Fossiele investeringen

Nederland blijft toch exportkredieten leveren voor fossiele projecten

Een militair konvooi in Mozambique van de SADC, de organisatie van zestien staten in zuidelijk Afrika. In het noorden van het land pleegden jihadisten in maart aanslagen waardoor het Franse bedrijf Total een groot gasproject moest stilleggen.  Beeld AFP
Een militair konvooi in Mozambique van de SADC, de organisatie van zestien staten in zuidelijk Afrika. In het noorden van het land pleegden jihadisten in maart aanslagen waardoor het Franse bedrijf Total een groot gasproject moest stilleggen.Beeld AFP

Er staat geen Nederlandse handtekening onder het plan in Glasgow om snel te stoppen met financiële steun voor fossiele projecten in het buitenland.

Hans Nauta

Baggerbedrijf Van Oord was in 2019 trots dat het een grote opdracht in Mozambique had binnengesleept. Het Afrikaanse land zou een fabriek voor vloeibaar gas krijgen en daarvoor moest er infrastructuur worden aangelegd. Het ging om een project van een miljard dollar. Volgens directeur Maurits den Broeder zou Van Oord Mozambique helpen met geld te verdienen aan zijn natuurlijke rijkdommen.

Bij zulke klussen in het buitenland lopen bedrijven risico’s die commerciële verzekeraars niet goed kunnen afdekken en daarom treedt de Nederlandse staat op als verzekeraar. Het doel ervan is de export te stimuleren. Atradius DSB – de afkorting staat voor Dutch State Business – verzorgt deze exportkredietverzekeringen. Omdat bedrijven premie betalen, is de dienst kostendekkend. Ook Van Oord kreeg zo’n verzekering, met een maximale dekking van een miljard dollar, op 25 maart dit jaar.

Bloedige aanslagen volgden

Eén dag eerder waren er bloedige aanslagen geweest in Noord-Mozambique. In de stad Palma vielen tientallen doden en sloegen duizenden mensen op de vlucht. Werknemers van bedrijven als Van Oord en het Franse Total moesten het gebied onder gewapende escorte verlaten. Total legde het gasproject stil, zich beroepend op overmacht. De maatschappelijke organisaties Both Ends en Milieudefensie zeiden geschokt te zijn over de steun van de Nederlandse overheid en de exportkredietverzekeraar voor het project. Mede door de gaswinning was het zo onrustig in de regio.

Het geweld in Mozambique is meegenomen bij de beoordeling van het project door Atradius DSB en de Staat, schreef demissionair staatssecretaris Hans Vijlbrief in september aan de Tweede Kamer. ‘Tegelijkertijd is het heel helder dat de situatie zich anders heeft ontwikkeld dan destijds is ingeschat, hetgeen betreurenswaardig is.’

Omstreden

Al voordat de extremisten toesloegen was het project omstreden. Investeringen in gas en olie zijn niet meer van deze tijd, vinden milieuorganisaties en steeds meer politici. Vanwege het klimaat en de CO2-uitstoot. Waarom steunt de Nederlandse overheid zulke projecten dan?

Om iets met die kritiek te doen heeft Atradius DSB eerst de eigen portefeuille in kaart gebracht. Die blijkt voor 25 procent uit fossiel (olie en gas) te bestaan. Dat is goed voor zo’n 5 miljard euro. Vorige maand waarschuwden onderzoekers van een Duitse denktank dat Atradius niet in lijn handelt met het klimaatakkoord van Parijs.

Verder heeft Nederland in april met zes andere landen afgesproken om de financiering van klimaatvriendelijke projecten te stimuleren en die voor fossiele sectoren te beperken. Als lid van deze Export Finance for Future-coalitie wil Nederland schone projecten faciliteren. Zo verzekert het de aanleg van een windmolenpark voor de kust van Taiwan.

Maar op de klimaatconferentie in Glasgow zette Nederland donderdag geen handtekening onder een vergelijkbaar plan. Meer dan twintig landen en instellingen beloofden te stoppen met internationale publieke financiering (ontwikkelingsgeld en exportsteun) voor olie-, gas- en steenkoolprojecten. Opgeteld gaat het om 15 miljard dollar. De Nederlandse ontwikkelingsbank FMO doet wel mee, maar de overheid dus niet.

Een einddatum

Een belangrijk verschil tussen beide initiatieven is dat er in Glasgow een einddatum geldt. Eind 2022 moet het gedaan zijn met de exportsteun voor fossiele projecten. Maar binnen de Export Finance for Future-club kiest elk land zijn eigen tempo. Nederland is later deze maand gastheer voor een conferentie van deze club, maar een besluit over de afbouw van steun aan fossiele projecten is aan een volgend kabinet, schreef Vijlbrief eerder.

Na ‘Glasgow’ kan Nederland zich geen voorloper meer noemen op dit terrein, vinden mensenrechtenorganisaties. “Nederland stelt nog altijd geen deadline voor de 1,5 miljard euro per jaar aan exportsteun voor olie en gas”, zegt Niels Hazekamp, senior beleidsadviseur van Both Ends. “Daarmee doet het alle goede klimaatactie in het buitenland, waarvoor Nederland volgend jaar 660 miljoen euro reserveert, teniet.”

Lees ook:

Bedrijven lanceren hun eigen klimaatdoelen. Een handige pr-strategie of is het menens?

H&M, Deloitte, Nestlé... het bedrijfsleven grijpt de klimaattop in Glasgow aan om eigen klimaatdoelen te lanceren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden