Bijstand

Meer vertrouwen en meer zekerheid: de Participatiewet moet anders

Medewerkers aan het werk in de voedselbank.  Beeld ANP
Medewerkers aan het werk in de voedselbank.Beeld ANP

Meer bestaanszekerheid en toekomstperspectief voor mensen met een bijstandsuitkering, en juist minder wantrouwen vanuit de overheid. Daarvoor pleit een grote groep deskundigen en organisaties.

Lukas van der Storm

De wetgeving rondom bijstand moet ingrijpend op de schop. Dat schrijven onder meer de Landelijke Cliëntenraad (LCR), vakbond FNV en verschillende wetenschappers en sociaal advocaten in een manifest aan het nieuwe kabinet. “De huidige benadering is er een vanuit een eenzijdig economisch mensbeeld", schrijven zij daarin. “Het product en het resultaat staan centraal, en niet de mens. Dit werkt niet en kwetst mensen. Het nieuwe kabinet moet zo snel mogelijk zorgen voor een bijstandswet die uitgaat van een sociaal mensbeeld.”

Zij zijn zeker niet de eersten die hun grieven uiten over de Participatiewet, die onder meer gaat over de bijstand. Zo kwamen FNV en LCR afgelopen jaar al met eigen rapporten. En drongen ook gemeenten in een gezamenlijk stuk al aan op een ‘fundamentele herziening’.

Nieuw coalitieakkoord: een paar versoepelingen

Over een fundamentele herziening is in het nieuwe coalitieakkoord nog maar weinig terug te vinden. Er staan weliswaar een paar versoepelingen in: zo worden ouders met een uitkering niet langer op hun uitkering gekort zodra een thuiswonend kind 21 jaar wordt. Ook gaat de bijstand - gekoppeld aan het minimumloon - trapsgewijs met 7,5 procent omhoog. En benadrukt de nieuwe coalitie dat ze de menselijke maat meer wil hanteren.

Maar van een fundamenteel andere kijk op de materie lijkt niet meteen sprake. En dat is juist wel wat er nodig is, benadrukken de initiatiefnemers van het manifest. “Het kabinet heeft bestaanszekerheid, nieuw elan en een meer inclusieve samenleving beloofd”, licht LCR-voorzitter Amma Asante toe. “Maar als ze dat naar de Participatiewet vertalen, blijft het beperkt tot enkele ingrepen. Daarmee zijn we er niet.”

Wanneer is iemand arm?

Hoe het dan wel zou moeten? Wat de ondertekenaars betreft moet er eerst een nieuwe visie op de bijstand komen. En daarbij staan wat hen betreft voortaan drie termen centraal: bestaanszekerheid, ondersteuning en toekomstperspectief. Voor die bestaanszekerheid zijn een hoger minimumloon én een hoger bijstandsniveau noodzakelijk. In elk geval tot een niveau dat mensen niet in armoede hoeven te leven. Maar wanneer is iemand dan arm? Juist daarover zou een fundamentele discussie moeten worden gevoerd, stelt het manifest.

Met ondersteuning bedoelen de partijen vooral dat de overheid minder naar algemene regels en doelstellingen kijkt en meer met mensen meedenkt. Bijvoorbeeld door te waarderen dat mensen misschien geen betaald werk hebben of aankunnen, maar wél via vrijwilligerswerk of mantelzorg een bijdrage aan de maatschappij leveren.

Rechten op ontwikkeling en scholing

Om het toekomstperspectief te vergroten, willen de initiatiefnemers een aantal rechten in de wet vastleggen. Zoals een recht op persoonlijke ontwikkeling, op scholing en op een passend arbeidsaanbod. “Een nieuwe bijstandswet moet uitgaan van rechten voor burgers waar de overheid aan wordt gehouden”, aldus het manifest. “Alleen dán is er tussen de overheid en kwetsbare groepen in de samenleving sprake van een meer gelijkwaardige verhouding.”

Ook moet de overheid wat de ondertekenaars betreft meer vanuit vertrouwen handelen. “De manier waarop de overheid burgers nu bejegent, is gericht op wantrouwen met strikte handhaving. Dwang – met zogenaamde prikkels – is nu dé manier om resultaten te behalen. Wij wijzen deze houding af.”

Het manifest wordt dinsdagochtend door de partijen naar buiten gebracht. “Zelden is er zo'n brede steun voor verandering”, stelt LCR-voorzitter Asante. “Zo veel wetenschappers, ervaringsdeskundigen, advocaten en professionals die de ellende zien en echt willen dat er wordt ingegrepen: wij vragen het nieuwe kabinet te breken met het oude beleid.”

Lees ook:

Wie met een uitkering weer aan de slag wil, komt vaak in financiële problemen

Zes op de tien uitkeringsgerechtigden komen in de financiële problemen zodra ze gaan werken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden