Demonstranten tijdens het bouwersprotest Grond in Verzet op het Malieveld.

EIB-onderzoek

Na vette jaren wordt de bouw hard geraakt door de stikstofproblematiek

Demonstranten tijdens het bouwersprotest Grond in Verzet op het Malieveld.Beeld ANP

Begin dit jaar zaten bouwbedrijven nog te springen om personeel, maar door de stikstofcrisis krimpt de productie voor het eerst sinds jaren. Het Economisch Instituut voor de Bouw houdt rekening met 28.000 ontslagen.

De stikstofproblematiek maakt een abrupt einde aan de vette groeijaren van de bouw: volgend jaar zien bouwbedrijven voor het eerst sinds de crisis hun productie krimpen. Vooral de wegen-, bruggen- en spoorbouwers voelen de klappen van de stikstofkzweep.

De komende twee jaar kampt de sector met een verlies van 28.000 banen, blijkt uit een donderdag gepubliceerd rapport van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB). Wordt het leed van de toeleveranciers van bouwmaterialen meegerekend, dan verdwijnen er zelfs 40.000 banen.

Begin dit jaar stonden bouwbedrijven nog te springen om goede timmermannen, betonvlechters en andere vaklieden. Maar sinds de Raad van State eind mei het Nederlandse stikstofbeleid afschoot, is bouwen nabij een beschermd natuurgebied schier onmogelijk. Die uitspraak trof 10.000 woningbouwprojecten, waardoor 400.000 woningen later dan gepland worden opgeleverd. Infrabouwers die in opdracht van het Rijk werken, stopten noodgedwongen 50 van hun projecten in de vriezer. Gemeentes en provincies zetten zelfs 3500 infraprojecten ‘on hold’.

In absolute aantallen lijkt de schade voor bruggenbouwers en aanleggers van sporen en wegen mee te vallen. Maar niets is minder waar, concludeert het EIB . Waar 65 procent van de woningen ver weg van beschermde natuurgebieden wordt gebouwd, ligt het gros van de aan te leggen rijkswegen, spoorlijnen en vaarwegen langs een of meerdere deze Natura 2000-gebieden waar geen stikstof op mag neerslaan.

Daar bouwen mag dus niet van veel provincies en gemeenten. In sommige gevallen ligt zelfs het hele traject binnen 5 kilometer van een of meer van deze natuurgebieden, schrijven de onderzoekers. 

Het bouwprotest Grond in Verzet op het Malieveld. Bouwers en transporteurs demonstreren met shovels en hijskranen tegen het stikstofbeleid. Beeld ANP

De pijn komt met vertraging 

Daar komt nog eens bij dat infraprojecten ook vertraging op kunnen lopen als de bouw al is begonnen. EIB-directeur Taco van Hoek legt uit: “Wegen lopen soms door verschillende gemeentes. Soms moeten bedrijven in elke gemeente een vergunning aanvragen. Het kom wel eens voor dat de eerste fase in de ene gemeente is afgerond, maar dat ze voor de tweede fase in de andere gemeente lastig een vergunning krijgen vanwege de stikstofuitspraak.” Of de bouw van bepaalde wegen door de stikstofproblematiek volledig stilligt, kan Van Hoek nog niet zeggen. “Daar doen we momenteel nog onderzoek naar.”

De woningbouw voelt de stikstofpijn de komende twee jaar pas. Dat komt doordat bouwers jaren geleden al toestemming kregen voor veel woningbouwpalen die ze nu in de grond slaan. De toestemming voor het bouwen van toekomstige woningen loopt spaak. Volgens het EIB worden er volgend jaar daarom een stuk minder woningen gebouwd: 60.000 in plaats van de gewenste 75.000. En ook het jaar daarop daalt de productie, naar 55.000 woningen per jaar. 

Het EIB is het eerste onafhankelijke instituut dat de stikstofproblematiek in de bouwsector grondig onder de loep nam. Eerder waren er al inschattingen van ABN Amro en enquêteresultaten van brancheverenigingen. Bouwend Nederland sprak over 26.000 banen die op het spel staan. Aannemersfederatie Nederland gaf aan dat ze signalen kreeg van aannemers die op omvallen staan. En ABN Amro sprak van 14 miljard schade in de komende vijf jaar. De sector zou in die jaren maar liefst 70.000 bouwvakkers moeten ontslaan.

Het EIB raamt de schade tot en met 2021 op zo’n 6 miljard euro. Maar uitstel leidt niet per se tot afstel. Eerdere onderzoeken leren dat projecten vaak tussen de drie en twaalf maanden vertraging oplopen. Hoe dichter bij een beschermd natuurgebied, zo schat het EIB in, hoe groter de vertraging. Ja, aanleg van veel spoor- en rijkswegen gaat voorlopig niet van start. Maar het instituut verwacht dat er in 2022 weer volop gebouwd wordt. Een jaar later staan bouwbedrijven zelfs weer te springen om personeel.

Lees ook: 

Bouwprotest zet kabinet buiten en binnen het Binnenhof onder druk

De politieke tegemoetkomingen vinden de bouwers onvoldoende. Ook de Tweede Kamer wordt steeds ongeduldiger.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden