Staatssteun

KLM zou meewerken om belastingontwijking piloten aan te pakken, maar komt belofte niet na

null Beeld HH
Beeld HH

In ruil voor miljarden aan staatssteun mocht KLM niet meer meewerken aan belastingontwijking door haar piloten. Van die voorwaarde is weinig terechtgekomen, oordeelt een toezichthouder nu.

Dirk Waterval

KLM staat onder zware druk van de overheid om belastingontwijking van haar piloten aan te pakken. Zo’n 350 piloten van de luchtvaartmaatschappij blijken in het buitenland te wonen, met name in Spanje, waar zij slim gebruik kunnen maken van complexe belastingregels voor vliegend personeel. Daardoor zouden zij minder kwijt zijn aan de fiscus.

Dat staat in een rapportage die een onafhankelijk toezichthouder naar het ministerie van financiën heeft gestuurd. Deze ‘staatsagent’, Jeroen Kremers, moet er sinds de coronacrisis op toezien dat KLM zich aan alle voorwaarden houdt die de regering heeft gesteld aan de uitgedeelde miljardensteun. Eén van die voorwaarden is dat zij niet meer zou meewerken aan belastingontwijking van haar personeel.

Tienduizenden euro's per jaar

De kwestie kwam twee jaar geleden aan het licht na onderzoek van Nieuwsuur. Daaruit bleek dat KLM-piloten tienduizenden euro’s per jaar kunnen besparen door in Spanje te gaan wonen, en dat fiscalisten dit dan ook aan hen adviseerden. KLM zou stoppen met het faciliteren van die praktijken, maar doet dit volgens Kremers nog altijd. Het bedrijf biedt de piloten immers nog steeds gratis woon-werkverkeer aan; zij kunnen kosteloos van bijvoorbeeld Spanje naar Schiphol vliegen om aan hun werkdag te beginnen.

Volgens Kremers verlaagt KLM hiermee de drempel voor piloten om belasting te ontwijken. Zij krijgen een ‘aanmerkelijk ruimhartiger’ reiskostenvergoeding dan hun collega’s in Nederland, die het moeten doen met een ov-vergoeding of lease-auto.

Minister Kaag (financiën) noemt het meewerken aan mogelijke belastingontwijking ‘een zorg’ voor KLM en wil dat de staatsagent hierover ‘tot een passende oplossing komt’, schrijft zij in een begeleidende brief aan de Tweede Kamer. Het ligt aldus Kaag voor de hand om een einde te maken aan het faciliteren van mogelijke belastingontwijking, en de minister wacht de gesprekken daarover af.

Strikt genomen niet illegaal

Staatsagent Kremers heeft geen boodschap aan de reactie van KLM, die stelt dat belastingontwijking strikt genomen niet illegaal is. Het gaat hier immers om een bedrijf ‘dat met belastinggeld overeind gehouden wordt’, schrijft hij. “Van die steun van de Nederlandse belastingbetaler profiteren de medewerkers van KLM wier baan erdoor behouden kan blijven, ook de medewerkers die buiten Nederland wonen.”

Ook is Kremers niet gevoelig voor de reactie van de vliegmaatschappij dat maar een klein deel van het personeel in het buitenland woont. Naast de 350 piloten wonen nog eens 330 cabinemedewerkers buiten Nederland, schrijft Kremers. Dat is 11 procent van alle piloten en 5 procent van al het cabinepersoneel, getallen die hij ‘significant’ noemt.

Hier opstijgen, daar landen

Vliegpersoneel is een beetje een buitenbeentje bij het heffen van belasting. Normaal worden werknemers belast in het land waar zij dat werk hebben verricht. Voor piloten en cabinepersoneel is dat niet zo eenvoudig te bepalen; zij stijgen op in het ene land, landen in het andere met daartussen een niemandsland in het luchtruim.

Daarom nemen landen in hun onderlinge belastingverdragen speciale regelingen op voor vliegpersoneel. Zo kunnen twee landen afspreken dat het woonland (bijvoorbeeld Spanje) geen belasting heft als de land van de werkgever (Nederland) dat al doet, of andersom. Maar soms sluipen er hiaten in deze afspraken, als het ene land ervan uit gaat dat het andere land heft, terwijl dit niet zo is.

Oplossing niet eenvoudig

Toezichthouder Kremers stelt dat het niet makkelijk zal zijn om tot een oplossing te komen voor KLM. Zo kan niet van het bedrijf worden verwacht dat zij van iedere werknemer in het buitenland nagaat of diegene daar puur woont voor het belastingvoordeel. Sommige piloten hebben immers een goede reden om niet in Nederland te wonen, bijvoorbeeld vanwege hun gezinssituatie. Anderen zijn ooit in het buitenland geworven door KLM en hebben nooit besloten om naar Nederland te verhuizen.

Wel vindt Kremers dat KLM de reisvergoedingen op zijn minst wat meer gelijk kan trekken met die voor Nederlandse piloten. Dat zou betekenen dat piloten uit Spanje straks meer moeten betalen om bij hun werk op Schiphol te kunnen komen.

Hoeveel steun heeft KLM nu gehad?

Sinds het begin van de coronacrisis, toen het internationale vliegverkeer plotsklaps instortte, kreeg KLM voor 1 miljard euro aan staatsleningen, en nog eens voor 2,4 miljard euro aan staatsgaranties op leningen bij banken. Los daarvan ontving het bedrijf nog 1,8 miljard uit NOW-subsidies om loonkosten te vergoeden, wat, als het goed is, niet terugbetaald hoeft te worden.

Een jaar voor de crisis heeft de Nederlandse staat een groot pakket aandelen in Air France-KLM gekocht, destijds ten waarde van 750 miljoen euro. Bij het inzetten van de crisis daalde de aandelenkoers stevig, en datzelfde pakket aandelen is nu nog maar 250 miljoen euro waard. De staat heeft dus al met al ‘een miljardenbelang bij gezondmaking van KLM’, staat in een rapportage die vrijdag naar de Tweede Kamer is gestuurd.

Lees ook:

Topman Pieter Elbers van KLM vertrekt volgend jaar

Pieter Elbers vertrekt volgend jaar als baas van luchtvaartmaatschappij KLM. De raad van commissarissen van KLM zegt dat ‘in goed overleg’ is besloten Elbers niet voor een derde termijn op te laten gaan. Zijn huidige termijn loopt in mei 2023 af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden