null

ReportageVakbondsles

Jonge werknemers kennen hun rechten niet: ‘Ik dacht dat het erbij hoorde, maar het was niet oké’

Beeld Arie Kievit

Jongeren maken vaker dan ouderen onveilige, ongezonde of oneerlijke werksituaties mee. Om dat te veranderen geeft vakbond CNV Jongeren mbo’ers les over hun werknemersrechten.

Haar cao? Die ligt thuis ongeopend in een la, zegt Hajare El Ouali lachend. De 17-jarige supermarktmedewerker uit Ridderkerk heeft – als ze even eerlijk is – nog nooit de neiging gehad om haar collectieve arbeidsovereenkomst door te bladeren.

Ze is niet de enige, weet vakbond CNV Jongeren. Veel jonge en toekomstige werknemers zijn slecht op de hoogte van hun rechten op het werk. Dat terwijl het RIVM en de arbeidsinspectie nog niet zo lang geleden constateerden dat jonge werknemers een groter risico lopen op een ernstig arbeidsongeval dan oudere werknemers. Vooral in de bouw, fabrieken en groothandels gaat het vaak mis.

De meeste ongelukken ontstaan als jongeren in contact komen met bewegende delen van een machine, als spullen vallen of als zij zelf van een dak, vloer of platform vallen. Jongeren lopen daardoor vaak ernstig letsel op. Zij verliezen bijvoorbeeld vaker ledematen dan hun oudere collega’s.

Hajare El Ouali (17) Beeld Arie Kievit
Hajare El Ouali (17)Beeld Arie Kievit

Tekort aan kennis van rechten en plichten

Oorzaken die worden genoemd voor dit verhoogde risico op letsel bij jongeren zijn gebrek aan vaardig­heden en vertrouwen om zich uit te spreken en een tekort aan kennis van hun rechten en plichten. De jongerentak van vakbond CNV komt met een lespakket voor mbo-scholen. Het pakket is gemaakt met docenten, onderwijsprofessionals en jongeren zelf. De vakbond gaat ermee langs scholen. Het lespakket is ook beschikbaar voor docenten die de les zelf willen geven.

Juist voor mbo-studenten is die kennis belangrijk, zegt Ryan Groot Kormelink, projectmedewerker bij CNV Jongeren, die vandaag zo’n les geeft op het roc Da Vinci College in Dordrecht, de school van El Ouali. “Jongeren die praktisch werk doen – daarvoor worden mbo’ers opgeleid – hebben vaker te maken met oneer­lijke werksituaties”, zegt hij.

Alyssa Fricke (17) Beeld Arie Kievit
Alyssa Fricke (17)Beeld Arie Kievit

In het zaaltje waar hij zijn les geeft, zitten tien eerstejaars studenten. De meeste hebben een bijbaan, bij de supermarkt of in de horeca, maar geen van hen weet wat er in hun cao staat. Dertiger Groot Kormelink wist dat op hun leeftijd ook niet, geeft hij toe. “Ik was 18 en ik had een bijbaantje, waar ik tot diep in de nacht doorwerkte, terwijl ik de volgende dag gewoon weer naar school moest. Na twee jaar stortte ik volledig in”, zegt hij. “Ik had toen graag geweten dat zoveel werken ­helemaal niet mag.”

Als Groot Kormelink de leerlingen vraagt of zij weleens een gevaarlijke of onveilige situatie hebben meegemaakt op hun werk, blijft het stil. Tot El Ouali haar hand opsteekt. “Ik moest bij mijn vorige werkgever hele zware kratten tillen. Ik heb het wel gedaan, omdat ik dacht dat het erbij hoorde, maar dat was eigenlijk niet oké.” De rest van de klas knikt. “Zo gaat dat”, zegt El Ouali nog.

Menny Misiedjan (26) Beeld Arie Kievit
Menny Misiedjan (26)Beeld Arie Kievit

Maar zo hoort het niet te gaan, legt Groot Kormelink uit. Via quizvragen wijst hij de studenten erop dat ze bepaalde dingen echt niet hoeven te accepteren. “Overwerken, verplicht altijd bereikbaar zijn of moeten werken als je een tentamen moet maken, zulke dingen kun je gewoon weigeren. Dan sta je in je recht”, zegt hij.

Weinig aandacht voor op school

Het verbaast hem soms nog wel hoe weinig jongeren met een baan weten over hun rechten en plichten. “Dat ligt niet aan hen. Er is vaak weinig aandacht voor op school en de meesten krijgen het ook niet van huis uit mee. En zelfs als ze die in­formatie wel van huis uit mee krijgen, bijvoorbeeld van hun ouders, zijn de tips die ze krijgen niet altijd bruikbaar omdat de arbeidsmarkt er nu heel anders uitziet dan toen zij jong waren.”

Groot Kormelink, die de klas langzaam voor zich wint met grapjes over zijn eigen fouten, probeert de studenten ook te leren over een goede werkhouding. “Werkgevers hebben ons laten weten dat rond de 30 procent van de jonge werknemers weleens te laat komt”, legt hij de klas voor. “Wie van jullie is er wel­eens te laat?” Er volgt geroezemoes in de klas. “Ik kom niet echt te laat, maar soms ben ik wel een uur later of zo. Omdat ik dan druk ben met andere dingen”, geeft een van de ­studenten toe.

Tineke Kippers, de docent van deze groep, legt uit dat de studenten al wel weten van goed werknemerschap, omdat ze vanaf de start van hun opleiding stagelopen en leren wat een goede werkhouding is. Pas in het tweede leerjaar gaat ze in haar lessen economisch burgerschap dieper in op bepaalde vakbondsmaterie. “Het arbeidscontract, de rechten en plichten van een werknemer en wat een vakbond voor je kan doen. Al die onderdelen komen dan aan bod”, zegt ze.

null Beeld Arie Kievit
Beeld Arie Kievit

Kennis is macht

Kennis is macht, ook voor werknemers, zegt Groot Kormelink. “We horen vaak dat jongeren wordt gevraagd om meer uren te werken dan wettelijk is toegestaan”, zegt hij. Niet alle werkgevers breken de regels overigens met opzet. “Met name bij kleine bedrijven weten werkgevers niet altijd dat ze iets doen wat niet mag”, zegt hij aan het einde van zijn les.

De studenten praten er nog even over na. “Mijn moeder werkt in de salarisadministratie, dus die zoekt mijn contracten altijd goed uit”, zegt Alyssa Fricke (17) opgetogen. Studiegenoot Menny Misiedjan (26) weet nu dat de hoogte van haar zorgtoeslag samenhangt met de hoogte van haar loon. Iets om op te letten, zegt ze. En El Ouali? “Ik ga vanavond voor ik ga slapen maar eens mijn cao lezen”, zegt ze. “Voor mijn loon en zo.”

Lees ook:

‘Je moet vier keer vaker solliciteren dan iemand die Peters van zijn achternaam heet’

Biculturele, hoogopgeleide jongeren moeten langer zoeken naar een baan dan afgestudeerden zonder migratieachtergrond. Anass Meziane van de organisatie Wrokko schiet te hulp.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden