ReportageArmoede

In de weggeefwinkel gaat het over veel meer dan alleen de gratis spullen

In de weggeefwinkel in Leiden mogen mensen gratis spullen ophalen, iedereen mag maximaal vijf items meenemen. Voor Oekraïners geldt deze limit niet. Molly Ackerman is hier met haar hond Mali en een aantal Oekraïners om spullen uit te zoeken. Beeld Maartje Geels
In de weggeefwinkel in Leiden mogen mensen gratis spullen ophalen, iedereen mag maximaal vijf items meenemen. Voor Oekraïners geldt deze limit niet. Molly Ackerman is hier met haar hond Mali en een aantal Oekraïners om spullen uit te zoeken.Beeld Maartje Geels

Het is druk bij de weggeefwinkels. Door maatschappelijke veranderingen gaan nieuwe groepen naar de winkel waar spullen gratis zijn. ‘We moeten elkaar een beetje helpen.’

Yara van Buuren

Vlak voordat de deuren opengaan, heeft een klein groepje zich al voor de ingang van de weggeefwinkel in het centrum van Leiden verzameld. Het is niet gek dat het druk is in een winkel waar spullen gratis zijn en iedereen welkom is. Door die laagdrempeligheid zijn de bezoekers een goede afspiegeling van de samenleving. Eventuele veranderingen in de maatschappij zijn direct zichtbaar.

Neem bijvoorbeeld bezoeker Sasha (17). Hij had slechts één tas met spullen bij zich toen hij een aantal weken geleden samen met zijn moeder uit Oekraïne vluchtte. Deze donderdag is het tweetal op bezoek bij de Leidse weggeefwinkel, op zoek naar nieuwe kleren.

Onvoorwaardelijke toegang

Nederland kent zo’n 55 winkels waar spullen onvoorwaardelijk gratis worden weggegeven. Vaak gelden er wel regels, om de spullen eerlijk te verdelen. Bezoekers in Leiden mogen bijvoorbeeld maar maximaal een half uur in de winkel blijven. Daarnaast geldt er een maximum van vijf artikelen per persoon en is er een verplichte tassencontrole bij de deur.

Sasha’s moeder weet tijdens hun bezoek aan de winkel het ene na het andere mooie bloesje uit de rekken te toveren. Die overhandigt ze enthousiast aan Molly Ackerman (68). De flamboyante Amerikaanse kunstenares is sinds een paar weken haar nieuwe buurvrouw. Zelf staan Sasha en zijn moeder na een half uur nog met lege handen.

“Mensen uit Oekraïne zijn deftig, misschien zelfs wel een tikkeltje kieskeurig”, vertelt Maro Kalamerd (63). Hij spreekt vloeiend zeven talen en is als vrijwilliger een verbindende factor in de winkel. Vrolijk begroet hij iedereen die binnenkomt. Ook Oekraïense vluchtelingen spreekt hij aan en legt uit dat zij best meer dan vijf artikelen mee mogen nemen. “Maar dat doen ze eigenlijk nooit.”

Vrijwilliger Jerry checkt de werking van een geschonken typemachine aan de weggeefwinkel.  Beeld Maartje Geels
Vrijwilliger Jerry checkt de werking van een geschonken typemachine aan de weggeefwinkel.Beeld Maartje Geels

Laagste inkomens

Ook andere bezoekers mogen van de vrijwilligers regelmatig meer artikelen meenemen dan volgens de regels is toegestaan. De meeste mensen behoren namelijk echt tot de minima, weet voorzitter Agnes Harmsma (68).

Nu overal de prijzen stijgen, hebben meer mensen moeite met het betalen van bepaalde luxeproducten. Zeker kleding is een gewild product. “Je bespaart hier al snel drie tientjes voor een nieuwe spijkerbroek”, vertelt Harmsma. Zelfs de kringloopwinkel is voor deze groep te duur.

Harmsma verwacht dat de echte drukte nog moet komen. “De uitgaven voor energie komen voor velen pas aan het einde van dit jaar.”

Iedereen is welkom

Bij de weggeefwinkel van Gea Topelen-Wilkens (57) in het noorden van het land is het al wel veel drukker dan normaal. Ruim twee uur voor voordat de winkel opengaat, staan daar al tientallen mensen in rij. “Ik weiger niemand, want armoede kan niet in een hokje worden geplaatst”, vindt Wilkens.

Maar een weggeefwinkel is niet alleen bedoeld voor mensen met een laag inkomen. “Een enkeling parkeert hier gewoon met een dure auto voor de deur”, ziet Harmsma.

Dat zijn volgens Harmsma vaak de mensen die zelf geen bijdrage leveren aan de winkel. Zo staat aan het begin van de winkel een potje waar bezoekers vrijwillig een bedrag kunnen doneren. Met dat geld wordt het gas, water en licht betaald. Harmsma: “Zelfs daklozen nemen 50 cent mee, terwijl sommige mensen met een grote portemonnee daar hun neus voor ophalen.”

Jim heeft spullen gebracht, zijn dochtertje wil niet meer weg met al dat speelgoed om haar heen. Beeld Maartje Geels
Jim heeft spullen gebracht, zijn dochtertje wil niet meer weg met al dat speelgoed om haar heen.Beeld Maartje Geels

Circulaire economie

Andere bezoekers in de winkel maken zich zorgen over het klimaat en dragen daarom de circulaire economie een warm hart toe. Zo ook Annemiek (71), die graag even in de Leidse weggeefwinkel komt neuzen. “Ik ben tegen de wegwerpcultuur”, stelt ze resoluut.

Inmiddels is het een heuse trend om tweedehandskleding te kopen. Ook Annemiek stoort zich aan mensen die maar spullen blijven kopen om de economie draaiende te houden. “Van mij zal niemand rijk worden en toch kan ik er leuk uitzien.” Zelf doneert Annemiek dan geregeld spullen aan de winkel. Vandaag bracht ze bijvoorbeeld een fel gekleurde sporttas mee.

Niet veel later staat kunstenares Ackerman met diezelfde tas in haar hand. “Perfect voor een van mijn nieuwe Oekraïense buren”, zegt ze. Vanmorgen gaf ze nog yogales aan vijf van hen en vanmiddag gaan ze oefenen met fietsen. “Het is zo bijzonder”, vertelt Ackerman over haar nieuwe vriendschap.

In het kleine vrij toegankelijke winkeltje van Leiden worden niet alleen spullen gedeeld, maar ook verhalen. Als vaste vrijwilliger ziet Harmsma daar al zestien jaar het belang van in: “We moeten elkaar een beetje helpen”.

Lees ook:
Ook corona krijgt de arme Rotterdamse wijk BoTu er niet onder. ‘We creëren een community’
De Rotterdamse wijk Bospolder-Tussendijken (BoTu) telt veel arme bewoners. Maar bij de pakken neerzitten, ho maar. Ook in coronatijd geldt hier het Rotterdams credo ‘niet lullen maar poetsen’. Zo ontstond ook weggeefwinkel Yess! waar de armste bewoners gratis levensmiddelen krijgen.

De markt voor tweedehandskleding groeit als kool, maar hoe duurzaam is het eigenlijk?
Tweedehandsbroeken of occasion jurkjes of een ‘sweater met ervaring’ groeien hard in populariteit.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden