Conflictmineralen5 vragen

Nederlandse bedrijven moeten geïmporteerd goud of tin verplicht onderzoeken

Een goudmijn in Congo.  Beeld AFP
Een goudmijn in Congo.Beeld AFP

Nieuwe wetgeving moet voorkomen dat Nederlandse bedrijven gewapende strijdgroepen financieren.

Nederlandse bedrijven die conflictmineralen als tin of goud importeren, moeten voortaan verplicht onderzoek doen naar de herkomst ervan. Naar verwachting neemt de Eerste Kamer vandaag de wet aan waarin de toezichthouder wordt aangewezen. Importeurs moeten voorkomen dat ze bijdragen aan de financiering van gewapende strijd, zoals in het Afrikaanse land Congo, of dat ze betrokken raken bij moderne slavernij en uitbuiting.

Wat zijn conflictmineralen?

Naast goud en tin gaat het om tantaal, dat in elektrische onderdelen wordt verwerkt, en wolfraam, dat vooral bekend is als gloeidraadje in gloeilampen. Zulke mineralen kunnen uit gebieden komen waar een burgeroorlog gaande is, of waar het openbaar bestuur zwak is en het internationaal recht systematisch wordt geschonden. De nieuwe regels hebben betrekking op alle conflictgebieden in de wereld, en de Europese Unie houdt daarvan een lijst bij.

Wat moeten bedrijven doen, en waarom?

Bedrijven die zulke mineralen importeren, moeten uitzoeken of ze mogelijk conflictmineralen kopen. Dat kan door in het land van herkomst controles te laten uitvoeren door onafhankelijke partijen, of door nauw samen te werken binnen de toeleveringsketen. Ze moeten hiervan een administratie bijhouden en de uitkomsten rapporteren.

“De Europese Unie is een grote markt voor metalen en mineralen. Importeurs hebben hierdoor veel invloed op de toeleveringsketens”, laat het ministerie van buitenlandse zaken weten. “Wanneer de betrokken importeurs zich aan de verordening houden, zal de vraag naar conflictmineralen afnemen. Hierdoor zullen de lokale omstandigheden verbeteren.”

Er komt dus een mensenrechtenwet?

De richtlijnen voor conflictmineralen zijn al in 2017 aangenomen in Brussel. Op 1 januari 2021 is de overgangsperiode afgelopen. Naar verwachting neemt de Eerste Kamer dinsdag de wet aan waarin de toezichthouder wordt aangewezen. Dat is de Inspectie Leefomgeving en Transport.

Verwijzend naar invoergegevens van de douane zegt een woordvoerder dat het circa vijftig Nederlandse importeurs van tin, tantaal, wolfraam of goud betreft. Een volledige lijst is nog niet gepubliceerd. Als bedrijven zich onvoldoende inspannen, kan de inspectie een dwangsom opleggen.

Deze regeling voor conflictmineralen is de eerste wetgeving gericht op internationale mensenrechten voor bedrijven in Nederland. In 2019 is de Wet Zorgplicht Kinderarbeid aangenomen, maar deze is nog niet in werking getreden. Dat komt doordat het kabinet wil dat er – liefst vanuit de EU – bredere wetgeving komt voor bedrijven en mensenrechten.

Bedrijven moesten toch al onderzoek doen naar misstanden?

Eigenlijk moeten alle internationaal opererende bedrijven de negatieve gevolgen voor mens en milieu in hun keten analyseren en aan verbeteringen werken. Sinds 2011 gelden hiervoor richtlijnen van de Verenigde Naties en de Oeso. Maar omdat die vrijwillige aanpak onvoldoende helpt, wordt de roep om wetgeving luider. In de mijnbouw zijn de risico’s op misstanden hoog.

Tin is een belangrijke grondstof voor het verpakkingsstaal van Tata Steel. Het staalbedrijf uit IJmuiden zegt de nieuwe regels te ondersteunen. “Maar ze hebben geen effect op onze bedrijfsvoering. Simpelweg omdat we al jaren onderzoeken of onze grondstoffen op duurzame wijze tot stand zijn gekomen”, zegt een woordvoerder. “Zo hanteren wij het beleid om nooit bewust tin uit regio’s in te kopen waar sprake is van gewapende conflicten en schendingen van mensenrechten.”

Tata Steel is lid van het Responsible Minerals Initiative, dat producenten van tin, tantaal, wolfraam en goud ondersteunt bij het controleren en certificeren van de oorsprong van het tinerts. Dit initiatief verkleint de kans dat militante groepen de opbrengst van een bepaalde grondstoffenmijn op de wereldmarkt kunnen verkopen.

Mankeert er ook iets aan de regels?

Belangrijk is dat bedrijven gaan bijdragen aan verbeteringen en niet alleen de ‘lastige’ gebieden links laten liggen. In de praktijk is dat wel een mogelijk gevolg. Toen de Verenigde Staten in 2010 vergelijkbare wetgeving voor conflictmineralen invoerden, merkten Congo en de buurlanden dat de vraag terugviel. Sommige bedrijven kozen voor veilige gebieden.

Die Amerikaanse regels gelden overigens niet alleen voor importeurs, maar ook voor techbedrijven zoals Apple. Zo’n verbreding is voor Europa ook een goed idee, zegt Sophie Kwizera van de Nederlandse mensenrechtenorganisatie ActionAid. “De hele keten moet betrokken raken. Verder vinden we het jammer dat er maar vier mineralen onder de wet vallen. De winning van kobalt wordt bijvoorbeeld in verband gebracht met kinderarbeid, en bij kopermijnen is er sprake van geweld tegen vrouwen.”

In 2023 komt er een evaluatie van de wet. “Het begin is er, daar zijn we blij mee”, zegt Kwizera. “Wij werken met gemeenschappen in onder meer Zambia, Zimbabwe, Zuid-Afrika, Oeganda en Congo. Hopelijk gaan zij de positieve effecten van de regels merken.”

Lees ook:

NGO’s: EU-akkoord rond conflictmineralen ‘te zwak’

Na de VS krijgt ook Europa een wet tegen foute grondstoffen. ‘Apple’s en IBM’s heb je hier niet mee.’

Is goed goud uit Afrika (voor onze smartphones) mogelijk?

Met goud uit DR Congo en Oeganda, dat in onze mobiele telefoontjes zit, kopen gewapende groepen wapens en uitrusting. Is goed goud uit de regio mogelijk?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden