Pandora Papers

Nederlandse topbankiers zijn actief in het belastingparadijs

null Beeld Brechtje Rood
Beeld Brechtje Rood

Banken moeten belastingontduiking via belastingparadijzen tegengaan. Meerdere bankbestuurders blijken daar echter zelf aandelen te bezitten.

Dat Nederlandse topbankiers actief zijn in een belastingparadijs is onwenselijk en wekt de schijn van belangenverstrengeling. Dat stellen experts in reactie op de onthulling van Trouw, Het Financieele Dagblad en onderzoeksplatform Investico dat er een zakennetwerk van vooraanstaande Nederlanders is dat investeert in de Britse Maagdeneilanden, een notoir belastingparadijs.

Naast CDA-leider Wopke Hoekstra maken ook drie bankcommissarissen hier deel van uit. Het gaat om president-commissaris Tom de Swaan (ABN Amro), Alexandra Schaapveld (het Franse Société Générale) en Maarten Muller (Van Lanschot Kempen). Dat blijkt uit de Pandora Papers, een lek van miljoenen bestanden uit meerdere belastingparadijzen.

Het is opmerkelijk dat juist commissarissen van banken aandelen hebben uitstaan op de Maagdeneilanden. Banken worden in Nederland al jaren door toezichthouder De Nederlandsche Bank aangespoord om signalen van belastingontduiking op te sporen bij hun klanten. ABN Amro heeft zich in 2019 publiekelijk aan die strijd verbonden door naast ontduiking ook alert te zijn op het niet-illegale belasting ontwijken, zo zei de toenmalige bestuursvoorzitter Kees van Dijkhuizen destijds.

Lees hier meer over ons onderzoek naar de 12 miljoen documenten die samen de Pandora Papers vormen. Een overzicht van alle publicaties vindt u op trouw.nl/pandorapapers.

Alarmbellen

Bij banken gaan er daarom alarmbellen af als één van hun klanten actief is in zo’n belastingparadijs, en zij zullen vervolgens uitzoeken of die klant wel legaal bezig is. Als commissarissen controleren De Swaan, Schaapveld en Muller hun bankbestuur, en dus ook het beleid daarvan ten aanzien van belastingparadijzen.

Het is niet illegaal om aandelen aan te houden op de Maagdeneilanden, zolang dat wordt gemeld aan de Belastingdienst. Desgevraagd zeggen alle drie de commissarissen dit te doen. De Swaan noemt zijn aandelen op de Maagdeneilanden een ‘geheel legitieme investering die nooit enig rendement heeft opgeleverd en door mij als gift wordt beschouwd’.

Ook Schaapveld wijst vooral op het bedrijf waar de investering uiteindelijk terechtkomt, een conglomeraat aan safariparken in Tanzania en Kenia. Dat is opgezet door een oud-collega van De Swaan en Schaapveld, en zet zich in voor natuurbehoud en werkgelegenheid voor de lokale gemeenschap. Ook commissaris Muller van Van Lanschot Kempen benadrukt dat het betreffende bedrijf ‘hele mooie resultaten bereikt op het gebied van werkgelegenheid, training en behoud van wildlife’.

Lees ook de reconstructie over Hoekstra's bezittingen op de Maagdeneilanden

Hij moet nú van die aandelen op de Britse Maagdeneilanden af, zegt Wopke Hoekstra op een najaarsdag in 2017 aan de telefoon tegen een oude studievriend. Hij is zojuist gepolst voor zijn droombaan: minister van financiën. Dat dwingt hem al zijn aandelenbezit af te stoten, en daar is haast bij.

Een andere route

Op de vraag waarom zij niet via een andere route dan de Maagdeneilanden investeren, geven de drie commissarissen geen duidelijk antwoord. “Misschien moeten we daar eens naar kijken”, zegt Schaapveld van Société Générale. Die bank haalde tussen 2018 en 2020 nog altijd bijna 14 procent van haar winst uit zakendoen in belastingparadijzen, bleek onlangs uit een vergelijkend bankenonderzoek van EU Tax Observatory.

ABN Amro gaat niet in op de vraag of De Swaan zijn aandelen op de Maagdeneilanden heeft gemeld in aanloop naar zijn benoeming als president-commissaris in 2018. Ook antwoordt de bank niet op de vraag welke interne regels ze hiervoor hanteert. “ABN Amro ziet geen noodzaak om te reageren. Er valt namelijk niets uit te leggen of te verantwoorden in dezen”, is het enige antwoord.

‘Een zweem van belastingontwijking’

De reacties van De Swaan en ABN bevreemden emeritus hoogleraar bestuurskunde Leo Huberts (Vrije Universiteit). “Het is klip en klaar: als je een belang hebt in een belastingparadijs en je moet beslissen over het beleid van de bank over belastingparadijzen, dan is sprake van de belangenverstrengeling of de schijn daarvan.” Dat ABN slechts stelt dat er niets te verantwoorden valt, roept vragen op bij Huberts over de inhoud van het integriteitsbeleid en -bewustzijn van deze bank, zegt hij. Bij Van Lanschot Kempen hoefde Muller zijn aandelen niet te melden, stelt die bank in een reactie.

Het feit dat aandelenbezit in een belastingparadijs juridisch is toegestaan, maakt het nog niet wenselijk, reageert hoogleraar corporate governance Leen Paape van de universiteit Nyenrode. “Rond de Maagdeneilanden hangt een zweem van belastingontwijking. Ook al mag het, dan willen we het niet. Het gaat vooral over maatschappelijke betamelijkheid.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden