AnalyseRIVM-rapport

IJmuiden is een unieke, maar geen perfecte locatie voor Tata Steel

De hoogovens van Tata Steel gezien vanuit IJmuiden.  Beeld ANP, Ramon van Flymen
De hoogovens van Tata Steel gezien vanuit IJmuiden.Beeld ANP, Ramon van Flymen

Staalproducent Tata Steel zit in IJmuiden op een locatie die het bedrijf allerlei voordelen biedt. Maar de omwonenden zitten in de vieze lucht.

Tata Steel ligt op ‘een unieke locatie’. De diepzeehaven bij IJmuiden, de aanvoer van windenergie en de mogelijkheid om CO2 op te slaan in oude gasvelden op de Noordzee, bieden Tata Steel een goede uitgangspositie om een duurzame staalproducent te blijven in de Europese Unie. Dat schreven het ministerie van economische zaken en Tata Steel dit jaar in een document over de toekomst.

Voor een groot industrieel complex heeft Tata Steel wel veel buren, namelijk alle inwoners van Wijk aan Zee, Beverwijk, Velsen-Noord en IJmuiden. Enerzijds zorgt het bedrijf er voor werkgelegenheid – in Nederland heeft het 11.000 werknemers. Anderzijds kampen die omwonenden met de uitstoot van gevaarlijke stoffen, zo meldde het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) donderdag na onderzoek. In Wijk aan Zee werden de hoogste waarden gemeten.

In gesprek met omwonenden

Tata Steel zegt het rapport van het RIVM serieus te nemen. “We begrijpen dat omwonenden en met name de inwoners van Wijk aan Zee zich zorgen maken over hun gezondheid en die van hun kinderen, en we delen deze zorgen”, zegt een woordvoerder. Het bedrijf wil erover in gesprek met de overheid en met de omwonenden. “Dit rapport onderstreept de noodzaak om te komen tot een gezondere leefomgeving.”

Tata had al maatregelen aangekondigd om de emissie van geur, stof en geluid sterk te verminderen. ‘De geplande maatregelen zullen naar verwachting (...) tussen nu en 2023/2025 tot tastbare resultaten leiden voor de omwonenden’, schrijft directievoorzitter Hans van den Berg van Tata Steel Nederland in een brief aan de Tweede Kamer, vanwege een debat dat daar binnenkort plaatsvindt. Maar voor omwonenden klinkt 2025 mogeljik nog ver weg.

Ook vanwege het klimaat moet Tata aan de bak. Het bedrijf heeft de ambitie om de CO2-uitstoot in 2030 met minstens 40 procent terug te brengen. Tata Steel wil daarvoor investeren in nieuwe technologie en onderzoekt momenteel de opties. Volgens Van den Berg vergt die transitie ‘hoge investeringen’ en rekent het bedrijf op financiële steun van de overheid.

Strategisch belang

Is het vanwege de risico’s voor de gezondheid van omwonenden en alle noodzakelijke investeringen niet beter als Tata Steel verhuist of misschien zelfs verdwijnt? Niet als het aan het ministerie en aan het bedrijf ligt. “Tata Steel is van strategisch belang voor Nederland, de IJmond-regio en de metropool Amsterdam”, schreven zij in maart. Ze noemen Tata een belangrijke pilaar onder de Nederlandse maakindustrie. Jaarlijks produceert het voormalige Hoogovens 7 miljoen ton staal, bedoeld voor de auto-industrie, de bouw en levensmiddelenverpakkingen. Hoogwaardig staal, geen bulkstaal dat de markt overspoelt.

Dat strategische belang speelde al bij de oprichting van de NV Koninklijke Nederlandsche Hoogovens en Staalfabrieken in 1918. “In die tijd leverden Duitse gieterijen aan de Nederlandse markt. Zo vlak na de Eerste Wereldoorlog wilden we daar minder afhankelijk van zijn”, zegt Rob Meijer van het Hoogovensmuseum in Velsen-Noord.

Waarom IJmuiden? “In andere landen zag je dit soort fabrieken bij een vindplaats van ijzererts. Maar Nederland had die niet”, zegt Meijer. “Er is voor IJmuiden gekozen vanwege de haven en de directe verbinding met de zee. Het was gemakkelijk om producten de oceaan op te krijgen, en om erts uit het buitenland aan te voeren. En Rotterdam was toen al te vol.”

Later, in de jaren zestig en zeventig, is overwogen om gedeeltelijk naar de Maasvlakte bij de Rotterdamse haven te verhuizen. Meijer: “Het grove werk zou daarheen gaan. De verfijning, zoals het walsen, vertinnen en verchromen, zou hier dan blijven. Maar dat is toen niet doorgegaan.”

Beschermen staalindustrie

Enkele jaren terug zette de toenmalige Amerikaanse president Donald Trump staal op de kaart als zaak van nationaal belang. Hij sprak zelfs in termen van staatsveiligheid toen hij de Amerikaanse staalindustrie wilde beschermen door buitenlands staal – ook dat van Tata Steel – duurder te maken met invoerheffingen.

De Europese Commissie noemt de staalindustrie “onmisbaar voor de Europese economie”. Tegelijkertijd is het essentieel dat deze industrie schoner en moderner wordt, vindt Brussel.

Ook wat die verduurzaming betreft is het volgens directievoorzitter Van den Berg belangrijk dat Tata Steel haar toekomst veiligstelt. Voorkom dat de Nederlandse staalproductie wordt vervangen door productie buiten de EU, waar doorgaans minder strenge klimaat- en milieu-eisen gelden, schrijft hij aan de Kamer.

Lees ook:

De IJmond kan prima zonder vervuiler Tata Steel

De angst voor werkloosheid bij het opdoeken van Tata Steel in IJmuiden is onnodig. Kies dus voor gezondheid en stop de meest vervuilende fabrieken, bepleit Rolf Deen, adviseur Leren & Ontwikkelen, in een opiniestuk.

Honderd jaar ijzer en staal op een briljant gekozen plek

Het was een avontuur: een staalfabriek ver weg van de ertsmijnen. Maar Nederland had zo’n fabriek nodig, dachten politici en industriëlen destijds. Nu viert Hoogovens zijn honderdste verjaardag. Roerige jaren vaak, met hoge pieken en diepe dalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden