Staatssteun KLM

Hoekstra moet nog heel wat gesprekken voeren voor de miljarden richting KLM kunnen

Minister Wopke Hoekstra (financiën) en Cora van Nieuwenhuizen (infrastructuur) tijdens de persconferentie vrijdagavond. KLM kan op 2 tot 4 miljard euro aan staatssteun rekenen.Beeld EPA

Er zijn zoveel partijen betrokken bij de staatssteun aan KLM, dat het nog weken zal duren voordat de vliegmaatschappij van de miljarden gebruik kan maken. Er staan veel gesprekken op de agenda met banken en Brussel. En natuurlijk met KLM zelf. 

Na weken van intensieve gesprekken met de top van KLM, kwam het kabinet vrijdagavond met de eerste contouren van staatssteun aan de vliegmaatschappij. Maar die aankondiging van een beoogde twee tot vier miljard euro aan steun was eigenlijk meer een startpunt. Het begin van allerlei nieuwe gesprekken. Het elkaar opnieuw aftasten zal al snel ‘enige weken’ duren, denkt het kabinet zelf.

Dat komt door alle borden waar minister Wopke Hoekstra en zijn ambtenaren van financiën nu tegelijk op moeten schaken. Eerst met KLM zelf. Hoekstra heeft een behoorlijke eisenlijst opgesteld waaraan het bedrijf moet voldoen. Een greep: voorlopig geen dividenduitkeringen en bonussen, loonoffers van het personeel, minder geluidshinder en meer oog voor duurzaamheid. Nu is de top onder leiding van Pieter Elbers al akkoord op die grote lijnen, maar de details moeten nog worden uitgewerkt. Wie moet bijvoorbeeld eventueel loon inleveren? Het kabinet zet in op de ‘sterkste schouders’, zoals het management en piloten, maar uitgekristalliseerd is dat nog niet.

Twee of vier miljard? 

Ook nog onzeker is of de staatssteun meer zal uitslaan richting de twee miljard, of eerder het dubbele daarvan. Wel is duidelijk welke vorm die steun waarschijnlijk krijgt: garantstelling voor een lening bij de bank, en een directe lening vanuit de staat. Wat dat betreft komt elke cent gewoon weer terug bij de banken en de overheid, is nu het idee. Wel zal KLM minder rente kwijt zijn aan de lening als de overheid die verstrekt, of er garant voor staat. 

Gelijktijdig zit het ministerie van financiën om tafel met de banken. Die geven nu al veel krediet uit aan het bedrijfsleven, wat ze graag nog even willen kunnen volhouden. Kunnen zij daar een forse lening aan een wankelend bedrijf bovenop hebben? De staat zegt dan wel garant te staan, maar onzeker is voor welk deel, zegt Cees Dekker, staatssteunexpert en partner van advocatenbureau Nysingh. “Dat kan voor 100 procent, en dan heeft een bank niet veel te verliezen. Maar als de staat voor 80 of 90 procent garant staat natuurlijk wel.” Een enorme lening uitdoen waarvan misschien 10 procent nooit terugkomt - niet elke bank zit daar op dit moment om te springen.

De horde in Brussel

Is dat allemaal een beetje rond, dan kan Hoekstra met zijn precieze staatssteunplan naar Brussel. De Europese Commissie staat niet zomaar elke staatssteun toe: er moet wel een heel goede reden zijn om het ene bedrijf overeind te houden en het andere niet. De minister zal eurocommissaris Margrethe Vestager van mededinging wijzen op de ruim 100.000 mensen die voor hun baanbehoud direct of indirect afhankelijk zijn van KLM. En dat de Nederlandse economie ontwricht raakt als dat bedrijf omvalt. Dekker: “De mededingingsregels zijn in de kern hardvochtig: ondernemingen die het niet redden zonder hulp gaan gewoon onderuit. Ténzij allerlei andere bedrijven daar uiteindelijk ook door in de problemen komen.”

De lange eisenlijst van de Nederlandse overheid over bonussen, loonoffers en herstructurering zouden kunnen helpen om een fiat uit Brussel te krijgen, denkt Dekker. Voor rigoureuze vormen van staatssteun, zoals kapitaalstorting, overweegt de Commissie zelfs om zo'n eisenlijst standaard in te voeren.

De Europese Commissie heeft een versnelde regeling opgetuigd voor het aanvragen van staatssteun in de coronacrisis. Daarbinnen is echter maar beperkte steun mogelijk, bijvoorbeeld wat betreft de hoogte van de garantstelling. Mocht Nederland meer steun willen geven, dan kan Hoekstra nog wijzen op de ‘bijzondere omstandigheden’ van de pandemie.

Dat daar met de coronacrisis sprake van is, bewijst de Deense overheid. Die mocht met dit artikel 107 lid 2 in de hand allerlei evenementenbedrijven steunen die nu geen inkomsten hebben. Nadeel is dat het lang zou kunnen duren voordat duidelijk is of zoiets ook voor KLM mogelijk is. 

Lees ook:

KLM-directeur levert 20 procent salaris in

Pieter Elbers, directeur van KLM, gaat dit jaar 20 procent minder verdienen. Ondertussen onderhandelen Frankrijk en Nederland over een reddingsplan voor Air France-KLM.

Het begrotingstekort loopt op naar historische hoogte, maar Nederland kan een stootje hebben

We stevenen af op een historisch begrotingstekort van 11,8 procent. Spaarzaam Nederland kan die klap voorlopig wel opvangen, zegt het kabinet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden