Bijstand

In deeltijd werken met een uitkering? Voor je het weet zit je in de schulden

Marlies Tjarks werkt parttime en krijgt een aanvullende uitkering. Beeld Jorgen Caris

Mensen met een uitkering komen in een moeilijke financiële situatie zodra ze parttime gaan werken.

“Ik ging werken en toen kon ik mijn huur niet betalen.” Het is een vaker gehoorde klacht onder mensen die een uitkering ontvangen. Voor sommigen is het zo onduidelijk wat deeltijdwerk doet met hun financiën dat ze in de problemen komen. Dat ziet Divosa, de vereniging voor gemeentelijke leidinggevenden in het sociaal domein.

Als je in de bijstand zit en deeltijd werkt, dan komt een deel van het inkomen uit loon, een deel uit een uitkering van de gemeente en meestal ook een deel uit toeslagen (huur- of zorgtoeslag) van de Belastingdienst. Al die potjes betalen op een ander moment uit en al die instanties doen er even over om in te voeren en uit te rekenen waar je, met een deeltijdbaan, nog recht op hebt.

En dat maakt het een complexe rekensom. Want de aanvullende uitkering wordt pas uitgekeerd als de werkgever de loonstrook heeft opgestuurd. Ondertussen betaalt de Belastingdienst toeslagen alleen op vaste dagen in de maand. Daardoor hebben mensen soms te weinig geld op het moment dat ze hun vaste lasten moeten betalen, terwijl dat geld er misschien een week later wel is.

‘Ik spaar iedere maand 10 euro, tenminste, dat probeer ik’

Marlies Tjarks, bijstandsgerechtigde, moet haar loon op tijd krijgen. Anders gaat alles mis.

Marlies Tjarks (47) heeft maar weinig tijd om te praten. Ze heeft zo een sollicitatiegesprek bij het nieuwe fi­liaal van supermarkt Boni in haar woonplaats Amersfoort. Zestien uur per week zou ze daar graag willen werken. Geen uur langer, anders heeft het grote nadelen voor haar financiën, en ze zit al in de bijstand. 

Tjarks krijgt sinds 2005 een uitkering vanwege fysieke en mentale klachten. “Ik heb fibromyalgie en hypermobiliteit en ik heb een whip­lash gehad waardoor ik me slecht kan concentreren als ik moe ben.” Haar borderline-diagnose, angststoornis en depressieve klachten maken dat een fulltimebaan er voor haar niet in zit. “Dan sloop ik mezelf.” Maar haar hand ophouden? Ze peinst er niet over. En dus werkt ze zo veel ze kan. In de kinderopvang, als masseur, als datatypiste en als begeleider van een autistische man.

Maar dat maakt wel dat ze iedere dag met argusogen naar de ING-app op haar mobiel kijkt. “Ik hou mijn geld wel goed in de gaten, ja”, zegt Tjarks. “Ik moét mijn loonstrookje op tijd krijgen, want dat moet ik een aantal dagen vóór de 26ste van iedere maand bij de gemeente inleveren, anders krijg ik geen aanvullende uitkering.” Als haar loonstrookje iets te laat komt, of als de gemeente er wat langer over doet die te verwerken, dan moet Tjarks ergens geld lenen om haar huur en mobiele abonnement op tijd te kunnen betalen. Lenen doet ze liever niet. “Ik heb het weleens gedaan, als het echt niet anders kon leende ik van mijn ouders, maar ik wil geen schulden.” Ze heeft haar rekening zo ingesteld dat ze nooit rood kan staan en ze probeert een tijdelijk geldtekort op te lossen door geld van haar spaarrekening te halen. “Ik spaar iedere maand 10 euro, tenminste, dat probeer ik.”

In december en januari ging het mis. “Mijn werkgever heeft me in die maanden geen loonstrookje gestuurd, technische problemen misschien. Toen heb ik maar bij de gemeente opgegeven wat er op die loonstrookjes zou staan. Die bedragen heeft de gemeente van mijn uitkering afgetrokken. Toen kreeg ik geen loon en minder aanvullende uitkering.” Ze wacht nog op haar loon, haar spaarrekening is nu leeg.

Het is een hele opgave om alles rond te breien geeft ze toe. “Ik doe wat ik kan. Ik koop geen A-merken en heb gelukkig alleen een kat waar ik voor hoef te zorgen.” Als ze zou stoppen met werken, zou haar financiële plaatje wel overzichtelijker zijn. “Maar dan zit de sociale dienst mij achter de broek, die willen juist dat ik werk.” 

Omdat de inkomsten zo moeilijk te verrekenen zijn, komen uitkeringsgerechtigden er vaak ook pas laat achter dat ze meer verdienen dan volgens bepaalde normen zou mogen. Daar komen ze bijvoorbeeld achter als de Belastingdienst achteraf naar de jaarinkomsten kijkt. En dan blijkt ineens dat ze helemaal geen recht meer hadden op al ontvangen huur- of zorgtoeslag. Al de te veel gekregen toeslagen moet dan in één keer worden terugbetaald. Dat gaat al snel gaan om duizenden euro’s. 

“Dat zorgt voor financiële stress. Terwijl werken juist meer zekerheid moet bieden”, aldus Divosa. Wie van een uitkering moet rondkomen, heeft voor een plotse terugbetaling vaak ook niet kunnen sparen. Het gevolg? Mensen belanden in de schulden. En dat is precies waarom sommige uitkeringsgerechtigden niet parttime durven werken.

Het probleem is, zegt Divosa, dat het uitkeringsstelsel in Nederland nog vooral is ingericht op het krijgen van een fulltime vaste baan. Terwijl elke maand 8 procent van de mensen in de bijstand – en dan gaat het nog niet eens om andere uitkeringsgerechtigden zoals Wajongers – inkomsten uit parttime of flexibel werk heeft. Dat gaat landelijk om zo’n 40.000 mensen. Volgens Divosa moet het beleid minder uitgaan van rekenregels en meer van de realiteit. 

Ook het kabinet ziet het probleem en test een betere en snellere manier om de inkomsten van mensen met een uitkering te verrekenen. Volgens staatssecretaris Tamara van Ark (sociale zaken) wordt er hard gewerkt aan een rekentool die snel inzichtelijk moet maken wat een verandering in inkomsten doet met de de huur- of zorgtoeslag. Ook uitkeringsinstantie UWV is recentelijk een onderzoek gestart naar de problemen die mensen met een uitkering ervaren als ze deeltijd gaan werken.

Lees ook: 

Jezelf uit de bijstand ondernemen, het mag op steeds meer plekken

Minstens 56 gemeenten geven hun bijstandsgerechtigden de kans een kleine onderneming op te zetten. Zo verdient de zelfstandige zelf zijn bijstand bij elkaar. Dat scheelt op het bijstandsbudget.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden