Toeslagen

Na de toeslagenaffaire is het tijd voor een nieuw belastingstelsel, dit zijn de drie scenario's

Staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Financien. Beeld ANP
Staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Financien.Beeld ANP

Het hele belasting- en toeslagenstelsel moet na de verkiezingen op de schop, vindt staatssecretaris Van Huffelen. Alles is bespreekbaar.

Het kabinet wil dat het systeem van kindertoeslag, de huur- en zorgtoeslag na de verkiezingen volledig op de helling gaat. “Dit stelsel kan echt niet meer, dat is toch na de kinderopvangtoeslag-affaire voor iedereen wel duidelijk. En het gaat net zo slecht bij de zorg- en huurtoeslag. Dit stelsel is fnuikend. Hoeveel urgentie heb je nog meer nodig om fundamenteel naar een ander stelsel te gaan kijken? Dit vergt wel politieke moed, ja. Dat is helder.”

Dat zei staatssecretaris Van Huffelen bij de presentatie van een aantal mogelijke scenario’s voor een nieuw toeslagen- en belastingstelsel. Toch zal dit kabinet-Rutte geen beslissing nemen over hoe het nieuwe belasting- en toeslagensysteem eerlijker en eenvoudiger kan worden. Die keuze moet een nieuw kabinet na de verkiezingen maken, volgens Van Huffelen.

Het kabinet heeft nu alvast een paar scenario’s uitgewerkt en laten doorrekenen op het effect op inkomens en werkgelegenheid. Van Huffelen hoopt op een brede discussie over de voorstellen. De scenario’s zijn verstrekkend en lastig in al hun consequenties te doorzien. Het CPB heeft daarom de diverse scenario’s doorgerekend op het effect in 2025, maar waarschuwt voor een hoop onzekerheden.

Niet-inkomensafhankelijke tegemoetkoming

Het uitgangspunt van een nieuw belastingstelsel moet zijn dat het voor burgers simpeler en beter te begrijpen is, dat er minder toeslagen teruggevorderd hoeven te worden aan het einde van het jaar, en dat er minder eigen verantwoordelijkheid bij de burgers wordt gelegd. Zo’n stelsel wordt daarmee automatisch globaler omdat niet meer van een individu wordt uitgegaan, maar van een heel huishouden.

Zo verdwijnen in vrijwel alle scenario’s de inkomensafhankelijke toeslagen. Deze worden vervangen door een niet-inkomensafhankelijke tegemoetkoming voor zorg, huur en kind.

Drie scenario's

Globaal zijn de volgende scenario’s uitgewerkt:

In de eerste twee scenario’s gaat het minimumloon omhoog en wordt tegelijk de zorgtoeslag vervangen voor een heffingskorting die niet afhankelijk is van het inkomen; het is een bedrag dat via de belasting wordt uitgekeerd en voor iedereen gelijk is. De kinderopvang- en de huurtoeslag worden voortaan rechtstreeks overgemaakt aan kinderopvanginstellingen en woningcorporaties. Hierdoor kan de kinderopvang bijna gratis worden.

Voor de huren geldt dat in het ene scenario de huren omlaag kunnen, omdat de corporaties geen vennootschapsbelasting meer hoeven te betalen. In scenario 2 blijft het bedrag dat nu aan huurtoeslag wordt toegekend gelijk, maar krijgen de verhuurcorporaties het bedrag rechtstreeks overgemaakt voor hun huurders. De hoogte van het kindgebonden budget zal in deze scenario’s afhangen van het vastgestelde belastbaar inkomen van twee jaar geleden, zodat er geen risico op teruggaaf meer is. Er komt wel een vangnetregeling om een kleine groep burgers te helpen, die in een nieuw stelsel onder het bestaansminimum komen.

Exit bureaucratie

In het derde scenario verdwijnen zowel alle inkomensonafhankelijke toeslagen als alle bestaande aftrekposten (de hypotheekrenteaftrek en giften) en ook alle heffingskortingen. Bovendien verdwijnen de AOW-premie en het lage AOW-belastingtarief, en iedereen - ook de gepensioneerden - betaalt dan belasting afhankelijk van hun inkomen. In dit scenario komen er wel via de belasting vaste vergoedingen voor kind, zorg en huurtoeslag, maar niet inkomensafhankelijk. En ook hier wordt de kinderopvangtoeslag rechtstreeks aan de bureaus overgemaakt, zodat ouders geen last meer hebben van de huidige bureaucratie.

In de doorrekening van het CPB zal in de eerste twee scenario’s de werkgelegenheid in Nederland in 2025 iets verbeteren, maar de inkomensongelijkheid wordt groter. Ook de geconsolideerde overheidsschuld verslechtert iets. In het derde scenario blijft dat gelijk en neemt de inkomensongelijkheid in Nederland iets af, maar dit gaat ten koste van de werkgelegenheid.

Lees ook:

Zo verdwenen in de toeslagenaffaire alle signalen in de Haagse Bermudadriehoek

Je zou bijna denken dat de ouders in de toeslagenaffaire zich jarenlang stil hebben gehouden ­– maar het tegenovergestelde is waar. Waar ze ook aanklopten, hun signalen verdwenen. Aan wie dat ligt? Bij de verhoren bleek de afgelopen twee weken dat ambtenaren naar politici wijzen, en politici weer naar ambtenaren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden