Economie Schuldhulp

Meer schuldenaren zonder schuldhulp: hoe kan dat?

Beeld ANP XTRA

Mensen met schulden lijken hun geldproblemen te onderschatten. Of ze kennen de weg naar de schuldhulp niet, wijst nieuw onderzoek uit.

Het is niet alléén schaamte. Schuldenaars melden zich net zo goed niet bij de gemeente voor schuldhulp omdat ze hun geldprobleem onderschatten. Een ander deel van de mensen met betalingsachterstanden krijgt geen hulp omdat ze praktisch onzichtbaar zijn voor de gemeentelijke schuldhulpverleners – zij krijgen bijvoorbeeld geen bijstandsuitkering van diezelfde sociale dienst. 

Die conclusies trekken twee onderzoekers van het Nibud in economisch vakblad ESB. Ze hadden goede redenen om die mogelijke drempels nog eens te onderzoeken: het aantal schuldenaren zonder schuldhulp neemt toe.

Ruim 86.000 mensen meldden zich vorig jaar bij een van de hulporganisaties. Dat is een daling van liefst 10 procent vergeleken met 2017, bleek al eerder uit het jaarverslag van de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK). Ondertussen is het aantal mensen met ernstige geldproblemen helemaal niet afgenomen, laat het Nibud zien aan de hand van ander onderzoek. Dat gaat nog altijd om 500.000 tot 700.000 huishoudens. Per saldo betekent dit dat minder mensen hun hand opsteken als ze in financiële nood verkeren.

Nibud-onderzoekers Gea Schonewille en Marion Weijers proberen dat te verklaren aan de hand van vragenlijsten onder een representatieve groep van 2558 Nederlanders. Die wijzen uit welk deel van de bevolking in financiële nood zit. Door die nieuwe gegevens naast het jaarverslag van de NVVK te leggen, zien Schonewille en Weijers welke groepen wel met schulden kampen, maar zich niet melden.

Eerst die vragenlijsten. Daaruit blijkt dat ernstige betalingsachterstanden vaker voorkomen bij mannen dan bij vrouwen, vaker bij jongeren dan bij ouderen en ook meer bij huurders dan bij mensen met een koopwoning. Ook een grote levensgebeurtenis als een scheiding, het wisselen van baan of het verliezen daarvan hangen samen met betalingsachterstanden. Tot zover weinig verrassends. 

Niet in vizier

Maar wie melden zich vervolgens niét met schulden? Dat zijn deels andere groepen. Huishoudens met inkomen uit werk, of met een koopwoning. Het kan zijn, zeggen de onderzoekers, dat zij minder vaak om hulp vragen omdat de gemeente hen niet in het vizier heeft. En de gemeente is meestal degene die de schuldhulpverlening uitvoert.

Inwoners met een bijstandsuitkering staan beter op de gemeentelijke radar, zodat ambtenaren het sneller zien als er wat misgaat in de financiën. Op hun beurt weten de koopwoningbezitters en mensen met inkomen uit werk wellicht weer minder van alle hulpmogelijkheden bij de gemeente, opperen Schonewille en Weijers.

Tot slot meldt een groot deel van de mensen met geldproblemen zich niet omdat ze niet lijken te beseffen hoe prangend hun probleem is. Van de ondervraagden met ernstige betalingsachterstanden zei ruim de helft wel te weten hoe aan hulp te kunnen komen, mócht dat in de toekomst nodig blijken. Terwijl ze nu al reden genoeg hebben om aan de bel te trekken. 

“Zonder hulp is de kans heel groot dat ze nog verder afglijden in de financiële problemen”, schrijft het tweetal. Staatssecretaris Tamara van Ark van sociale zaken werkt aan een wetswijziging die het gemeenten makkelijker moet maken om te voorspellen wie op geldproblemen afstevent. Dat ligt nu voor advies bij de Raad van State.

Wat geldt als ernstige betalingsproblemen?

Het Nibud maakt onderscheid tussen lichte en ernstige betalingsproblemen. Voor elk van die twee categorieën hanteert het voorlichtingsinstituut een soort checklijstje, waarvan het afgelopen jaar aan minstens één punt voldaan moet zijn. Bij lichte betalingsproblemen valt te denken aan brieven van de deurwaarder, regelmatig een creditcardschuld van minstens 500 euro of een enkele keer te laat betalen van de huur. Bij ernstige gevallen gaat het over het afsluiten van energie, loonbeslag op het salaris of het regelmatig te laat overmaken van de huur.

Lees ook:

Privacyhuiswerk voor het kabinet om schuldhulp te versimpelen

Gemeenten krijgen straks betalingsachterstanden doorgespeeld van schuldeisers om schuldenaren zo sneller hulp te kunnen bieden. Maar het wetsvoorstel daarover verdient nog aandacht op privacygebied. 

Expert: Schuldhulp is nu nog een loterij. Mensen moeten weten waar ze recht op hebben

Staatssecretaris Tamara van Ark (VVD) spant zich in om mensen van hun schulden af te helpen, maar een eenduidig gemeentebeleid zou volgens lector Nadja Jungmann pas echt zoden aan de dijk zetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden