Economie Italië

Italianen verontrust door mislukte buitenlandse overname van grote staalfabriek

ArcelorMittal had de garantie gekregen dat de nieuwe managers van de Ilva-staalfabriek in Taranto niet voor milieudelicten vervolgd konden worden. Beeld Andreas Solaro, AFP

De grootste staalfabriek van Europa zou een nieuwe, Indiase eigenaar krijgen. Maar die wil niet meer. Voor- en tegenstanders van de megavervuiler met zo’n tienduizend werknemers liggen nu met elkaar in de clinch.

De Italiaanse regering heeft er deze week een dik hoofdpijndossier bij gekregen: de buitenlandse overname van de grote staalfabriek Ilva in het zuiden van het land gaat niet door. De Frans-Indiase staalgigant ArcelorMittal, die op het punt stond om de verlieslijdende en vervuilende staalfabriek te kopen, trekt zich terug. Dat bezorgt de regering acuut een migraine-aanval. Want het voortbestaan van deze voor de Italiaanse maakindustrie zo belangrijke fabriek is nu onzeker. Zo’n tienduizend werknemers dreigen hun baan te verliezen in een streek waar de werkloosheid toch al hoog is.

ArcelorMittal zegt af te zien van de overname omdat het niet langer beschermd is tegen mogelijke rechtszaken. De multinational had van een vorige regering de garantie gekregen dat de managers die de Ilva-staalfabriek zouden gaan leiden niet voor milieudelicten vervolgd konden worden. Eerdere eigenaren van de fabriek hebben de milieuregels decennia aan hun laars gelapt, waardoor die nu te vervuilend is.

Juridische schild

De afspraak met Rome was dat ArcelorMittal de fabriek voor twee miljard euro zou kopen en ruim een miljard in de schoonmaakoperatie zou stoppen, en geen aanklagers achter zich aan zou krijgen terwijl het daarmee bezig is. Maar de nieuwe regering van Giuseppe Conte, waarin de Vijfsterrenbeweging de grootste coalitiepartner is, heeft dit ‘juridische schild’ begin deze maand opgeheven. Waarop ArcelorMittal zei: ‘Toedeloe’.

Binnen de regering wilde met name de Vijfsterrenbeweging af van die immuniteit. De anti-establishmentpartij wantrouwt multinationals en wil een groene partij zijn. De staalfabriek in kwestie staat in Taranto, een stad in het zuidelijke gewest Apulië, de hak van de Italiaanse laars. En in Apulië zei Alessandro Di Battista, een van de zwaargewichten van de Vijfsterrenbeweging, vorig jaar op verkiezingscampagne: “Als wij eenmaal in de regering zitten, is Ilva binnen twee weken dicht.” De partij beloofde voor andere banen te zorgen.

Vervuilend

Dat deze grootste staalfabriek van Europa zwaar vervuilend is, betwist niemand: veel inwoners van Taranto moeten zwart, giftig stof van hun balkons vegen en als de wind verkeerd staat hun ramen dichthouden. Medische experts constateren dat er in de havenstad meer mensen dan gemiddeld aan kanker sterven en longziektes krijgen. 

Vorig jaar, bij de landelijke verkiezingen, kreeg de Vijfsterrenbeweging in Apulië maar liefst 45 procent van de stemmen. Maar toen de partij ging regeren, bleef Ilva gewoon open en kreeg ArcelorMittal alvast de leiding over de staalfabriek, die sinds 2015 door overheidscommissarissen is bestuurd. Omdat de Vijfsterrenbeweging nu wegzakt in de peilingen is het ‘juridische schild’ op 4 november geschrapt. Ook een buitenlandse koper mag niet boven de wet staan, is de redenering van de regeringspartij. 

Vakbonden reageren woedend op de draai van het kabinet. Dagblad La Stampa citeert lokale vakbondsman Marco Bentivolgi: “Wie komt hier nu nog investeren? Het is alsof we een bord op ons land hebben gehangen waarop staat: als jullie geld hebben om te investeren, blijf dan weg uit Italië.” 

Last van dalende omzet

Nogal wat commentatoren denken dat ArcelorMittal om andere redenen onder de deal uit wil en het wegvallen van de immuniteit slechts als aanleiding gebruikt. De staalgigant heeft namelijk wereldwijd zwaar last van een dalende omzet; de prijs van staal is gezakt, onder meer door de magere automarkt in Europa.

Ook premier Giuseppe Conte zei woensdag, na crisisoverleg met de directie van ArcelorMittal, dat het juridische schild niets met het besluit van de Frans-Indiase multinational te maken heeft. Conte zei dat de grote staalproducent het huidige productieniveau van vier miljoen ton staal per jaar in Taranto te laag vindt. Het bedrijf wil dat er vijfduizend werknemers worden ontslagen omdat de investering anders niet loont. De Italiaanse premier noemt die eis ‘onacceptabel’ en wil een nieuw voorstel van ArcelorMittal horen. 

Op televisie zeggen opgetrommelde economen niet te weten hoe het nu verder moet. Alessandro Marenzi, de adjunct-hoofdredacteur van tv-zender Sky Italia, wond zich zichtbaar op: “Het was te voorzien dat ArcelorMittal het wegvallen van de immuniteit als aanleiding zou gebruiken om onder de overname uit te komen. Hoe kon de regering dan zo stom zijn om ze dat alibi te verschaffen?”

Carlo Calenda, een voormalige minister van industrie die lang over de deal met ArcelorMittal heeft onderhandeld, viel de Vijfsterrenbeweging aan: “Zij hebben nooit een dag buiten de politiek gewerkt. Ze weten niet wat een fabriek is, wat dingen kosten. Het zijn een stelletje amateurs.”

Lees ook:

Handelsoorlog Trump kost Europese werknemers banen bij staalconcern  ArcelorMittal 

 Staalfabrikant ArcelorMittal stuurt tijdelijke werknemers de laan uit vanwege lage staalprijzen, een gevolg van de handelsoorlog. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden