Gevolgen oorlog

Hoge inflatie en weinig groei, wat moeten centrale banken dan beginnen?

Ook snackbars zullen hun prijzen stevig moeten verhogen om niet ten onder te gaan, waarschuwt de branchevereniging van frituurders. Beeld ANP / Ramon van Flymen
Ook snackbars zullen hun prijzen stevig moeten verhogen om niet ten onder te gaan, waarschuwt de branchevereniging van frituurders.Beeld ANP / Ramon van Flymen

De inflatie zou wel eens wild om zich heen kunnen slaan door de oorlog. Dat brengt centrale banken in een lastig parket.

Dirk Waterval

Economisch gezien heeft de oorlog in Oekraïne grofweg twee gevolgen, en de combinatie daarvan geeft centrale bankiers buikpijn. Ten eerste zal de inflatie erdoor oplopen, terwijl die ook voor de Russische inval al verontrustend hoog was. Tegelijkertijd remt diezelfde oorlog de groei in een groot deel van de wereld.

Dat is lastig voor beleidsmakers binnen centrale banken. Want wat moeten ze nou doen? Verhogen ze de rentestanden om zo de inflatie in te dammen, dan riskeren ze een recessie. Verhogen ze de rente níet, uit angst voor die recessie, dan kan de inflatie ongebreideld oplopen.

En dat lijkt ze door de oorlog dus al te doen. Deze week waarschuwde De Nederlandsche Bank (DNB) dat de Nederlandse consumentenprijzen dit jaar kunnen oplopen tot 9,5 procent. Dat is het zwarte scenario waar DNB mee werkt, er moet dan veel misgaan. Maar ondenkbaar is het niet.

Grondstoffen, olie en gas

Haar Britse evenknie, de Bank of England, rekent momenteel op een inflatiepiek van 8 procent in het tweede kwartaal van dit jaar. Een percentage dat in de Verenigde Staten nu al zo’n beetje gehaald is.

De levering van zowel veel grondstoffen (tarwe, mais) als olie en gas is door de oorlog nog onzekerder geworden dan ze al was. Dat drijft de prijzen op. De olie- en gasmarkten houden de vredesonderhandelingen overigens goed in de gaten: de koersen dalen en stijgen met elk nieuwtje over de voortgang ervan.

De hoge grondstof- en energieprijzen werken weer door in die voor eten en drinken. Dat gaan Nederlanders merken in de snackbar, waarschuwde de Vereniging voor Professionele Frituurders vrijdag. Niet alleen kampen patatbakkers met hoge energiekosten, het is ook heel moeilijk voor hen om aan zonnebloemolie of vervangers daarvan te komen.

Hogere lonen afdwingen

Centrale banken willen niet dat de inflatie zich nog verder gaat nestelen, bijvoorbeeld omdat ze gaat doorwerken in de lonen. Als vakbonden hogere lonen weten af te dwingen om een daling van koopkracht tegen te gaan, kunnen werkgevers hun hogere personeelskosten weer gaan doorrekenen naar consumenten.

In Europa lijkt het nog niet zo ver, maar in de VS is de dreiging van zo’n zogeheten loon-prijsspiraal er al wel. Daar is de gemiddelde loonstijging nu 5 procent, analyseerde het onderzoeksbureau van ING deze week.

Woensdag besloot de koepel van Amerikaanse centrale banken, de Federal Reserve, dan ook om haar beleidsrente met 0,25 procent te verhogen. Dat was sinds 2018 niet meer gebeurd, en het belangrijkste rentetarief ligt er nu tussen de 0,25 en 0,5 procent. Naar verwachting komen er dit jaar minstens zes van dit soort rentestijgingen.

Mogelijkheid om op gaspedaal te trappen nog open

Een dag later verhoogde de Bank of England haar rentetarief ook, al voor de derde maal in een paar maanden tijd. De Europese Centrale Bank uit Frankfurt doet het nog iets rustiger aan: de eurozone lijkt op zijn vroegst eind dit jaar op een hogere rente te mogen rekenen.

Dat klinkt misschien wat talmend, maar de ECB houdt wel nadrukkelijk de mogelijkheid open om op het gaspedaal te trappen als de economische data daar de komende tijd aanleiding toe geven.

En het is niet zo dat een hogere rente wat gaat doen aan de factoren die in Europa voor de prijsstijgingen zorgen. Een verstoord systeem van zeecontainervervoer los je er niet mee op. Tekorten aan graan, tarwe, koolzaadolie en andere grondstoffen uit Oekraïne en Rusland ook niet.

Breder om zich heen slaan

Hoogstens zou een renteverhoging ertoe leiden dat inflatie niet veel breder om zich heen zal slaan dan het nu doet. En ‘monetaire verkrapping’, zoals renteverhoging ook wel heet, blijft een risico in de huidige economische onzekerheid door de oorlog.

Dat de economie in Europa minder hard zal groeien door het Russische geweld, daar zijn alle economen het wel over eens. De vraag is met hoeveel, en of er een recessie aankomt. Centrale banken willen de economie dan niet onnodig over het randje duwen met een renteverhoging die aan de belangrijkste oorzaken van de inflatie toch niets verandert.

Lees ook:

Is de inflatie echt tijdelijk? Met 7,6 procent toch weer hoger dan verwacht

De inflatie in Nederland is in januari weer flink doorgestegen, waarom zagen analisten dat niet aankomen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden