Innovatie

Met zelfvarende schepen staan de beste stuurlui in de toekomst inderdaad aan wal

De Rotterdamse start-up Captain AI ontwikkelt algoritmes voor schepen zonder bemanning. Over enkele jaren kunnen er drijvende drones in de haven rondvaren, zegt CEO Vincent Wegener. Dat zijn inspectiebootjes die waarschuwen als er iets mis is. Beeld Arie Kievit
De Rotterdamse start-up Captain AI ontwikkelt algoritmes voor schepen zonder bemanning. Over enkele jaren kunnen er drijvende drones in de haven rondvaren, zegt CEO Vincent Wegener. Dat zijn inspectiebootjes die waarschuwen als er iets mis is.Beeld Arie Kievit

De start-up Captain AI werkt in de Rotterdamse haven aan software waarmee een schip zelf kan varen zonder bemanning. Dat maakt watertransport goedkoper en efficiënter.

Je ziet nog maar weinig mensen in de Rotterdamse haven, want zwaar werk is geautomatiseerd. Nu zijn de schepen aan de beurt. Als die zelf weten waar ze heen moeten, en begrijpen wat andere schepen om hen heen doen, kan de stuurman aan wal blijven. Terwijl het idee van zelfrijdende auto’s langzaam begint te wennen, ontwikkelt een Nederlandse start-up in de Rotterdamse haven software om schepen autonoom te laten varen.

Captain AI heeft al wat experimenten achter de rug, zoals in 2017 met de Rotterdamse watertaxi en daarna met een patrouilleboot van Havenbedrijf Rotterdam: het vaartuig RPA3 werd uitgerust met camera’s, meetapparatuur en sensoren en veranderde zo in een Floating Lab.

Een schip zonder bemanning moet zichzelf kunnen redden

In september volgt een nieuw experiment, vertelt CEO Vincent Wegener in het Innovation Dock op de Rotterdamse RDM-werf, een enorme loods die tal van jonge bedrijven de ruimte biedt om te experimenteren en te groeien. “Samen met scheepsbouwer Damen Naval uit Vlissingen gaan we een patrouillevaartuig autonoom laten varen, dus zonder bemanning”, zegt Wegener. “De boot wordt binnenkort omgebouwd, hij wordt elektrisch en krijgt sensoren waarmee hij zijn eigen omgeving kan zien.” Het is een project van anderhalf jaar, waarbij getest zal worden in Rotterdam en Vlissingen.

Een schip zonder bemanning moet zichzelf kunnen redden. De software op de boordcomputer moet begrijpen wat de camera’s, radar en andere sensoren waarnemen, en tijdig reageren. Als er een ander schip aankomt, moet het weten wat dat betekent voor de eigen koers. De computerprogrammeurs van Captain AI werken aan het algoritme dat de stuurman – met al zijn intuïtie en ervaring – kan vervangen.

Patronen herkennen

Dat begint met het verzamelen van heel veel data, zegt Wegener. Wat enorm helpt is dat Havenbedrijf Rotterdam een bestand van enkele terabytes met alle vaarbewegingen van 2019 beschikbaar heeft gesteld. “Daarmee trainen we het algoritme: het kan patronen afleiden uit die gegevens. Op een gegeven moment kan het algoritme met grote zekerheid voorspellen wat een schip gaat doen, zo van: nu vaart het rechtdoor, maar straks volgt een bocht.”

Die technologie is nu al handig voor de verkeersleiding in de haven, de Vessel Traffic Service (VTS). Captain AI ontwikkelt samen met Havenbedrijf Rotterdam een app ter ondersteuning van het dagelijkse VTS-werk.

Een van de investeerders in Captain AI is Vstep, dat simulatoren maakt waarmee schippers worden opgeleid. Ook die installaties gebruikt Captain AI om te testen en gegevens te verzamelen. Verder zijn de maritieme verzekeraar Post & Co en het investeringsfonds Uniiq, voor innovatieve ondernemers in Zuid-Holland, betrokken. Captain AI heeft bij investeerders een miljoen euro opgehaald, zegt Wegener.

Captain AI heeft bij investeerders een miljoen euro opgehaald, zegt  CEO Vincent Wegener. Beeld Arie Kievit
Captain AI heeft bij investeerders een miljoen euro opgehaald, zegt CEO Vincent Wegener.Beeld Arie Kievit

Het is in het water net als op de autosnelweg, in 99 procent van de gevallen gebeurt er wat de autopilot verwacht of herkent. “Maar er zijn altijd uitzonderingen”, zegt Wegener. “Op het water kan een schip een onverwachte manoeuvre maken of de weersomstandigheden kunnen veranderen. Het is de kunst om het algoritme te trainen op uitzonderingen en ervoor te zorgen dat het die situaties gaat herkennen.”

Zelfvarende schepen, waarom zijn die nodig? Dat heeft te maken met vergrijzing, met het klimaat en met de concurrentiepositie van Nederland. Minister Cora van Nieuwenhuizen van infrastructuur en waterstaat gelooft in de toekomst van smart shipping. “Met een vergrijzende bemanning is het hard nodig het werk aantrekkelijk te houden én tegelijk ook minder afhankelijk van mensen te maken”, schreef ze over het overheidsprogramma dat deze ontwikkelingen stimuleert.

Waarom wachten op Silicon Valley?

“Binnen het klimaatbeleid is het de bedoeling om transport van de weg naar het water te halen”, zegt Wegener. “Daarvoor moet het watertransport efficiënter en goedkoper worden.” Hij vindt dat de drukste haven van Europa voorop moet lopen. “Waarom zouden we wachten tot Silicon Valley met zulke uitvindingen komt? Laten we zelf de toekomst creëren.”

België is al een stapje verder, wat volgens Wegener komt doordat de overheid er meer toestaat. Sinds februari vaart het geautomatiseerde containerschip Deseo tussen de havens van Zeebrugge en Antwerpen. Vanaf de wal wordt het ondersteund door een controlecentrum. Er is wel verplicht bemanning aan boord die kan ingrijpen.

Ook voor Captain AI is dat het eerste doel: een autonoom vaartuig dat begeleid wordt vanuit een controlecentrum. “Maar dan zonder bemanning aan boord. In de controlepost houdt een operator meerdere autonoom varende schepen in de gaten. Hij kan op afstand ingrijpen, het schip stilleggen of voor andere route kiezen als er veel wind staat. De technologie is er al. Nu moeten we toestemming krijgen om die in de praktijk te gebruiken.”

Hacks? Dat is bangmakerij

Over enkele jaren kunnen er drijvende drones in de haven rondvaren, zegt Wegener, inspectiebootjes die een mens waarschuwen als er iets mis is. “Verder is er veel binnenvaart in de haven van Rotterdam: schepen halen containers van de Maasvlakte naar de Waalhaven of omgekeerd. Die overzichtelijke vaarten, vaste trajecten, lenen zich bij uitstek voor autonoom vervoer.”

Tegenwoordig worden oliepijpen en ziekenhuizen gehackt. Gebeurt dat in de toekomst ook met autonome schepen? Wegener vindt dat eerlijk gezegd bangmakerij. “Hacks ontstaan vaak door verouderde software, zoals bij het grootste containervaartbedrijf Maersk in 2017. De link met autonome scheepvaart is onterecht.” Net als het ministerie denkt hij dat de ontwikkelingen de scheepvaart juist veiliger maken. Alleen al omdat er op een schip zonder bemanning minder mensen worden blootgesteld aan gevaarlijke situaties.

Honderden miljoenen voor kunstmatige intelligentie

Het Nationaal Groeifonds, dat bekend kwam te staan als het Wopke-Wiebesfonds, heeft in april 276 miljoen euro toegekend aan de Nederlandse coalitie voor kunstmatige intelligentie (NL AIC). Dit publiek-private samenwerkingsverband richt zich ook op het thema haven en maritiem.

De start-up Captain AI, die software ontwikkelt om schepen autonoom te laten varen, weet nog niet of het geld uit dat fonds mag gebruiken. NL AIC maakt komend najaar meer bekend over de planning en het indienen van projectvoorstellen. De AI-coalitie wil dat Nederland een voorhoedepositie krijgt op het gebied van artificiële intelligentie, wetende dat de internationale concurrentie groot is.

Lees ook:

De Japanse duizendknoop is een ‘horrorplant’, die het de haven van Rotterdam knap lastig maakt

Op talloze plekken in de haven van Rotterdam is de bijna onuitroeibare Japanse duizendknoop gezien. Het Havenbedrijf huurde ingenieurs in voor de bestrijding van het plantje.

De autopilot van Tesla ziet veel over het hoofd, soms met rampzalige gevolgen

In de VS wordt na elf ernstige ongevallen met de autopilot nu onderzoek gedaan naar de geavanceerde cruise control van Tesla.Het bedrijf verlangt ondertussen dat chauffeurs de handen altijd aan het stuur houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden