Beeld Trouw

ColumnIrene van Staveren

Laten we naar Cruijff luisteren en het groenste jongetje van de klas worden

Elk nadeel heeft zijn voordeel. Deze Cruijff­iaanse uitspraak, in onvervalst Amsterdams natuurlijk ‘ellek nadeel hep su voordeel’, heeft ook een economische variant. Dat is de wet van de afnemende meeropbrengsten, die tweehonderd jaar geleden werd geformuleerd door David Ricardo. Deze wet kun je toepassen op de kostenkant (zoals bij investeren) en de opbrengstenkant (zoals bij consumeren).

Een voorbeeld van dit laatste is dat als je trek hebt in koffie het eerste kopje meer plezier geeft dan het tweede en het tweede weer meer dan het derde, dat je wellicht weigert omdat het plezier dan omslaat in afkeer. Een voorbeeld van de wet van de afnemende meeropbrengsten aan de kostenkant is dat de tijdsinvestering per kopje voor het maken van koffie afneemt als je meer kopjes tegelijk kunt zetten, zoals bij een pot filterkoffie. De extra tijd die het je kost om het zesde kopje te maken is niet meer dan de kraan iets langer openhouden en een extra schepje gemalen koffie in het filter doen en een klein beetje meer doorlooptijd. De tijd die het kost om het eerste kopje te maken is langer omdat je dan eerst alles moet pakken en het water moet opwarmen in het apparaat. Bij de meeste hippe koffiemachines van vandaag de dag ben je trouwens voor elk kopje evenveel tijd kwijt omdat je ze een voor een moet maken. Lekker inefficiënt.

Beschamend dat wij zo ver achterlopen

Ik geef deze toelichting als reactie op het ranglijstje van de Europese Commissie van de productie van groene energie. Zoals u wellicht al heeft gehoord, bungelt Nederland helemaal onder aan dat lijstje. Wij zijn het vieste jongetje uit de Europese klas. En dat terwijl onze doelstelling al lager was dan in grotere en minder dichtbevolkte landen – vanuit de gedachte van de afnemende meeropbrengsten: die landen kunnen veel grotere klappen maken per inwoner. Maar het is beschamend dat wij zo ver achterlopen, terwijl we onszelf zo graag zien als een technologisch hoogontwikkeld land en een kenniseconomie. Het moet dus niet alleen anders, het kan ook anders. En daar kan de wet van de afnemende meeropbrengsten bij helpen. Die zegt namelijk dat de opbrengsten van investeringen in de eerste paar watt groene stroom meer milieuopbrengst leveren dan de laatste watt. Dat kan omdat wij bijvoorbeeld nog volop geschikte lege daken hebben voor zonnepanelen. Terwijl in Duitsland bijvoorbeeld al heel veel geschikte daken bezet zijn. Daar moeten ze nu panelen plaatsen op daken die niet de ideale ligging hebben, waardoor de opbrengst van de panelen niet maximaal is. Dat betekent dat wij in ons land per geïnvesteerde euro meer watt aan zonne-energie kunnen produceren. Hetzelfde geldt voor windturbines – er zijn er heel wat gepland op zeer gunstige windplekken, zoals de Noordzee.

Maar we kunnen verder gaan door meervoudige waarde-creatie. Dat betekent functies combineren, zoals zonnepanelen op oude stortplaatsen, zonnepanelen op geluidsschermen en op woontorens (zie bijvoorbeeld ook het glazen dak van station Rotterdam Centraal met geïntegreerde zonnecellen). Op die manier worden kosten bespaard door integratie van groene energieopwekking in allerlei projecten.

Tegelijk kunnen we de wet van de afnemende meer-opbrengsten inzetten om geïntegreerde groene energieproducten op grote schaal te fabriceren en te exporteren naar andere Europese landen. Wie weet halen we dan de landbouwsector in als grootste exportsector, want dat de export van varkens(vlees) en zuivel niet duurzaam is hoeft geen betoog meer. Laten we ambitie tonen en van het vieste jongetje in de klas de groenste technologie-exporteur worden.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden