Tweede Wereldoorlog

Mitsubishi gaat niet in gesprek met Nederlandse ex-dwangarbeiders

Ruud Sondag, topman van Eneco, en Hiroshi Sakuma, topman van Mitsubishi, tijdens een toelichting op de overname van Eneco in november 2019.Beeld ANP, Olaf Kraak

Het Japanse Mitsubishi gaat niet in gesprek met Nederlanders die in de Tweede Wereldoorlog dwangarbeid hebben verricht.

De kersverse eigenaar van het energiebedrijf Eneco weigert in gesprek te gaan met de laatst levende Nederlandse dwangarbeiders. Daarmee negeert Mitsubishi zowel het verzoek van de 44 Nederlands gemeenten die Eneco tot voor kort bezaten, als de wens van de voormalig krijgsgevangenen zelf. De nog levende ex-dwangarbeiders stellen dat het oorlogsverleden wordt weggewuifd, waardoor ze na al die jaren nog steeds in de kou staan.

Eind januari verzochten de gemeenten Mitsubishi te praten over de dwangarbeid met Stichting Japanse Ereschulden (JES). De Rotterdamse wethouder Arjan van Gils, die voorzitter is van de aandeelhouderscommissie van Eneco, legde het verzoek persoonlijk neer bij vertegenwoordigers van het Japanse bedrijf dat Eneco voor 4,1 miljard euro koopt. Het is via diezelfde Van Gils dat JES deze week per brief te horen kreeg dat Mitsubishi weigert in gesprek te gaan.

In de oorlog werkten minstens 1160 Nederlandse dwangarbeiders in de mijnen en op de scheepswerven van het grote familieconglomeraat Mitsubishi, blijkt uit nog lopend archiefonderzoek. Zeker elf van deze voormalige dwangarbeiders leefden nog in januari. De 100-jarige Jan Oostdam zei in Trouw dat excuses vanuit Mitsubishi hem eindelijk rust zouden brengen.

‘Een onafhankelijk bedrijf, van na de oorlog’

Mitsubishi laat weten ‘niet in de positie te zijn om zich te verontschuldigen of commentaar te geven op gebeurtenissen die vóór de oprichting hebben plaatsgevonden’. Het bedrijf bedrukt dat ‘het nooit activiteiten heeft uitgevoerd waarbij krijgsgevangenen als dwangarbeiders werden tewerkgesteld. Mitsubishi Corporation is een onafhankelijk bedrijf, dat werd opgericht in 1954, negen jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog’. Het in 1870 opgerichte Mitsubishi werd na de oorlog opgesplitst, maar in 1954 maakte een deel van de bedrijfsonderdelen een doorstart onder de naam Mitsubishi Corporation.

Uit de brief aan JES blijkt dat het ministerie van buitenlandse zaken ook de Japanse overheid heeft gewezen op de wensen van de stichting. Formeel kan het ministerie niets doen: de kwestie is afgedaan met het Vredesverdrag van San Francisco (1951) en het Yoshida-Stikker Akkoord (1956). Door de akkoorden zijn individuele claims verbeurd verklaard. “Wel zouden excuses uit eigen beweging van Mitsubishi aan Nederlandse slachtoffers die voor het conglomeraat dwangarbeid hebben verricht zeker welkom zijn, en een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de verwerking van het traumatisch oorlogsverleden”, stelt het ministerie.

‘Wat me steekt, is de lakse houding van de Nederlandse regering’

Jan van Wagtendonk, voorzitter van JES, is teleurgesteld, maar geeft niet op. “Ik ga proberen om met de directie van Mitsubishi in Nederland in contact te komen.” Hij schat in dat het tij zal keren nu de Japanse premier Abe, die alle aansprakelijkheid voor oorlogsmisdaden afwijst, kampt met een tanende populariteit. 

Ger Gramkow (99) is betalend lid sinds de oprichting van JES. “Het besluit van Mitsubishi laat me koud”, zegt hij gelaten. “Al 75 jaar lang worden Japanse oorlogsmisdaden weggewuifd. Wat me steekt, is de lakse houding van de Nederlandse regering.”

Gramkow behoort tot de grote groep geallieerde krijgsgevangenen die in het najaar van 1942 naar Japan werd verscheept. Van dat transport zijn ook Gerrit Bakker, Henk Kleijn en Jan Oostdam nog in leven. “Het is wel duidelijk dat Nederland geen druk op Mitsubishi zet en ons in de kou laat staan”, reageert Gerrit Bakker. “Het had het Japanse bedrijf gesierd wanneer het excuses had aangeboden”, vult Henk Kleijn aan. Voor Jan Oostdam is het een klap in het gezicht dat Mitsubishi haar oorlogsverleden ontkent.

Vanuit Australië laat Bob Thompson weten dat zijn nog levende schoonvader Rudy Corporaal niet meer bij machte is te reageren op het besluit van Mitsubishi. “Maar excuses van de directie hadden veel betekend voor zijn kinderen en kleinkinderen.”

“De buit is binnen en weer heeft Mitsubishi maling aan de mensen die zo uitgebuit zijn”, reageert SP-raadslid Aart van Zevenbergen, wiens motie voor excuses in de Rotterdamse gemeenteraad werd aangenomen. “Ik heb last van plaatsvervangende schaamte dat mijn Rotterdam met zulke mensen in zee gaat.”

Lees ook:

Oorlogsverleden Mitsubishi zit verkoop Eneco in de weg.

De verkoop van energiebedrijf Eneco stuit op een onverwachte horde: het oorlogsverleden van koper Mitsubishi. 

‘Mitsubishi heeft mij nooit betaald, ik heb drie jaar voor hen moeten werken’

In Nagasaki overleden 138 Nederlandse krijgsgevangenen als gevolg van dwangarbeid in de Tweede Wereldoorlog. Henk Kleijn werkte drie jaar lang op een scheepswerf die na de oorlog door Mitsubishi werd opgekocht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden