Toeslagenwirwar

Kabinet onderzoekt gratis kinderopvang

Minister-president Mark Rutte eerder dit jaar tijdens een bezoek aan een kinderopvang in Pijnacker.Beeld ANP

Het stelsel van toeslagen is onnodig ingewikkeld en leidt tot veel terugvorderingen en problematische schulden. Het kabinet onderzoekt alternatieven, vooral voor de kinderopvangtoeslag. 

Het kabinet onderzoekt de mogelijkheden om van de kinderopvang een publiek gefinancierde basisvoorziening te maken. Dat zou in de plaats komen van het huidige stelsel van kinderopvangtoeslagen. Dat stelsel is te complex geworden en zorgt ervoor dat veel ouders uiteindelijk in financiële problemen komen, zo bleek al uit de uitwassen van de toeslagenaffaire.

Staatssecretaris Van Huffelen van financiën (Toeslagen en Douane) kondigde het kabinetsvoornemen aan als reactie op een grootschalig onderzoek naar het toeslagenstelsel dat donderdag werd gepresenteerd. Het afgelopen jaar was al gebleken dat zowel kabinet als een grote meerderheid in de Tweede Kamer het liefst af wil van het toeslagenstelsel.

Stelsel is ‘een fuik’

Maar dat is nog niet zo eenvoudig, stellen de onderzoekers. Zij omschrijven het toeslagenstelsel, dat in 2005 werd ingevoerd door toenmalig staatssecretaris Joop Wijn, als ‘een fuik waar je steeds verder in zwemt’. De wens om burgers zo gericht mogelijk toeslagen uit te keren voor specifieke diensten, die ook nog eens als voorschot uitbetaald worden, heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat het systeem voor veel mensen te complex is geworden. Zij kiezen ervoor helemaal geen gebruik meer te maken van toeslagen, of krijgen achteraf te maken met forse naheffingen die dan het startschot zijn van grote schuldenproblemen.

Inmiddels keert het Rijk jaarlijks zo’n 13 miljard euro uit, verdeeld over 7,5 miljoen toeslagen aan zo’n 5 miljoen huishoudens. Maar ieder jaar gaan er ook 2,3 miljoen terugvorderingsbeschikkingen de deur uit aan mensen die achteraf gezien te veel ontvangen hebben. 300.000 daarvan krijgen zelfs te maken met dwanginvorderingen, waarbij beslag kan worden gelegd op loon, of waarbij verrekeningen plaatsvinden met andere toeslagen.

Ondanks de forse problemen die het stelsel inmiddels veroorzaakt, kan het niet van de ene op de andere dag worden afgeschaft. Daarvoor zijn de inkomenseffecten veel te groot. Vooral lagere inkomens hebben recht op toeslagen, en zouden fors geraakt worden door afschaffing. Het al dan niet afschaffen van toeslagen zal daarom gepaard gaan met keuzes op andere terreinen: het al dan niet verhogen van het minimumloon, ingrepen in het belastingstelsel of de vraag of bijvoorbeeld zorg of kinderopvang een publieke of private voorziening zou moeten zijn.

Uitzondering

De onderzoekers noemen de kinderopvang als uitzondering ten opzichte van andere toeslagen voor huur, zorg of het kindgebonden budget. Het is weliswaar ook een tegemoetkoming in kosten, maar heeft een tweede doel, namelijk het bevorderen van arbeidsparticipatie. Door te kiezen voor de variant waar iedereen (in bepaalde mate) gratis gebruik kan maken van opvang, zou de arbeidsparticipatie kunnen toenemen. Omdat meer mensen werken stijgen ook de belastinginkomsten en kan een deel van de hogere kosten wellicht worden terugverdiend.

Tegelijkertijd, het volledig overstappen op publiek gefinancierde kinderopvang is enorm duur. Zou het kabinet willen overstappen op basis van het huidige budget aan kinderopvangtoeslag, dan krijgen ouders slechts recht op één dag opvang per week. Als iedereen vijf dagen per week opvang zou krijgen, zou dat zo’n 5,4 miljard euro extra per jaar kosten.

Staatssecretaris Van Huffelen hoopt nog deze kabinetsperiode met een ‘wenkend perspectief’ te komen waarin meerdere opties – van aanpassen tot afschaffen van toeslagen - zijn uitgewerkt. Tot die tijd wordt er vooral ingezet op kleine veranderingen bínnen het toeslagenstelsel: menselijker en meer gericht op dienstverlening. Om voor de onvermijdelijke grote stelselwijziging nieuwe ongelukken als de toeslagenaffaire te voorkomen.

Lees ook:

Rekenkamer wil begrijpelijker systeem voor toeslagen

Een nieuw stelsel voor toeslagen moet simpel, begrijpelijk en uitvoerbaar zijn, stelt de Rekenkamer.

Het toeslagenstelsel moet op de schop, maar hoe?

Aanpassing van het systeem van toeslagen is de komende jaren een van de belangrijkste politieke thema’s. Wat zijn de mogelijkheden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden