Onderzoek EIB

Met deze verkiezingsprogramma’s gaan die 1 miljoen woningen er niet komen

Een bouwplaats in Utrecht. Beeld HH, ANP
Een bouwplaats in Utrecht.Beeld HH, ANP

Een miljoen woningen erbij: bijna alle partijen willen het. Maar hun plannen schieten tekort, stellen onderzoekers.

Het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) nam de woonplannen uit de verkiezingsprogramma’s onder de loep; veel partijen willen er de komende tien jaar één miljoen woningen bij. Ze trekken daar ook geld voor uit, maar veel zal dat niet opleveren, stellen de EIB-onderzoekers. Het belangrijkste knelpunt, het gebrek aan bouwlocaties, krijgt in de meeste programma’s weinig aandacht.

Het EIB zet allereerst kanttekeningen bij de plannen om de verhuurderheffing af te schaffen – een wens van alle grotere partijen, behalve de VVD. Die belasting, ingevoerd in 2013, kost de woningcorporaties zo’n 1,7 miljard euro per jaar en dat geld moet voortaan niet meer naar de schatkist vloeien, vinden de meeste partijen, maar in woningbouw gestoken worden, bijvoorbeeld in de vorm van een korting per nieuwgebouwde woning.

Niets extra’s

Levert dat genoeg op? Het EIB betwijfelt dat. Na de invoering van de heffing daalde het aantal nieuwe woningen dat corporaties bouwden van 30.000 naar 15.000, maar het EIB verwacht dat afschaffing ervan de komende kabinetsperiode per jaar maar zo’n 4000 à 6000 extra woningen oplevert.

Volgens de onderzoekers zullen corporaties zo’n korting willen binnenslepen voor woningen die ze toch al van plan waren te bouwen – en dat levert dus niets extra’s op. Ook zullen corporaties nieuwbouwplannen voor woningen die geen korting opleveren, laten varen. Geld is sowieso niet het grootste knelpunt als het gaat om woningbouw, stellen de onderzoekers, ook niet voor de corporaties.

De vereniging van corporaties Aedes wijst erop dat die stelling uitsluitend voor de komende paar jaar opgaat. Uit onderzoek van drie ministeries en Aedes zelf bleek vorig jaar dat de corporaties tot 2030 voor het uitvoeren van hun taken op het gebied van nieuwbouw en verduurzaming 30 miljard tekortkomen. Afschaffing van de verhuurderheffing werd ook in dat rapport al genoemd als voor de hand liggende remedie. Maar het EIB kijkt alleen naar de komende vier jaar: pas vanaf 2025 gaan de tekorten van corporaties fors oplopen.

In het groen

Geschikte locaties vinden voor nieuwbouw is volgens het EIB een veel nijpender probleem dan geldgebrek, en daaraan besteden veel partijen nauwelijks aandacht. Onder deskundigen op het gebied van ruimtelijke ordening en de woningmarkt woedt al een tijdlang een heftige discussie over de vraag waar al die nieuwe woningen gebouwd moeten worden: vooral binnen de stad of ook in de groene gebieden? Het EIB toonde zich al eerder voorstander van dat laatste: buiten de stad kan nieuwbouw sneller en goedkoper.

Maar de meeste partijprogramma’s bieden die ruimte voor bouwen in het groen nauwelijks. Zij pleiten vaak wel voor meer sturing van de overheid bij het zoeken naar locaties. Maar zonder meer ruimtelijke mogelijkheden zullen de effecten daarvan op de woningbouw ‘bescheiden’ blijven, schrijven de onderzoekers.

Uitbreiding huurtoeslag kan arme huishoudens helpen

Huren verlagen om wonen betaalbaar te houden, ook voor mensen met weinig inkomen? De onderzoekers van het EIB zien het her en der in verkiezingsprogramma’s terugkomen. Dat is geen goed plan, stellen ze, omdat wat de armste huurders zo met de ene hand krijgen – een lagere huur – hen met de andere hand wordt afgenomen: minder huurtoeslag.

Dat constateerde vorige week ook het Nibud, specialist op het gebied van huishoudinkomens, in een onderzoek in opdracht van Aedes en de Woonbond. Het werkt beter, vindt het Nibud, om het minimuminkomen en de bijstand te verhogen.

Het EIB wijst op een andere methode. Nu nog krijgen huurders geen huurtoeslag over de zogeheten basishuur, de eerste 234 euro van hun huur. Die moeten ze dus altijd volledig betalen. Geef ook toeslag over dat bedrag, bepleiten de EIB-onderzoekers. Voor 1 miljard euro per jaar zouden zo 170.000 huishoudens er 100 euro per maand op vooruit kunnen gaan, rekenen ze voor. Maar dan moet de politiek natuurlijk niet het mes gaan zetten in het hele toeslagenstelsel – zoals een aantal partijen voorstelt.

Lees ook:

Minister Kajsa Ollongren: ‘Nee, de woningmarkt is niet af. Er moet veel gebeuren’

Ze staat niet per se bekend als een groot prater, maar minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken praatte “de blaren op haar tong” om de woningmarkt uit het slop te trekken. Tot irritatie van critici. Want wat bereikte ze nou met al dat praten? Een terugblik.

Nibud: Zelfs de goedkopere sociale huurwoningen zijn voor veel mensen onbetaalbaar

Veel huurders komen elke maand geld tekort. Maar met een huurverlaging schieten ze niet veel op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden