Nieuws Kolensector

Nederlands geld helpt Poolse kolensector

Europa's grootste kolencentrale, bij Belchatow in Polen. Beeld AP

In Nederland moeten alle kolencentrales dicht, maar Nederlandse bedrijven financieren enkele honderden kilometers verderop de Poolse kolenindustrie.

Onlangs torpedeerde de Poolse regering het plan om de economie in de EU in 2050 CO2-neutraal te krijgen. Dat is niet verwonderlijk, want Polen stookt op kolen. Zo’n 80 procent van de stroom wordt er opgewekt met steenkool en het nog vervuilender bruinkool. Miljarden euro’s worden geïnvesteerd in de bouw van nieuwe kolencentrales.

Een deel van dat geld komt van Nederlandse bedrijven. Een belangrijke geldschieter is Bank Slaski, de bank uit het mijnbouwgebied Silezië, die voor driekwart eigendom is van ING. Slaski krediteert naar eigen zeggen 219 kolenbedrijven met bijna een half miljard euro.

Onder druk van aandeelhouders kondigde Slaski in december 2017 aan zich terug te trekken uit het financieren van bedrijven die hun activiteiten voor meer dan 5 procent op kolen richten. In 2025 moet de laatste zloty van de ING-dochter uit de kolen verdwenen zijn, zo verzekert de woordvoerder van de bank.

Nationale Nederlanden

Een andere grote speler is Nationale-Nederlanden. Twee maanden geleden beloofde Nationale-Nederlanden zijn ‘investeringen in kolenmijnen en -centrales voor 2030 terug te schroeven tot bijna nul’. Vooralsnog wordt er onder het logo van Nationale-Nederlanden ongeveer een half miljard euro geïnvesteerd in Poolse kolen.

De woordvoerder van Nationale-Nederlanden benadrukt dat de terugtocht uit de kolen is begonnen. “Er is in feite één Pools kolenmijnbedrijf: Lubelski Wegiel Bogdanka. Dit bedrijf is op grond van ons recente kolenbeleid uitgesloten, dus ook voor NN Investment Partners.” NN Investment Partners, de vermogensbeheerder van Nationale-Nederlanden, is inderdaad niet rechtstreeks aandeelhouder van Bogdanka, maar wel via Enea, dat tweederde van de aandelen in de Bogdanka-mijn bezit.

Enea is zelf ook een forse kolenverbruiker. Het is een van de vier grote energiebedrijven die gecontroleerd worden door de Poolse staat. Samen met een ander lid van dit kwartet bouwt Enea voor 1,5 miljard euro een nieuwe kolencentrale in Ostroleka die dagelijks 280 treinwagons steenkool gaat verbranden.

Beeld Reuters

Bruinkoolwinning

Beleggingsfondsen van Nationale-Nederlanden zijn ook aandeelhouder van PGE, de grootste van de vier Poolse stroombedrijven. PGE is bij uitstek een kolenmijnbedrijf. Het bedrijf gaat er prat op ‘de nummer één in bruinkoolwinning’ te zijn met een aandeel van 87 procent. PGE is eigenaar van de grootste bruinkoolcentrale in Europa, tevens de grootste vervuiler in de EU. Het bedrijf bouwt bovendien voor bijna drie miljard euro een gloednieuwe kolencentrale in Opole, die jaarlijks vier miljoen ton steenkool gaat verstoken.

Bij aandeelhoudersvergaderingen van de Poolse energiereuzen zit het lokale pensioenfonds van Nationale-Nederlanden op de eerste rij. Dit is een van de commerciële fondsen (OFE) waarin Poolse werknemers verplicht sparen voor hun oude dag. OFE Nationale-Nederlanden is de grootste, met bijna tien miljard euro in kas. OFE Aegon staat op de vierde plaats met ongeveer 3,5 miljard euro beheerd vermogen. 

Een analyse van de jaarverslagen leert dat OFE Nationale-Nederlanden voor ongeveer 440 miljoen euro in de kolenbranche zit en OFE Aegon voor 130 miljoen. Beide ondernemingen zeggen daar niets aan te kunnen veranderen. 70 procent van het pensioengeld moet op de Poolse beurs worden belegd en daar kun je niet om nutsbedrijven heen die 80 procent van hun stroom uit kolen halen, zo luidt de redenering.

Pensioenspecialist Wojciech Otto ziet een andere reden: “Het zijn niet de harde randvoorwaarden die pensioenfondsen ertoe aanzetten in mijnen te beleggen of in energiebedrijven met mijnen in hun structuur”. De hoogleraar economie aan de universiteit van Warschau vervolgt: “Ze zijn bang dat hun resultaten minder goed zullen zijn als ze niet evenveel in kolenbedrijven beleggen als andere pensioenfondsen.”

Mede-eigenaar

“OFE Nationale-Nederlanden koopt nog steeds actief aandelen van bedrijven die kolenmijnen ontwikkelen”, zegt Jakub Gogolewski van RTON, een stichting die tegen de aanleg van nieuwe mijnen strijdt. 

Ook uit de presentielijst van de laatste aandeelhoudersvergadering van het Poolse stroombedrijf PGE blijkt dat Nederlandse pensioenfondsen mede-eigenaar zijn van deze grootste bruinkoolproducent van Polen. Op de lijst staan Stichting Pensioenfonds ING (een kleine 400.000 euro), Stichting Pensioenfonds ABN Amro (1,8 miljoen euro), Stichting Philips Pensioenfonds (165.000 euro), Stichting Pensioenfonds van de Metalektro (2,8 miljoen euro) en de Stichting Pensioenfonds voor huisartsen (225.000 euro). Shell is middels verschillende pensioenfondsen mede-eigenaar. (566.000 euro)

Deze lijst is niet volledig. Volgens de Duitse NGO Urgewald hebben het pensioenfonds voor de zorgsector PGGM en APG, respectievelijk 8,5 en 3,2 miljoen euro belegd in Poolse stroomproducenten, waaronder PGE.

Bedrijven willen op die manier juist zorgen dat er minder kolen worden verstookt, legde Han van der Hoorn, adviseur verantwoordelijk investeren bij PGGM onlangs uit op zijn blog: “Wij stemden vorig jaar tegen de bouw van een nieuwe kolencentrale op een buitengewone aandeelhoudersvergadering van het Poolse Enea. Met driekwart van de stemmen vóór werd het voorstel toch aangenomen. Verantwoorde beleggers bleken duidelijk in de minderheid. De les van dit voorbeeld zou kunnen zijn dat verantwoorde beleggers niet minder, maar juist (veel) meer aandelen moeten hebben, als zij de bouw van een nieuwe kolencentrale willen tegenhouden.”

Lees ook:

Kabinet neemt langverwacht besluit: Amsterdamse kolencentrale volgend jaar dicht.

De kogel is door de kerk: de Hemweg-kolencentrale in Amsterdam gaat in 2020 dicht. Nieuwe centrales krijgen respijt tot 2030.

De Duitse bruinkoolregio wacht de energietransitie af tussen hoop en vrees.

Duitsland wil helemaal stoppen met kolenenergie, en wel sneller dan gepland. In het bruinkolengebied nabij Keulen leidt dat tot hoop en vrees.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden