AnalysePensioenstelsel

Nederland wacht ruim tien jaar op een nieuw pensioenstelsel - en nog altijd is er veel uit te werken

Het pensioenstelsel als piramide: wie betaalt voor wie?Beeld Nanne Meulendijks

Minister Koolmees wil voor de zomer vertellen hoe het nieuwe pensioenstelsel er concreet uit gaat zien. De tijd dringt dus, maar er wordt nog druk onderhandeld over cruciale punten, die lang niet altijd het pensioenstelsel zelf betreffen.

Noem het de weken van de stroomversnelling, van de eindsprint of zelfs die ‘van de waarheid’ voor het nieuwe pensioenstelsel. Nederland wacht inmiddels ruim tien jaar op een nieuw en eigentijdser pensioencontract. Vrijdag komt de speciaal opgezette stuurgroep van onderhandelaars weer bij elkaar om enkele van de laatste twistpunten te beslechten. Die zijn er na maanden onderhandelen nog steeds. “Ik heb goede hoop dat we er op tijd uitkomen”, zegt Patrick Fey, die als vicevoorzitter van vakcentrale CNV in die stuurgroep zit. “Maar het wordt wel krap.”

Samen met de andere stuurgroepleden – afgevaardigden van werknemers, werkgevers en het kabinet – voelt hij druk om snel tot oplossingen te komen. Er dreigen kortingen op de uitkeringen van miljoenen deelnemers als er niet snel een nieuw stelsel komt. Nog voor de zomer wil verantwoordelijk minister Wouter Koolmees (D66, sociale zaken) de Tweede Kamer kunnen melden hoe de nieuwe oudedagsvoorziening er concreet uit gaat zien.

Ze gaan lang niet altijd over het nieuwe pensioenstelsel zelf, die cruciale punten die nog onuitgewerkt op de onderhandelingstafel liggen. De focus ligt net zo goed op de overgangsperiode tot die nieuwe realiteit daar is. Dat wordt waarschijnlijk niet veel eerder 2026, en dat duurt dus nog wel even.

Patrick Fey, vicevoorzitter van vakcentrale CNV, overlegt deze weken met andere pensioenonderhandelaars om zo voor de zomer een nieuw pensioenstelsel te kunnen presenteren.Beeld CNV

Per saldo lijkt de nieuwe rekenmethode een hoger pensioen op te leveren

Belangrijke vraag is dan: moeten die fondsen dan al die tijd nog werken met de regels uit het huidige stelsel of mogen ze alvast aan de slag met rekenmethodes uit het nieuwe? Dat klinkt misschien als bijzaak, maar feit is dat 2021 het jaar van grote kortingen lijkt te worden als fondsen vastzitten in het huidige systeem. Zou het nieuwe pensioenstelsel dit jaar al ingaan, dan zouden veel van die kortingen van de baan zijn. Mogen fondsen dan niet alvast rekenen of het er nu al is?

Het verschil tussen het oude en het nieuwe is hier als volgt. In het nieuwe stelsel beloven fondsen niets meer aan werknemers en gepensioneerden. Geen ‘aanspraak’ op een bepaalde uitkering, maar een ‘verwachting’. Door met verwachtingen te werken krijgen deelnemers ook al wat beleggingsrendement dat hun fonds officieel nog niet gerealiseerd heeft. Maar als de verwachting van het toekomstig rendement somber is, dan gaat de uitkering omlaag. Per saldo lijkt deze manier van werken een hoger pensioen op te leveren, zo tonen voorlopige doorrekeningen volgens verschillende leden van de stuurgroep aan.

Vergelijk dat met het huidige systeem, waarin fondsen voor hun uitkeringen meer vastzitten aan de stand van de extreem lage rente op Nederlandse staatsobligaties. De grote fondsen zitten door die lage rente op een zogenoemde onderdekking van zo’n 15 procent: voor elke beloofde euro aan pensioen zit er nu 85 cent in kas. Zet die situatie door tot aan 31 december, de peildatum voor kortingen, dan zouden de pensioenen van miljoenen Nederlanders niet met een kaasschaaf bewerkt worden, maar met een heggenschaar.

Er zijn trouwens ook tussenwegen mogelijk wat dat korten betreft. Artikel 142 uit de pensioenwet geeft fondsen  de mogelijkheid voor een uitzondering op het doorvoeren van kortingen, zodra er sprake is van uitzonderlijke omstandigheden. Nederland zit nu in een coronacrisis en heeft een heel nieuw pensioencontract in het vooruitzicht. Mogelijk is dat samen ‘uitzonderlijk genoeg’ om 2021 ook met de huidige regels zonder kortingen door te komen.

Tientallen miljarden compensatiegeld moeten nog worden gevonden

Verder ligt de vraag op tafel of je werknemers en gepensioneerden kunt verplichten om hun huidige aanspraken om te laten zetten naar een verwacht pensioen in het nieuwe stelsel. Verplicht je dat niet, dan kampen fondsen straks met twee bestanden: één met deelnemers die alles liever bij het oude houden, en een bestand met die in de nieuwe realiteit. Dat werken met twee pensioenpotten tegelijk is absoluut onwerkbaar, klinkt het in de pensioensector zelf.

Sommige juristen stellen echter dat het verplichte omzetten binnen de Europese wetgeving niet zonder meer mag. Je zit dan immers ongevraagd aan het eigendom van deelnemers, zoals hoogleraar Hans van Meerten laatst in deze krant uitlegde. Binnen de stuurgroep klinken hoopvoller geluiden. Door de Nederlandse pensioenwet aan te passen en de beweegredenen goed te verantwoorden, moet dit mogelijk zijn.

En dan is er ook nog een groep van mensen van tussen de veertig en de vijftig jaar die er door de transitie naar een nieuw stelsel een beetje op achteruit gaan, en waarvoor in totaal nog tientallen miljarden aan compensatiegeld gevonden moeten worden. Kortom, genoeg om uit te werken voordat de minister en de voorzitters van de sociale partners een klap op het stuurgroepakkoord kunnen geven. 

Lees ook:

Het schrappen van de ontslagboete zet de uitwerking van het pensioenakkoord onder druk

De onenigheid over het wel of niet voortbestaan van de ontslagboete maakt de onderhandelingen over het nieuwe pensioenstelsel extra lastig, zeggen ingewijden.

AFM-bestuurder: ‘Lage dekkingsgraden, dat is smullen voor de pers’

De maandelijks terugkerende heibel over lage dekkingsgraden wakkert onvrede over de pensioenen alleen maar aan, stelt toezichthouder Jos Heuvelman van AFM. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden