Valse claims

Nederlandse ‘klimaatdrammer’ boekt internationaal succes: Austrian Airlines berispt om greenwashing

Eric Stam Beeld
Eric Stam

In Nederland dient Eric Stam al langer claims in tegen misleidende reclames van de luchtvaartbranche. Nu geeft ook de Oostenrijkse reclamewaakhond hem gelijk over de onzin van ‘CO2-neutraal’ vliegen.

Maarten van Gestel

CO2-neutraal van Wenen naar de kunstbiënnale van Venetië vliegen? Volgens luchtvaartmaatschappij Austrian Airlines kan het. Für uns keine Kunst!, adverteerde ze deze zomer in thuisland Oostenrijk, vanwege ‘duurzame brandstof.’ Maar die reclame is misleidend, oordeelt de Oostenrijkse reclamewaakhond nu.

De klacht die tot dit oordeel leidde, kwam niet van een Günther of Klaus, maar van de Nederlandse Eric Stam. De zelfbenoemde ‘klimaatdrammer’ maakt er naast zijn werk als docent op een luchtvaartopleiding een ‘serieuze hobby’ van greenwashing aan te kaarten. Na claims van hem tikte de Reclame Code Commissie onder meer KLM al op de vingers.

De berisping van de Oostenrijkse waakhond is zijn eerste internationale succes. “Het is slechts een kleine overwinning”, zegt Stam, “want een reclamewaakhond kan geen boetes uitdelen of reclames verbieden”. Toch hoopt hij dat de Oostenrijkse uitspraak strategische waarde heeft, en mogelijk ook in dat land zal bijdragen aan rechtszaken, zoals in Nederland gebeurde in de zaak die Fossielvrij NL en Reclame Fossielvrij tegen KLM aanspanden. “Luchtvaartmaatschappijen proberen consumenten wijs te maken dat ze nu al zonder netto CO2-uitstoot kunnen vliegen”, zegt Stam. “De boodschap is heel misleidend, omdat vliegen een verre van CO2-neutrale activiteit is.”

De berispte reclame van Austrian Airlines, die ten onrechte stelt dat er CO2-neutraal kan worden gevlogen. Beeld
De berispte reclame van Austrian Airlines, die ten onrechte stelt dat er CO2-neutraal kan worden gevlogen.

Ook biobrandstof geeft uitstoot

Stam had Lufthansa – de bedrijfsgroep waar Austrian Airlines onderdeel van uitmaakt – al langer op de korrel, omdat die vanuit meerdere maatschappijen ‘agressieve reclame’ maakt en klimaatneutraliteit claimt. Bij de Oostenrijkse reclame besloot Stam daadwerkelijk een klacht in te dienen, aangezien die volgens hem ‘overduidelijk misleidend’ was en daarom makkelijk onderuit te halen. Austrian Airlines claimt dat klanten hun ‘CO2-neutrale’ vlucht kunnen boeken vanwege ‘100 procent duurzame luchtvaartbrandstof’. Volgens Stam bedoelt de maatschappij hier biokerosine, bijvoorbeeld gemaakt van gebruikt frituurvet.

De claim is misleidend, vindt Stam, allereerst omdat die de indruk kan wekken dat biobrandstof geen uitstoot heeft, terwijl bij de verbranding net zo goed CO2 vrijkomt. CO2-neutraal vliegen is het dus bepaald niet.

Volgens Stam haalt Austrian Airlines hier bovendien een boekhoudkundige truc uit. Door Europese regelgeving zijn luchtvaartmaatschappijen verplicht om in 2030 voor 6 procent met biobrandstof te vliegen – een hoeveelheid die nu nog ver onder een half procent ligt. Austrian Airlines laat een kleine groep passagiers tussen Wenen en Venetië nu extra betalen, terwijl de maatschappij haar hoeveelheid biobrandstof hoe dan ook zal moeten verhogen. Of dit de vluchten van passagiers naar Venetië CO2-neutraal maakt, is dus zeer de vraag. Dit alles is volstrekt onduidelijk voor de consument, die mogelijk de indruk krijgt dat deze vliegtuigen op een magisch soort brandstof zonder uitstoot vliegen.

De reclame is dus misleidend, vindt ook De Oostenrijkse reclamewaakhond. “In tijden waarin duurzaamheid en klimaatbescherming speciale aandacht genieten [...], is transparante [...] communicatie nodig. Aangezien deze advertentie misleidend kan zijn met betrekking tot klimaatneutraal vliegen, wat (thans) niet mogelijk is, wordt [...] een preciezere formulering van de advertentie aanbevolen”, oordeelt de Oostenrijkse commissie.

Totaalverbod op fossiele reclames

Volgens Rosanne Rootert van burgerinitiatief Reclame Fossielvrij is de Oostenrijkse uitspraak ‘best goed nieuws’, maar is er meer nodig voor verandering. “Na zo’n ontmaskering verzinnen de luchtvaartmaatschappijen helaas altijd wel iets nieuws.”

Ook Stam beschrijft het kat-en-muisspel, waarbij bedrijven ‘CO2-neutraliteit’ bijvoorbeeld slechts veranderen in ‘CO2-compensatie’, wat voor de gemiddelde consument nog even duurzaam klinkt. Zowel Stam als Reclame Fossielvrij pleit daarom voor een totaalverbod op fossiele reclames, vergelijkbaar met de tabaksindustrie. “Pas dan stopt de misleiding echt”, zegt Rootert.

De Nederlandse ‘klimaatdrammer’ Eric Stam boekte een overwinning op Austrian Airlines. Beeld E.S.
De Nederlandse ‘klimaatdrammer’ Eric Stam boekte een overwinning op Austrian Airlines.Beeld E.S.

Stam wil na zijn succes de komende maanden vaker internationale claims gaan indienen, bijvoorbeeld ook in Frankrijk en België. “Ik zit al in wat appgroepen waarin we misleidende reclames spotten en bespreken.” Ook diende hij onlangs een nieuwe claim in bij de Reclame Code Commissie, tegen Shell en Maastricht Airport, die nu ook de eigenaren van privévliegtuigen CO2-neutraal tanken beloven.

Lees ook:

‘Klimaatdrammer’ Eric Stam kraakt misleidende groene claims in reclames - en met succes

Bedrijven die zich in reclames op de borst kloppen over hun duurzaamheid worden door burgers scherp in de gaten gehouden. Met misleiding of overdrijving komen adverteerders niet zomaar weg.

‘Een boom planten maakt vliegen nog niet duurzaam’: KLM voor de rechter gedaagd

Milieuorganisatie Fossielvrij NL daagt KLM voor de rechter, omdat de luchtvaartmaatschappij consumenten misleidt met reclames over duurzaam vliegen, aldus Fossielvrij.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden