zuckerberg. In deze moderne maatschappij stellen we de vraag niet meer: wat voor soort samenleving ­levert dat op?”

De verantwoordelijkheid voor het systeem en het maken van aanpassingen eraan is in handen van wat Wempe ‘regisseurs’ noemt. “Daar vallen de overheid, banken, grote bedrijven en maatschappelijke organisaties onder.”

De verantwoordelijkheid van miljardairs

Het gaat er niet om of mensen wel zo’n enorme hoeveelheid geld mogen verdienen, maar wat mensen doen met de verantwoordelijkheid die daarbij hoort, zegt financieel ethicus Boudewijn de Bruin van de Rijksuniversiteit Groningen.

Wat mensen als Sanders volgens De Bruin suggereren, is dat het verwerpelijk is dat er miljardairs zijn. “Dat kunnen mensen niet zeggen, terwijl ze zelf massaal op Facebook zitten. Zuckerberg had een idee, zette een bedrijf op en dat bleek populair.” Iedereen die Facebook gebruikt, draagt bij aan de rijkdom van Zuckerberg, vindt hij.

Met een groter vermogen, komt ook een groter vermogen om goed te doen, zegt De Bruin. En iedereen heeft de morele plicht om bij te dragen aan de maatschappij, ook miljardairs. “Er kan frictie ontstaan bij mensen als bepaalde rijken hun vermogen uitgeven aan een uitgebreide kunstcollectie. Dat geld kan natuurlijk beter besteed worden, bijvoorbeeld aan het ontwikkelen van medicijnen voor zieken in Afrika.”

Er mag daarom wel kritisch gekeken worden of vermogens goed worden ingezet, en hoe effectief filantropie is. Dat gebeurt ook steeds meer, ziet De Bruin. Ook Zuckerberg verwees in de vraag-antwoordsessie naar het Chan Zuckerberg Initiative, waarmee hij zijn rijkdom probeert in te zetten voor maatschappelijk nut.

De overheid moet die verantwoordelijkheid niet gaan invullen voor ­burgers, stelt De Bruin. “Moet de staat miljardairs zoveel belasten dat ze miljonair worden, om dan te bepalen waar dat geld heen gaat? Dat geloof ik niet.”

Lees ook:

Het aantal miljonairs in Nederland is weer toegenomen, en ze voelen zich nog gezonder ook

Miljonairs ondernemen vaak, of zijn gepensioneerd. Ze zijn tevredener over hun gezondheid dan niet-miljonairs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden