Goederenhandel

Nederland, pas op: de goederenhandel groeit nog maar een beetje

Containerschip MSC Rifaya komt aan in de haven van Rotterdam. Het was het eerste schip dat er aanmeerde nadat het had vastgezeten in het Suezkanaal.  Beeld ANP
Containerschip MSC Rifaya komt aan in de haven van Rotterdam. Het was het eerste schip dat er aanmeerde nadat het had vastgezeten in het Suezkanaal.Beeld ANP

Nederland is een handelsland. We slepen wat spullen de wereld over. Maar die handel is niet langer de motor van onze economische groei. Hoe komt dat? En wat betekent het voor Nederland?

Ga eens bij Hoek van Holland staan en kijk eens hoeveel grote containerschepen de haven van Rotterdam aandoen. En denk eens aan die schepen die ruim drie maanden geleden in een enorme rij voor het geblokkeerde Suezkanaal lagen te wachten. Ja, we slepen in de wereld wat af met spullen.

Dat verschepen van spullen blijft zo, al was het maar omdat de wereldbevolking, vooral in India en Afrika blijft toenemen. Maar toch. De tijden dat goederenhandel ongebreideld groeide zijn voorbij. Het is niet meer zo dat die veel sterker groeit dan de wereldeconomie zelf, al tien jaar niet meer. En, zeggen de leden van Denkwerk, een denktank met mensen uit het bedrijfsleven, de politiek en de wetenschap, dat blijft ook zo. Een beetje groei, meer zit er niet in. De goederenhandel is niet meer de motor van de economische groei.

Weinig meer te verhuizen

De afgelopen drie decennia floreerde de goederenhandel omdat veel productie verhuisde naar lagelonenlanden, China voorop. Zij werden de werkplaatsen van de wereld en hun bewoners hadden daar baat bij. De armoede is in veel landen sterk afgenomen. Maar die grote verhuizing loopt op zijn einde. Er is, als het om goederenproductie gaat, niet zo veel meer te verhuizen. Veel goedkoper en efficiënter dan het nu is, kan het niet, denken de leden van Denkwerk, mede op basis van een serie internationale studies.

In de toekomst komen er nog belemmeringen bij. Flinke kans dat transport een stuk duurder wordt, als er (meer) heffingen op CO2 komen. Dan loont het gesleep met spullen die in verre landen zijn gemaakt wellicht niet meer. Er ’verdwijnen’ goederen, denk aan cd’s en films die je nu via internet kunt ‘ophalen’ en aan kranten en navigatiesystemen, nu beschikbaar via apps. Bovendien maakt 3D-printertechnologie het mogelijk om producten dicht bij afzetmarkten te fabriceren: machineonderdelen, maar ook sneakers bijvoorbeeld.

Dichter bij huis

En dan is er, stelt Denkwerk in het rapport ‘Globalanceren’, de tendens om dichter bij huis te produceren. De bevoorradingsketens zijn kwetsbaar, zo bleek tijdens de coronacrisis en de versperring van het Suezkanaal door een vastgelopen containerschip. Daarbij willen landen voor cruciale producten minder afhankelijk zijn van buitenlanden, zeker als het om rivalen gaat.

De VS weren Chinese telecomtechnologie; China wil zijn eigen IT- en chipindustrie opbouwen; de EU wil de ontwikkeling en productie van ‘eigen’ batterijen, chips, zonnepanelen en brandstofcellen stimuleren. De VS eisen dat sommige producten deels uit Amerikaanse onderdelen zijn opgebouwd. En de coronacrisis heeft geleerd dat het verstandig kan zijn als medicijnen en medische hulpmiddelen dicht bij huis worden gemaakt.

Wat voor de handel in goederen opgaat, gaat niet op voor de diensten. Daar gaat de globalisering wel verder, meent Denkwerk. De afgelopen decennia ging er al veel administratief werk naar goedkope-lonenlanden en zitten helpdesks en callcentra van westerse bedrijven in landen als India en Zuid-Afrika.

Met de digitalisering kan er meer werk verhuizen. Ingewikkelder administratief werk, ontwerpen, (wetenschappelijk) onderzoek en analyse van data bijvoorbeeld. Of chirurgen die operaties via internet begeleiden en technici die op afstand monteurs aansturen. Via internetplatforms kunnen opdrachtgevers freelancers vinden die hun diensten goedkoop aanbieden. De coronacrisis heeft bewezen dat veel werk thuis kan worden verricht. Dat thuis kan, doorredenerend, ook ver weg zijn. Of heel ver weg.

Investeer in kennis

Wat zijn de gevolgen voor Nederland, handelsland bij uitstek? Tot nu toe heeft Nederland nog niet veel last gehad van een haperende export - een paar coronamaanden uitgezonderd. Nederland hoeft ook niet bang te zijn dat de goederenhandel inzakt. Er blijven grote containerschepen te zien in Hoek van Holland. Maar, waarschuwt de denktank, veel groei zit er niet meer in.

Oppassen moet Nederland wel voor de veranderingen in de dienstensector. Die bieden voordelen, want Nederland heeft al een grote, diverse dienstensector en een goed opgeleide bevolking die ook nog redelijk Engels spreekt. Maar wat er met het eenvoudige administratieve werk is gebeurd, kan ook gebeuren met ingewikkelder werk, met onderzoek en met data-analyse: dat werk kan worden uitgevoerd door mensen in andere landen waar de lonen lager liggen.

Nederland zal dus, stelt Denkwerk, bij de les moeten blijven; blijven investeren in kennistechnologie, in scholing en omscholing. En als de goederenhandel relatief aan belang inboet, zal Nederland het ook meer van de eigen economie en die van de EU-landen moeten hebben.

Wat is Denkwerk?

Denkwerk bestaat uit een diverse groep mensen die elk half jaar een rapport uitbrengt over onderwerpen die latent in de belangstelling staan. Aan het rapport ‘Globalanceren, hoe Nederland kan navigeren in een regionaliserende wereld’ werd onder meer meegewerkt door Hans Wijers (nu: president commissaris ING; eerder: minister van economische zaken, bestuursvoorzitter AkzoNobel) en Barbara Baarsma (directeur Rabobank Amsterdam, hoogleraar Toegepaste economie). Hoofdauteurs waren Tim de Vries (consultant Boston Consulting Group) en Frans Blom (nu: president-commissaris Van Lanschot Kempen; eerder: raad van bestuur Boston Consulting Group Nederland)

Lees ook:

De Suezblokkade laat zien dat er meer in Europa zelf geproduceerd moet worden

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden