Bodemgebruik

Nederland verstedelijkt verder en dat gaat ten koste van de boeren

Een wijk in aanbouw naast landelijk gebied bij Vleuten. Beeld ANP

Weer meer huizen en industrieterreinen, weer minder landbouwgrond. Nederland versterkt zijn status als lappendeken van steen. Agrariërs zijn niet blij: “Wij boeren eigenlijk in de stad.”

Nederland ontwikkelt zich verder in de richting van een land waar veel huizen staan en waar veel wegen en industrieterreinen zijn te vinden.

In twintig jaar tijd is er bijna 60.000 hectare bijgekomen voor wonen, werken en infrastructuur. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) aan de hand van nieuwe analyses van het bodemgebruik.

De sluipende verstedelijking van het Nederlands grondgebied lijkt ­onomkeerbaar. In 1996 was nog 433.400 hectare (13 procent) van het nationale grondgebied bestemd voor huizen, kantoren, fabrieken, wegen en spoor. In 2015 was dat al 14,6 procent en was daar 492.600 hectare voor ingeruimd. Het gebied dat is ­‘bezet’ door woningen is in twintig jaar met ruim 13 procent gegroeid, vooral door de bouw van Vinexwijken. 

Landbouwgrond verloren

Deze uitbreidingen zijn volgens het CBS voor een groot deel verwezenlijkt op voormalige landbouwgrond. Nieuwe cijfers daarover meldt het bureau niet, maar uit gegevens van eind 2018 kwam naar voren dat de landbouwgrond in de periode van 1980 tot 2018 in Nederland met 251.947 hectare is gekrompen. Ter vergelijking: de provincie Drenthe meet 268.300 hectare. 

In maart berekende Wageningen Economic Research dat er tot 2040 zo’n 10.000 hectare aan landbouwgrond verloren gaat in de Flevopolder, ongeveer 10 procent van de daar ­beschikbare boerengrond. De agrariërs moeten onder andere land inleveren ten behoeve van woningbouw in Almere en Lelystad en – eventueel – de uitbreiding van Lelystad Airport.

“Wij boeren eigenlijk in de stad”, zegt Alfred Jansen, portefeuillehouder Veiligheid en Pacht bij boerenbrancheorganisatie LTO Nederland. Dat klinkt vrolijker dan Jansen ­bedoelt: “Het is bijzonder zorgelijk dat de landbouwgrond in Nederland maar blijft afnemen. Dat moet stoppen, anders kunnen wij niet meer op een fatsoenlijke manier boeren.”

65 procent van Rotterdam is bebouwd

Jansen constateert dat Nederland door de jaren heen een lappendeken van steen is geworden, met hier en daar wat groen, waartussen boerenbedrijven hun werk moeten doen. “En dat lukt steeds moeilijker, omdat de infrastructuur die daar voor nodig is verdwijnt.” Als voorbeeld geeft Jansen een fabriek voor aardappelverwerking, die voor zijn productie afhankelijk is van lokale aardappelboeren. “Als de boeren in de buurt van die fabriek verdwijnen, dan moet die fabriek ook sluiten.”

Toch is de sterkste groei van woon- en werkterreinen volgens het CBS te vinden in gebieden die al stedelijk zijn. In het westen van het land, dus. Rotterdam, de stad met de grootste haven van Europa, spant de kroon als het gaat om de mate van bebouwing: 65 procent van de gemeente is ­bebouwd. In Amsterdam heeft 57 procent een woon-, werk- of infrabestemming.

Er is ook landbouwgrond teruggegeven aan de natuur

De verdeling van de Hollandse ­bodem pakt niet alleen maar uit in het voordeel van wonen en industrie. Zo werd in de periode tussen 2012 en 2015 zo’n 9.000 hectare landbouwgrond ‘teruggegeven’ aan de natuur. Het zit er niet in dat die natuur voorlopig nog grond aan boeren af­staat. Zeker nu de Raad van State eind mei oordeelde dat vergunningen die zijn afgegeven op basis van de zogeheten Programmatische Aanpak Stikstof (Pas), de prullenbak in kunnen omdat deze ‘Pas-aanpak’ de natuur onvoldoende bescherming biedt. Met die uitspraak is uitbreiden van een boerenbedrijf dat grenst aan beschermd natuurgebied nauwelijks mogelijk.

Toch voert het te ver om nu tot de slotsom te komen dat Nederland geen agrarisch land meer is, zegt Huib Silvis, onderzoeker bij Wageningen University & Research(Wur). “Het areaal neemt jaarlijks steeds iets af en ook de werkgelegenheid loopt sterk terug. Toch is twee derde van de Nederlandse grond landbouwgrond, die per hectare ook nog eens meer oplevert dan waar ook ter wereld. Macro-economisch mag Nederland dan een diensteneconomie hebben, uiteindelijk is Nederland nog steeds bij uitstek een agrarisch land.”

Lees ook:

Huizen, het vliegveld en zonneparken: Flevolandse boeren leveren komende jaren veel grond in

Volgens Wageningen Economic Research gaat er tot 2040 zo’n 10.000 hectare aan landbouwgrond verloren in de Flevopolder. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden