In memoriamKees van Lede (1942-2020)

Kees van Lede, ‘de machtigste man in het Nederlandse bedrijfsleven’, overleden

Kees van Lede. Beeld Werry Crone
Kees van Lede.Beeld Werry Crone

Kees van Lede (1942-2020) leidde werkgeversorganisatie VNO, was bestuursvoorzitter van AkzoNobel en had daarna veel commissariaten bij grote bedrijven.

Corona? “Vervelend. Je kan niet even ergens heen, even lunchen met vrienden, naar een museum. Het ontneemt je de spontaniteit in het leven.” Kees van Lede zegt het in maart na een lang vraaggesprek met Trouw. Het gesprek gaat over het boek dat hij met journalist Joris Luyendijk schreef over de staat van het kapitalisme.

Het is een opmerkelijk boek. Van Lede, een van de zeer weinige Nederlanders die gepokt en gemazeld is in het internationale bedrijfsleven en contacten heeft in de hoogste mondiale kringen, spreekt openlijk zijn zorgen uit over de staat van dat systeem. Hoeveel mensen in dat circuit schrijven zo’n boek ? Met een journalist? Nou, Van Lede dus. Ten diepste overtuigd van de voordelen van het kapitalisme. Maar met een oog voor de nadelen en rafelranden ervan. En eigengereid genoeg om daar publiekelijk gewag van te maken.

‘Het systeem is doorgeslagen’

Nederland maakt kennis met Van Lede als hij in 1984 voorzitter wordt van werkgeversorganisatie VNO – dan nog zonder NCW. Hij heeft eerder bij Shell, adviesbureau McKinsey, aannemer Nederhorst en bouwer HBG gewerkt. Hij begint er twee jaar na het beroemde akkoord van Wassenaar waarin vakbonden en werkgevers afspraken hebben gemaakt over loonmatiging en arbeidstijdverkorting. Het akkoord moet Nederland uit een diepe economische crisis helpen.

Het is, zal Van Lede later zeggen, een tijd waarin ‘het systeem’ is doorgeslagen. De werkloosheid is hoog, ondernemers hebben weinig aanzien en 92 procent van het nationaal inkomen gaat op aan lonen en uitkeringen. Het is ook de tijd waarin ‘het systeem’ begint te veranderen, onder invloed van vrijemarktadepten als de Amerikaanse president Reagan en de Britse premier Thatcher. Zeven jaar lang bepleit Van Lede de werkgeverszaak, met verve, op die typische Van Lede-toon: welbespraakt, ietsje belerend, tikkie uit de hoogte.

In 1991 treedt hij toe tot het bestuur van Akzo, dat hij vanaf 1994 zal leiden. Akzo is dan een enorm concern dat vezels, verf, chemicaliën en medicijnen (Organon) maakt. Van Lede koopt het Zweedse chemieconcern Nobel en voegt die naam aan die van Akzo toe. Als geste aan de overgenomen partij, legt Van Lede later uit. Dat de naam Nobel faam heeft en goed klinkt, zal ook een rol hebben gespeeld. Taalgevoel is geen specialiteit van bestuursvoorzitters, maar Van Lede heeft het.

Drastisch is in 1999 de stap om AkzoNobels vezelpoot, een financieel zorgenkind, te verkopen. CVC Capital is de koper en belooft het bedrijf een grootse toekomst. Maar al snel accepteert CVC een Japans bod op het succesvolste onderdeel van de vezelpoot. Van de rest blijft nauwelijks iets over. De gang van zaken laat bij de bestuurders van AkzoNobel een nare smaak achter.

Belangrijkemensenclubs

De bijnaam ‘machtigste man in het Nederlandse bedrijfsleven’ krijgt Van Lede na zijn AkzoNobel-tijd. Hij wordt toezichthouder bij (onder meer) Philips, Heineken, Air France-KLM het Franse Air Liquide, het Amerikaanse Sara Lee (inclusief Douwe Egberts), Reed Elsevier en De Nederlandse Bank. Hij maakt deel uit van een adviesraad van de Amerikaanse bank JP Morgan en zit in diverse ‘belangrijkemensenclubs’. 

Af en toe laat hij in de media van zich horen en trekt zich dan weinig aan van heersende conventies. Zo laat hij duidelijk weten dat hij het maar niets vindt dat zijn opvolger bij AkzoNobel, Hans Wijers, medicijnenbedrijf Organon heeft verkocht. Rond zijn zeventigste wil Van Lede het rustiger aan doen, maar wordt in 2013 toch commissaris bij Imtech als dat bijna bezwijkt aan een enorme boekhoudfraude. Van Lede treft er een geweldige puinhoop aan – niet te redden.

‘Krankzinnige bedragen’ voor bestuurders

Begin dit jaar is er het boek met Luyendijk. Het kapitalisme, schrijft Van Lede, is doorgeschoten, maar nu de andere kant op. Er gaat veel te veel geld naar aandeelhouders, de lonen van werknemers stijgen niet mee met de bedrijfswinsten en bedrijven investeren te weinig. Van Lede vreest de macht van techreuzen als Google en Facebook en hekelt de ‘krankzinnige bedragen’ die sommige bestuurders incasseren. 

“We moeten oppassen dat we het systeem niet vernielen”, zegt hij tegen Trouw. Van Lede vindt dat bedrijven meer moeten investeren, dat rijken meer belasting moeten betalen en dat de salarissen van (hoge) ambtenaren flink omhoog moeten.

Een paar dagen na het interview stuurt hij Trouw een mailtje. Hij wil nog iets kwijt over corona. “Laten we ons optimisme niet verliezen. Laten we niet uit het oog verliezen hoeveel meer slachtoffers de epidemieën van de vorige twee eeuwen, cholera en griep, hebben gemaakt op een veel kleinere wereldbevolking.” 

En: “Dit coronaprobleem lossen we op en gaat over. Dan komt de tijd weer voor actie vooruit.” Trouw neemt die tekst op in het verhaal dat op 3 april in de krant verschijnt. Van Lede werd toen al behandeld voor beenmergkanker. Op 22 december overleed hij aan de gevolgen van corona.

Lees ook:

‘We moeten oppassen dat we ons systeem niet vernielen’

Hij was jarenlang een van de meest invloedrijke mensen in het Nederlandse bedrijfsleven. Nu komt Kees van Lede in het verzet tegen het ‘aandeelhouderskapitalisme’. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden