Onderzoek

In de bedrijfstop klinken mooie woorden over duurzaamheid, de daden blijven uit

Deelnemers van de Hakken-Pakken Run op de Zuidas in Amsterdam.  Beeld  ANP
Deelnemers van de Hakken-Pakken Run op de Zuidas in Amsterdam.Beeld ANP

Verduurzaming? Topbestuurders van bedrijven en overheden hebben er weinig aandacht voor. Veranderingen hangen af van een kleine kopgroep.

Het gaat niet lukken. Ondanks alle mooie beloften en goede voornemens zeggen de bestuurders van bedrijven het zelf ook: die transitie naar een circulaire economie gaan we niet waarmaken. Deze en soortgelijke uitspraken staan in het onderzoek Toon van de Top van onderzoeksbureau Hofkes onder tachtig bestuursvoorzitters en jonge aankomende topbestuurders.

Maximale winst nog altijd topprioriteit

Zowel de veertig huidige als de veertig toekomstige topbestuurders van grote bedrijven, banken, universiteiten en ministeries geven het huidige duurzame beleid van de top een onvoldoende. Binnen de bestuurskamer wordt weliswaar steeds vaker gepraat over vergroening en er worden ambitieuze ambities uitgesproken, maar ondertussen is er de afgelopen tien jaar nauwelijks echt wat veranderd. “Veel woorden, weinig daden”, zo beschrijven de geïnterviewden het gedrag van zichzelf en hun collega-bestuurders. De duurzaamheidsplannen van de huidige bestuurders noemen ze ongeloofwaardig. Er is veel greenwashing. De haalbaarheid van de plannen doet er niet zo toe.

Dat komt doordat doelen als maximale winst halen nog altijd topprioriteit krijgen. Onderzoekster Mildred Hofkes: “In de interviews zeiden de bestuurders over zichzelf dat ze gegijzeld zitten in het financiële systeem, in het rendementsdenken. Langetermijndoelen zoals investeren in verduurzaming en inclusie krijgen daardoor nauwelijks kans. Bestuurders zeggen daarover: ‘Het gaat vooral om groei, groei en groei. Niet op een visie die ook goed is voor de maatschappij of wereld’.”

Gebrek aan lef

Bestuurders geven aan dat in hun ogen slechts circa 25 procent van hun medebestuurders bezig is met verduurzaming van de eigen business. Ze denken dat dat percentage zo klein is, omdat zij het risico (nog) te groot achten: bestuurders durven op het gebied van duurzaamheid nauwelijks te pionieren. Dat komt met name doordat zij zich ‘alleen’ voelen.

De topman wordt erop afgerekend als beleid mislukt, waardoor zij zich naast ‘alleen’ ook kwetsbaar voelen, geven ze zelf aan. En kwetsbaarheid wordt niet beloond binnen de huidige bestuurscultuur. Hierdoor is er onmacht en een structureel gebrek aan lef te zien in de bestuurskamers, aldus de huidige bestuurders. Bovendien spreken toezichthouders en commissarissen de topmanagers er ook nauwelijks op aan.

Ons kent ons

Hofkes doet deze onderzoeken onder bestuurders al sinds 2009 en ze ziet dat er in tien jaar tijd weinig vooruitgang is geboekt. De directe aanleiding voor het eerste onderzoek was de val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers in september 2008. Hierop volgde een wereldwijde financiële crisis, waarbij miljarden overheidsgeld werden ingezet om de banken te redden. Er werden wel voorwaarden gesteld aan deze steun: het bestuur moest drastisch veranderen en vernieuwen.

De focus in de bestuurskamers diende te verschuiven naar de lange termijn en maatschappelijke betrokkenheid. In het eerste reputatieonderzoek in 2009 bevestigden bestuurders dat de huidige ‘toon aan de top’ te veel gericht was op het dienen van de kortetermijnbelangen, met eenzijdig oog voor de financiële bedrijfsvoering. Bestuurders wilden meer gericht zijn op signalen van buiten, en meer in verbinding staan met de maatschappij. Daar blijkt weinig van terechtgekomen. De CEO’s geven aan nauwelijks contact te hebben met middeninkomens en vooral om te gaan met elkaar en te kijken naar elkaar.

Lees ook:

Topmanagers zijn te star voor een groene economie: ‘Ik ben niet zo’n cursustype’

Ideale, flexibele topbestuurders kunnen de circulaire economie stimuleren. Maar ze zijn er niet.

Bestuursvoorzitters: 2021 wordt het jaar van groei, meer winst en meer aandacht voor personeelswelzijn

Bijna de helft van de directeuren van grote bedrijven wil na het afgelopen ‘coronajaar’ extra aandacht besteden aan de bedrijfscultuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden