Arbeidsomstandigheden

Lange werkdagen, te weinig loon, ongevallen en corona; Inspectie SZW krijgt hausse aan klachten

Een maaltijdbezorger van Deliveroo op pad. Een sector waar te veel ernstige ongevallen plaatsvinden, meldt de Inspectie SZW. Beeld ANP, Ramon van Flymen
Een maaltijdbezorger van Deliveroo op pad. Een sector waar te veel ernstige ongevallen plaatsvinden, meldt de Inspectie SZW.Beeld ANP, Ramon van Flymen

Door de coronapandemie werd het een ander jaar dan de Inspectie SZW had verwacht, maar onderbetaling, uitbuiting en dodelijke arbeidsongevallen bleven bestaan.

Een ware hausse aan klachten en signalen kwam vorig jaar binnen bij de Inspectie SZW, ruim twee keer zoveel als andere jaren. Van de 15.300 meldingen was bijna de helft gerelateerd aan corona. Dat varieerde van een werknemer die ’s ochtends met veel collega’s in een krappe gang moest staan om in te klokken tot een collega die verkouden is, maar zich niet ziek durft te melden, omdat de baas verwacht dat hij sowieso komt.

Vooral degenen die laagbetaald werk verrichten, op flexibele basis, werden extra getroffen door de gevolgen van corona, meldt het jaarverslag van de Inspectie SZW, dat woensdag uitkomt. Een groep die daarbij extra opviel, waren de arbeidsmigranten. Van de meldingen over besmettingsrisico’s op de werkvloer ging een onevenredig groot deel – 20 procent – over arbeidsmigranten.

Zij werden bijvoorbeeld door de werkgever opgehaald in busjes met zoveel anderen dat afstand houden onmogelijk was. Met name de vleessector kwam daardoor in het nieuws. Daar was ook al een probleem met de huisvesting van arbeidsmigranten en met het loon, dat niet werd doorbetaald als werknemers in quarantaine zaten. De inspectie moest alleen al in de vleessector 63 controles uitvoeren.

Lees ook het interview met scheidend inspecteur-generaal Marc Kuipers: ‘In Nederland is de arbeider de verliezer’

Minder arbeidsongevallen

In totaal kwam de inspectie bij ruim tweeduizend meldingen in actie om de werkomstandigheden ‘coronaproof’ te maken en het risico op besmetting te beperken. In de eerste maanden kwamen ook veel meldingen uit de zorg binnen. In verpleeghuizen en bij thuiszorgmedewerkers was een groot gebrek aan persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals mondkapjes en handschoenen.

Aanvankelijk moest de Inspectie SZW zelf ook op afstand blijven en dus digitaal of telefonisch de controles uitvoeren. Vanaf juni konden weer meer inspecties ter plekke plaatsvinden. De inspectie heeft vorig jaar 41.000 werkgevers gecontroleerd op veilige werkomstandigheden en bij nog eens 16.500 werkgevers nagetrokken of ze voldoen aan de regels omtrent eerlijk werk.

Doordat er veel thuis werd gewerkt en sommige sectoren een aantal maanden minder hebben gedraaid, ontving de inspectie vorig jaar minder meldingen van arbeidsongevallen. Het waren er 3655. Vooral bij de horeca, recreatie en cultuur nam het aantal ongelukken af, met wel 42 procent vergeleken met 2019. Ook in de industrie, het vervoer en de bouw – sectoren waar ondanks de coronapandemie werd doorgewerkt – waren minder incidenten.

Het aantal dodelijke ongevallen daalde dan weer niet: in 2020 registreerde de Inspectie 54 slachtoffers van dodelijke arbeidsongevallen, vergelijkbaar met eerdere jaren. De meeste ernstige ongelukken gebeurden wederom in de bouw, de industrie, in het transport en in de opslag. Relatief vaak is een val de oorzaak van ernstig letsel of zelfs de dood. Afgezet tegen het aantal mensen dat in een sector werkt, is de afvalsector de gevaarlijkste.

Maaltijdbezorgers

Een relatief nieuwe sector waar ernstige ongevallen plaatsvinden, is die van de maaltijdbezorgers. Jongeren die per brommer, e-bike of fiets maaltijden bezorgen, lopen veel risico’s, variërend van onderbetaling tot zeer ernstige ongevallen. De Inspectie trof steeds vaker 14- en 15–jarigen die laat op pad waren om maaltijden te bezorgen.

De werkgevers van deze jongeren schieten vaak tekort, oordeelt de Inspectie SZW. Deels door onvoldoende bekendheid met de regelgeving, maar ook omdat het voor de werkgever goedkope arbeidskrachten zijn. Er zijn 22 werkgevers geïnspecteerd, waarbij in alle (!) situaties overtredingen zijn vastgesteld. Maaltijdbezorgers krijgen te weinig betaald en werken geregeld te lang of te laat gezien hun leeftijd. Ook werken in de sector vaak ‘vreemdelingen’, dat wil zeggen: buitenlanders zonder de vereiste werkvergunning. Ook is de fiets of brommer veelal van onvoldoende kwaliteit en de werkdruk te hoog.

“De Inspectie SZW heeft de afgelopen tijd hard gewerkt aan meer effect voor eerlijk, gezond en veilig werk en bestaanszekerheid voor iedereen”, concludeert inspecteur-generaal Marc Kuipers in zijn laatste jaarverslag. Hij stopt ermee na vijf jaar. “Ik verlaat de Inspectie met het volle vertrouwen dat die koers ook de komende jaren vol overtuiging en inzet wordt vervolgd.”

Lees ook:

Slechts een derde van de schoonmakers werkt in dienst van een schoonmaakbedrijf

Meer dan 300 uur per maand werken in de schoonmaak is geen uitzondering, meldt de Inspectie SZW. Voor veel te weinig geld.

Ziek op kantoor, te weinig afstand; veel meldingen van bedrijven die coronaregels aan de laars lappen

De Inspectie SZW heeft kreeg in 2020 een recordaantal meldingen binnen. Bijna de helft was corona-gerelateerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden