Luchtvaart

Kabinet duwt KLM nieuwe bezuinigingen door de strot

Een KLM-toestel met 4000 stickers in de vorm van een Delfts blauw tegeltje.  Beeld ANP
Een KLM-toestel met 4000 stickers in de vorm van een Delfts blauw tegeltje.Beeld ANP

De KLM zelf voelt er weinig voor, maar voor het kabinet is het een eis: de luchtvaartmaatschappij moet opnieuw stevig bezuinigen.

Hanne Obbink

De KLM is er nog lang niet. Als gevolg van klimaatverandering is de ‘maatschappelijke kijk op de luchtvaart’ veranderd, stelt de staatsagent die namens het kabinet toezicht houdt. Alleen al daarom moet de luchtvaartmaatschappij veranderen. Om te beginnen moet ze extra bezuinigen, bleek eind vorige week uit het rapport van de staatsagent. En minister Sigrid Kaag van financiën ‘onderschrijft dat’, zei ze woensdag in de Tweede Kamer.

Het kabinet hield de KLM tijdens de coronacrisis overeind met 1,8 miljard euro aan NOW-loonsubsidie plus 3,4 miljard aan leningen en garanties op leningen. Van dat laatste bedrag heeft de vliegonderneming bijna een miljard daadwerkelijk opgenomen. Maar, zei Kaag in het debat, KLM staat er nog zo wankel voor dat het verstandig is om dat bedrag voorlopig ter beschikking te houden.

Sterker nog, als het aan staatsagent Jeroen Kremers ligt, de toezichthouder die de KLM zich moest laten welgevallen in ruil voor die staatssteun, moet de luchtvaartmaatschappij opnieuw snijden. Dankzij ‘doortastend optreden’ toen de crisis begon, schrijft Kremers, heeft de KLM weliswaar ruimschoots voldaan aan de kabinetseis dat ze haar uitgaven zou terugbrengen. Maar er moet meer gebeuren: extra bezuinigingen moeten vanaf 2024 400 miljoen euro per jaar opbrengen.

Staatsagent van de KLM Jeroen Kremers.  Beeld Bart Maat, ANP
Staatsagent van de KLM Jeroen Kremers.Beeld Bart Maat, ANP

Zakelijke reizigers

Kremers maakt er geen geheim van dat de KLM-top zich stevig heeft verzet tegen deze eis. De KLM zelf wil er niets over kwijt, maar uit alle eerdere uitlatingen van de bedrijfstop blijkt dat die zo snel mogelijk terug wil naar hoe het was. Ze rekent bijvoorbeeld op een terugkeer van zakelijke reizigers - ook al zeggen veel bedrijven het aantal zakenreizen niet op pre-corona-niveau te willen terugbrengen.

Op een extra bezuiniging, ter grootte van 4 procent van haar omzet, zit de KLM sowieso niet te wachten. Maar volgens Kremers en Kaag is dat nodig om ook op termijn de concurrentie aan te kunnen. “Is het een verstandige aanname dat die zakelijke reizigers terugkomen?” zo weersprak Kaag in de Kamer het optimisme van de KLM. “Daar heb ik vraagtekens bij.”

Een van de knelpunten die de KLM ziet oprijzen is een personeelstekort. Kremers gaat ervan uit dat de salarismatiging, die in 2020 is afgesproken, niet teniet gedaan wordt in nieuwe cao's. Maar volgens de KLM dreigt ze dan achter het net te vissen bij het aantrekken van specialisten op het gebied van bijvoorbeeld IT en financiën.

Maatschappelijk kijk is veranderd

Het meest fundamenteel - maar ook nog het minst concreet - zijn Kremers’ wensen op het gebied van KLM’s businessmodel. Onder meer de veranderde ‘maatschappelijke kijk’ op de luchtvaart vergt volgens hem een bedrijf dat flexibeler kan inspelen op onvoorziene omstandigheden.

Heel voorzichtig stelt Kremers ook het ‘hub-model’ ter discussie, dat zowel Schiphol als KLM hanteert, met vooral veel passagiers die Schiphol gebruiken om over te stappen. Die worden opgehaald op andere luchthavens en reizen via Schiphol door naar bestemmingen elders - vaak door de KLM. Zo heeft de KLM een bestemmingennetwerk opgebouwd dat met alleen Nederlandse passagiers niet haalbaar zou zijn.

Kremers herhaalt het standpunt waarvan het Nederlandse luchtvaartbeleid al jaren uitgaat: dat netwerk is goed voor het ondernemersklimaat. Het behoud van die ‘netwerkkwaliteit’ was zelfs een voorwaarde voor de staatssteun. Maar volgens critici zorgt dat hub-model voor veel meer vluchten dan nodig, en ook Kremers waarschuwt: netwerkkwaliteit is niet hetzelfde als ‘zoveel mogelijk bestemmingen’.

De Tweede Kamer vroeg al eens om een analyse van welke bestemmingen echt nodig zijn. Die analyse werd op de lange baan geschoven toen het vorige kabinet viel, maar die moet er wel komen, vindt Kremers. Liefst met behulp van externe deskundigen.

Alleen al de gedachte aan een kleiner netwerk is de KLM een gruwel. Maar Kaag noemde de opmerkingen van de staatsagent ‘zeer terecht’. Ook stelde zij de KLM meer duidelijkheid in het vooruitzicht over de ‘verwachtingen’ van de overheid. Met dat laatste woord bleek ze desgevraagd ‘eisen’ te bedoelen.

Lees ook:

KLM zou meewerken om belastingontwijking piloten aan te pakken, maar komt belofte niet na

In ruil voor miljarden aan staatssteun mocht KLM niet meer meewerken aan belastingontwijking door haar piloten. Van die voorwaarde is weinig terechtgekomen, oordeelt een toezichthouder nu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden