Klimaatbeleid

Nederland wil af van miljardenclaims fossiele energiebedrijven

Koeltorens van een kolencentrale van het Duitse energiebedrijf RWE. Het bedrijf wil een schadevergoeding van de Nederlandse staat, omdat het na 2030 geen kolen meer mag stoken. Beeld
Koeltorens van een kolencentrale van het Duitse energiebedrijf RWE. Het bedrijf wil een schadevergoeding van de Nederlandse staat, omdat het na 2030 geen kolen meer mag stoken.

Dankzij een internationaal energieverdrag kunnen fossiele-energiebedrijven Nederland aanklagen bij een speciaal tribunaal. De Tweede Kamer wil daarvan af.

Hans Nauta

Het moet voor fossiele-energiebedrijven niet langer mogelijk zijn om schadeclaims in te dienen als ze vinden dat hun belangen worden geschaad door het klimaatbeleid. Dat vindt een meerderheid van de Tweede Kamer. De Duitse ondernemingen RWE en Uniper eisen bijvoorbeeld miljarden euro’s van de Nederlandse overheid bij een internationaal tribunaal, omdat ze na 2030 geen kolen mogen stoken in hun energiecentrales.

Al langer waarschuwen milieuorganisaties tegen dit Energy Charter Treaty (ECT). Het verdrag stamt uit de jaren negentig en beschermt vooral de belangen van olie-, gas- en kolenbedrijven. Investeerders kunnen dankzij dit verdrag aankloppen bij een speciale rechtbank. RWE heeft een kolencentrale in Eemshaven en Uniper op de Maasvlakte. Zij hebben daarin zoveel geïnvesteerd, dat ze schadevergoeding willen afdwingen. Dat doen ze bij een tribunaal dat verbonden is aan de Wereldbank in Washington.

Spanje wil dat de Europese Unie het energieverdrag opzegt. Namens de Partij voor de Dieren in de Tweede Kamer diende Christine Teunissen woensdag een motie in die de regering vraagt zich “aan te sluiten bij de oproep van Spanje om in EU-verband uit het Energy Charter Treaty te stappen”. Teunissen vindt dat er zo snel mogelijk een einde moet komen aan het claimsysteem.

Verouderd

De Europese Unie en de Nederlandse overheid vinden het verdrag verouderd. Het voldoet niet aan de eisen die het klimaatakkoord van Parijs stelt, zegt minister Rob Jetten van klimaat en energie. Daarom wil het kabinet dat het gemoderniseerd wordt. Daarnaast onderzoekt Nederland de juridische gevolgen van opzegging.

Vrijdag zijn de laatste onderhandelingen over modernisering van het verdrag. Volgens Handel Anders!, een vereniging van onder meer vakbonden en milieuorganisaties, zitten de onderhandelingen muurvast. De 56 landen die zich achter het verdrag hebben geschaard moeten de aanpassingen unaniem goedkeuren.

Dreigende claims remmen het klimaatbeleid

Handel Anders! heeft meerdere bezwaren tegen het verdrag. “ECT is niet te verenigen met het Parijsakkoord en met ambitieuze klimaatdoelstellingen. Dat is ons een doorn in het oog”, zegt een woordvoerster. “Ook vormt het dreigen met of indienen van een claim een directe bedreiging voor klimaatbeleid.”

Ook Bart-Jaap Verbeek, verbonden aan onderzoeksorganisatie Somo, zegt dat de dreiging van claims overheden remt in hun klimaatbeleid. “Daarvan zien we voorbeelden in Europa.”

Voorstanders van het verdrag zeggen dat bedrijven in landen met een zwak bestuur bescherming verdienen, om te voorkomen dat ze na een miljardeninvestering opeens onteigend worden. “Maar buitenlandse investeerders dienen ook steeds vaker claims in tegen landen met een goed ontwikkeld rechtssysteem”, zegt Verbeek. Tegen Nederland, bijvoorbeeld.

Na opzegging gelden de regels nog 20 jaar

Als de EU het verdrag opzegt, is Brussel er nog twintig jaar aan gebonden. Dat staat in de opzegclausule. Deels is dat op te lossen, zegt Verbeek. “De EU-landen kunnen in een nieuw verdrag onderling afspreken dat die opzegclausule niet geldt. Daarmee voorkomen ze claims binnen de EU. Een Duitse investeerder kan dan niet langer Nederland aanklagen.” Schadeclaims van buiten de EU zijn dan nog wel mogelijk.

Energiebedrijven RWE en Uniper protesteren momenteel ook bij de Nederlandse rechter tegen de Wet verbod op kolen. Vanwege de energiecrisis kregen de kolencentrales deze week te horen dat ze voorlopig op volle capaciteit mogen draaien. Maar vanaf 2030 is het volgens de wet gedaan met vervuilende steenkolencentrales.

Lees ook:

Een schadevergoeding voor de sluiting van de kolencentrale of ‘had Uniper het kunnen weten’?

Energiebedrijf Uniper vindt de wet die sluiting van zijn kolencentrale afdwingt ‘onrechtmatig’. Via de rechter eist het daarom een schadevergoeding.

Of de kolencentrales echt voluit gaan branden, is onzeker

Energiebedrijven zijn er niet klaar voor om voluit aan te gaan. Terwijl dat wel de opdracht is van minister Jetten (klimaat).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden