ReportageWerk

Hoe werknemers met een beperking het keramiekbedrijf Cor Unum laten groeien

Cor Unum is een keramisch atelier in Den Bosch waar keramiek gemaakt wordt van nationaal en internationaal bekende ontwerpers. Bij het atelier werken veel mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Op de foto: Toos Beekers - van Zeeland.Beeld Maikel Samuels

Hoe groeide een stichting met werknemers met een beperking uit tot een gerenommeerd keramiekbedrijf? Door zijn makers serieus te nemen.

“Ik heb deze kopjes nodig en jij kan die goed maken, dus wil je me helpen?” Lotte Landsheer (55) wijst op het koffiekopje in haar hand. Ze legt uit hoe haar stichting werknemers met een afstand tot de arbeidsmarkt benadert. En dat is vooral als volwaardige medewerkers. “Hier zeggen we: ik wil dat je vandaag dít gaat maken. Je wordt serieus genomen, hoe groot je beperking ook is. Dat is het verhaal van Cor Unum.”

Stichting Cor Unum is een keramiekbedrijf in Den Bosch waar mensen met een beperking werken. In een tijd waarin gemeenten worstelen om beschut werk – de ‘opvolger’ van de sociale werkplaats – te realiseren, boekt Cor Unum op eigenzinnige wijze succes. Allerlei bekende ontwerpers, variërend van Kiki van Eijk en Roderick Vos, tot de Italiaan Alessandro Mendini (die ook het Groninger Museum ontwierp), hebben met de stichting samengewerkt. 

Bloedmooie lijntjes van een parkinsonpatiënt

De potterie ontstond al in 1953 als initiatief van een pastoor en een wethouder in Orthen, Noord-Brabant. Cor Unum, Latijn voor één van hart, was bedoeld voor mensen die nergens anders werk konden krijgen. De keramist Zweitse Landsheer, de vader van Lotte, hielp destijds. Hij ontdekte dat de beperkingen van de makers ook krachten konden zijn. Zo zei hij een man met Parkinson rechte lijnen op een vaas te schilderen. Het resultaat was niet recht, maar wel bijzonder. “Dat zijn zulke bloedmooie lijntjes geworden, dat de serie die hij maakte gelijk werd aangekocht door de Bijenkorf in Amsterdam”, zegt Lotte Landsheer.

Van 1969 tot 1998 kreeg Cor Unum subsidie als sociale werkplaats. Maar daarna moest de potterie op eigen benen staan. Dat bleek zwaar. Schulden liepen op en in 2009 werd een faillissement aangevraagd. Ineens stonden vijfentwintig medewerkers op straat. 

“Dat was een heel moeilijke tijd,” zegt Toos Beekers - van Zeeland. Beekers werkt al 45 jaar bij Cor Unum. Ze is glazuurspuiter en een van de makers met een afstand tot de arbeidsmarkt. In 2009 werd zij weduwe én verloor ze haar baan. “Ik heb nog wel ander werk gezocht, maar ik had verder geen opleiding, ik was alleen goed in keramiek.” Gelukkig kon ze al snel terugkomen. Kort na het faillissement maakte Cor Unum, onder leiding van Lotte Landsheer, een doorstart als stichting. 

Landsheer huurde een klein atelier, ging ook lesgeven en verhuurde haar ruimte als opleidingscentrum. Ze kon slechts twee mensen van het oude team meenemen: Toos Beekers en Ton Musch. Musch werkte ooit in de bouw tot hij een ongeluk kreeg en een half jaar in het ziekenhuis lag. Na zijn revalidatie werd hij arbeidsongeschikt verklaard. “Ik hoefde niet meer te werken, maar ik wilde niet stoppen,” zegt Musch. Zo kwam ik 33 jaar geleden bij Cor Unum terecht. Dat het toen een sociale werkvoorziening was, was wel een struikelblok. In mijn ogen was je dan afgeschreven in de maatschappij. Maar dat gevoel was snel weg: ik moest mee functioneren in de leiding en werd overal bij betrokken.”

'Het materiaal dwingt je om rustig te worden’

Nu is Musch de modelleur van Cor Unum. Landsheer: “Modelleur wil zeggen dat je van een platte tekening een fysiek model maakt. Wat tegenwoordig veel met 2D- en 3D-machines wordt gedaan, kan Ton nog gewoon met zijn handen.” Musch leert zijn ambacht ook aan stagiairs van kunstschool SintLucas, waar Cor Unum sinds de doorstart mee samenwerkt. Ondertussen heeft Cor Unum zestien medewerkers met een beperking in dienst die via de sociale werkplaats worden gedetacheerd. Daarnaast werken er herintreders, stagiairs en vrijwilligers. “Al met al zijn we op de kerstborrel met 75 man”, vertelt Landsheer.

In 2018 is Cor Unum verhuisd naar zijn huidige locatie: een voormalige Fordgarage uit 1932. Deze ruimte is groter, centraler en dus duurder dan de vorige, maar zorgt tegelijk voor nieuwe inkomsten. Behalve een werkplaats heeft het bedrijf hier namelijk voor het eerst ook een winkel. Die was afgelopen jaar goed voor 30 procent van de omzet. 

De winkel van Cor Unum in Den Bosch.Beeld Maikel Samuels

Luisterend naar Landsheer lijkt het geen toeval dat uitgerekend een keramiekbedrijf succes boekt met mensen met een beperking. “Het materiaal past bij de mensen waar we mee werken. Zij zijn kwetsbaar en keramiek ook. Al ben je onzeker, of angstig, of heb je de bibbers, het materiaal dwingt je rustig te worden. Als je dat niet wordt, gaat het kapot.” De veelzijdigheid van het werk helpt ook mee. “Van gieten en uit de mal halen, tot spuiten en afwerken, er is altijd iets wat je wél kan.”

Van 18 januari tot en met 4 februari loopt bij Cor Unum de tentoonstelling van ontwerpwedstrijd ANARCHIE, met 20 genomineerde werken van kunststudenten.

Lees ook:

Beschut werk komt nog niet van de grond

Gemeenten slagen er niet in mensen die alleen eenvoudig werk aankunnen, met intensieve begeleiding, een beschutte werkplek te geven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden