Arbeidsongeschiktheid

‘Joh, hoe gaat-ie? Even een koffietje doen?’ Een praatje met een collega is belangrijker dan je zou denken

Bouwvakkers bij Amsterdam Centraal. Mensen zijn sociale dieren, dat geldt ook op het werk.Beeld Hollandse Hoogte / Felix Kalkman

Vraag eens wat vaker aan een collega hoe het met hem of haar gaat, want van gebrek aan aandacht kunnen werknemers letterlijk ziek worden. Zelfs arbeidsongeschiktheid loert om de hoek.

Door een val van een steiger, inademen van giftige gassen, zwaar lichamelijk werk of pesterijen op kantoor neemt de kans op arbeidsongeschiktheid fors toe. Dat is logisch. Maar het zijn niet alleen ongelukken, slijtage en werkstress die leiden tot permanente uitval. Ook de bedrijfscultuur, de sociale omgang tussen collega’s, de rol van de leiding­gevende, doorgroeimogelijkheden en de gelegenheid tot zelfstandig werken zijn een factor.

Soms is die groter dan verwacht. Zo hebben werknemers die weinig of zeer weinig sociale steun van collega’s of leidinggevende ontvangen, een 2,7 keer zo hoge kans op arbeidsongeschiktheid vergeleken met mensen die het wel gezellig hebben op het werk. Dat blijkt uit onderzoek van TNO. Sociale steun is daarmee een van de belangrijkste factoren bij arbeids­ongeschiktheid.

Risico op vallen, snijden, botsingen en geweld 

TNO bekeek de gegevens van 133.000 werknemers, van wie er 2317 (1,7 procent) vijf jaar later langdurig arbeidsongeschikt waren, en bestudeerde de factoren op het werk. Wat bleek? Zoals verwacht hebben werknemers die gevaarlijk werk doen een hogere kans op arbeidsongeschiktheid; die kans is 1,6 keer hoger dan voor mensen die geen gevaarlijk werk doen. Dat gaat niet alleen over bouwplaatsen, ook over laboratoria, restaurants en fabrieken. Daar is ook risico op vallen, struikelen of snijden, aanrijdingen of botsingen, geweld of verstikking en zijn er gevaarlijke stoffen.

Vervolgens zijn er de risico’s van fysiek zwaar werk; dat zorgt voor een 1,5 keer grotere kans op arbeidsongeschiktheid. Maar dat is dus een lager risico op uitval dan bij werknemers die zich niet gesteund voelen op het werk, waar het 2,7 keer groter is. Dat is hetzelfde percentage als voor mensen die betrokken zijn bij een ongeval op het werk. Ook voor hen is de kans op uitval 2,7 keer hoger.

Een gebrek aan sociale steun is dus een van de belangrijkste factoren bij arbeidsongeschiktheid. Als een leidinggevende weinig tot geen aandacht geeft aan wat zijn werknemer zegt, heeft dat meer invloed dan gedacht. “Mensen zijn sociale dieren en dus blijken de sociale aspecten van ons werk ook sterk samen te hangen met het lang behouden van werknemers”, verklaart TNO zijn ­bevindingen. 

Ook andere sociale factoren op het werk, zoals ongewenst gedrag van een collega of leidinggevende of een conflict, verhogen de kans op ziekte en zelfs arbeidsongeschiktheid. TNO zegt daarom dat het belangrijk is te investeren in goede onderlinge relaties tussen werknemers, en tussen het management en de werkvloer. “Het was al duidelijk uit eerdere onderzoeken dat bedrijven een veel hoger ziekteverzuim hebben als de sfeer verziekt is en er veel pestgedrag voorkomt.” 

Ga het gesprek eens aan

 Dus ga het gesprek eens aan over ‘de meer impliciete kenmerken van werk’, adviseert TNO. Vraag tijdens periodieke gesprekken hoe het met iemand gaat. “Investeren in een co­0peratieve werksfeer en positief gedrag zou zich kunnen uitbetalen in een lager verzuim”, melden de onderzoekers. Dat betekent dat er ook ruimte en tijd moet zijn voor een praatje op het werk. 

Uit het onderzoek blijkt ook dat tevredenheid met het werk een grote rol speelt in het welzijn. Voor werknemers die vinden dat ze oninteressant werk doen, is de kans op arbeidsongeschiktheid bijna twee keer zo hoog als voor werknemers die hun werk wel boeiend vinden. Ook baanzekerheid hangt samen met kans op langdurige uitval. Net als stress. Bij mensen die emotioneel zwaar werk doen – denk aan ambulancepersoneel, agenten, werknemers in de zorg – is een 2,3 keer hogere kans gemeten op arbeids­ongeschiktheid.

Tot slot lopen oudere werknemers meer risico. Zij waren bij de meting na vijf jaar vaker arbeids­ongeschikt dan jongeren. Een afnemende gezondheid is de belangrijkste factor. Levensstijl – denk aan ­roken, alcohol, overgewicht, weinig slaap – bepaalt op hogere leeftijd ­vaker of iemand arbeidsongeschikt raakt dan bij jongeren.

Correctie 25-09: In een eerdere versie van dit artikel stond dat de kans op uitval 2,7 procent hoger is als werknemers weinig sociale steun ontvangen. Dit is niet correct. De kans op arbeidsongeschiktheid is 2,7 keer hoger vergeleken met mensen die het wel gezellig hebben op het werk.

Lees ook: 
Als je de stress voor de bouwvakker reduceert, kan hij best door tot z’n 67ste

Doorwerken tot 67 jaar lukt mensen met een zwaar beroep prima. Zolang de werkstress maar gereduceerd wordt, zegt Willem van Rhenen, hoogleraar, bedrijfsarts en bestuurder bij Arbo Unie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden