Melkveehouder René Staal ziet niets in het gedwongen uitkopen van boeren.

Stikstofcrisis

Melkveehouder René vindt onteigening van grond een slecht plan: ‘Hoe halen ze het in hun hoofd?’

Melkveehouder René Staal ziet niets in het gedwongen uitkopen van boeren.Beeld Patrick Post

Als de stikstofuitstoot moet worden teruggebracht én de natuur hersteld, kan het zover komen dat boeren worden gedwongen hun grond af te staan, stelt het Planbureau voor de Leefomgeving. Boeren René Staal en Jos van Sleeuwen denken verschillend over onteigening. Ze vertellen hun verhaal.

“Tja, wat dacht ik toen ik het bericht las? Ik dacht: Hoe halen ze het in hun hoofd om ook maar met de mogelijkheid te komen om boeren gedwongen te onteigenen?” zegt melkveehouder René Staal uit Berkhout. “Dat is namelijk de moeilijkste procedure om land te verkrijgen. Het levert alleen maar vertraging op door allerlei juridische procedures. Dwang zorgt altijd voor weerstand. Als jij morgen een brief op de mat krijgt van een advocaat die je huis wil opeisen ga jij ook steigeren. Het is de mens eigen om tegengas te geven als ze je pushen. Dat is instinct.”

“Zelf denk ik er absoluut niet over om ermee te stoppen. Ik run het melkveebedrijf samen met mijn ouders. Ik heb drie kinderen, we zijn gezond. We hebben 150 melkkoeien en het bedrijf is helemaal in balans. We kunnen de rekeningen betalen, de rente, de aflossing. En dan nog. Stel je laat je uitkopen, wat moet je met al dat geld? Je kunt niet wonen in een koffer met geld.”

“Weet je wat het is: het onteigenen van grond lijkt op korte termijn een oplossing. Maar een veehouder heeft zijn complete kapitaal in onroerend goed zitten. Dat zit echt niet alleen in grond. En dan zeggen ze wel, ja maar je krijgt een schadeloosstelling, maar van geld kun je niet eten.”

“Dit is gewoon spierballentaal van de overheid. Zo van: dat stikstofprobleem schiet niet op, wij zullen wel even van ons laten horen. Maar ze zitten in de verkeerde vijver te vissen. Ja, wij zijn als melkveehouders verantwoordelijk voor 40 procent van de uitstoot van stikstof, verkregen uit ammoniak. Maar er zijn al duizenden jaren koeien in Nederland en nu opeens is ammoniak het grootste probleem. Kijk liever naar de uitstoot van verbrandingsmotoren. Als ik wil uitbreiden met mijn stal heb ik allerlei vergunningen nodig, maar als ik een nieuwe auto wil kopen, kan ik dat zonder vergunning doen. Wij worden gezien als de veroorzaker van het probleem. Maar in feite zijn we de oplossing van het probleem. Onze gewassen, zoals klaver, nemen stikstof op en halen CO2 uit de lucht. Meer dan we uitstoten. Per saldo is de melkveehouderij CO2- en stikstof-negatief. Alleen neemt de overheid dit niet mee in de berekeningen.”

“Als je gaat onteigenen maak je de weg vrij voor import van landbouwproducten uit andere landen. Alsof dat zo schoon is. Bovendien: landen waar de uitstoot laag is, daar is de honger het grootst. De voedselproductie en de marktprijzen komen ook enorm onder druk te staan als je land gaat afpakken. Want de vraag groeit en de productie neemt af. Mijn vader is nu 66, die is hier al zijn hele leven aan het werk. Heeft alles hier opgebouwd. Dat geef je niet op. En zo denk ik er zelf ook over. Dan maar een boete of onkosten. Maar mijn grond pak je nooit.”

Jos van Sleeuwen, varkenshouder uit Boekel, heeft zelf andere boerenbedrijven gekocht.  Beeld Maikel Samuels
Jos van Sleeuwen, varkenshouder uit Boekel, heeft zelf andere boerenbedrijven gekocht.Beeld Maikel Samuels

Jos van Sleeuwen (55), Boekel

“Het boerenbestaan is ons met de paplepel ingegoten – bij mij, mijn zus en mijn drie broers. Eerst zaten we met elkaar in een maatschap, maar na verloop van tijd is iedereen voor zichzelf begonnen. Toen ik twintig was kocht ik met mijn vader – die zelf een gemengd bedrijf had – deze varkenshouderij. Het is nu een gezinsbedrijf met personeel, waar ik, mijn vrouw en mijn kinderen op werken. Mijn zoon van 22 zal het bedrijf overnemen.

“Het is een doorsnee varkenshouderij. Ik zorg goed voor mijn dieren, werk zeven dagen in de week en hoop dat dat zo blijft. Vroeger had mijn vlees een Beter Leven-keurmerk maar daar ben ik mee gestopt, want ik verkoop vooral aan het buitenland. De eisen voor het keurmerk werden te duur. Ook zonder gaat de schoen soms wringen. De kostprijs wordt steeds hoger en de prijs die je voor je vlees krijgt almaar lager. Je moet groeien om mee te komen, maar wel blijven doen wat bij je past. In het verleden heb ik bedrijven van boeren die wilden stoppen overgenomen, want de boterham moet verdiend worden. Ik heb nu drie vestigingen met 7000 varkens en ook nog zeugen.

“Ik ben een man van de toekomst. Ik heb een levensvatbaar bedrijf nodig. De sector moet in Nederland groot genoeg zijn. Anders kunnen we niet meer de wereld voeden en stopt de innovatie. Het uitgangspunt is dat je op de juiste locaties aan schaalvergroting doet, onder de juiste voorwaarden. Dan kan Nederland de wereldmarkt blijven dienen. Zelf heb ik de vergunningen op orde en heb ik luchtwassers geïnstalleerd. Met het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied op 40 kilometer is stikstof bij mij niet het grootste probleem.

“Om het probleem aan te pakken, moeten we er samen uitkomen en dat kan ook. Dwingen is nooit goed. Ik ben geen man die gaat klagen, maar zal bij gedwongen uitkoop op de barricades springen. Als het over mijn eigen hachje gaat, zal ik me met hand en tand verzetten. Ook gedeeltelijke overname zie ik niet zitten. Ik heb het hele bedrijf nodig, het een kan niet zonder het ander. Met een kleiner bedrijf wordt de kostprijs gewoon te hoog en zal ik moeten stoppen. Een structureel hogere kiloprijs gaat niet gebeuren. De wereldmarkt gaat door en daar kunnen we dan niet in mee.

“Ik snap het als een boer zonder opvolger zich laat uitkopen, maar dit is voor mij niet het geval. Anderen zien vooral veel beren op de weg. Ik kan daar beter mee omgaan en zou het heel spijtig vinden als ik het bedrijf niet aan mijn zoon kan doorgeven. Ik ben een boer in hart en nieren en hoop dat dat zo blijft.”

Lees ook:

De landbouwsector ziet niks in gedwongen uitkoop en ‘landjepik’

Desnoods moeten boeren maar gedwongen worden hun grond af te staan, blijkt uit een scenario om de stikstofuitstoot terug te dringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden