null Beeld

Pandora PapersTussenpersonen

Hoe de witwasser gepakt wordt, maar tussenpersonen vrijuit gaan

Honderden Nederlanders hebben de afgelopen jaren een brievenbusfirma met bijbehorende bankrekening laten oprichten op de Seychellen of de Britse Maagdeneilanden. Ze kregen daarbij hulp van tussenpersonen. Die vinden dat ze niets verkeerd deden: ‘Het is erg onfortuinlijk.’

Dirk Waterval

Willy W. verkoopt zijn rally-auto, een witte Aston Martin N24. Op de zijkant prijkt nog een sticker van zijn Twentse projectontwikkelingsbedrijf Megahome. Toen de hobbycoureur jaren geleden met de wagen over modderpaden croste, was zijn bedrijf nog niet failliet. Inmiddels wel, en dus doet Willy de auto van de hand. ‘Met schade’, schrijft hij bij de internetadvertentie.

Op oude filmpjes, rond 2010, is inderdaad te zien hoe de Twentenaar uit Zenderen weleens hard met zijn Aston tegen een lantaarnpaal rijdt. Of, een andere keer, met zijn Renault Clio tegen een afvalcontainer tot stilstand komt. Het publiek anticipeert op de klap met een langgerekt ‘jaaa hoooooor’. Willy zet de auto in zijn achteruit, en rijdt verder met een gedeukte voorbumper, met daarboven het Megahome-logo.

Zes jaar later, in de zomer van 2016, gaat Megahome ten onder. Het familieconcern heeft veel van zijn beloofde huizen niet aan de kopers opgeleverd. En daar stopt de ellende niet voor W. Er loopt sinds september vorig jaar ook strafrechtelijk onderzoek naar hem, wegens mogelijke belasting- en faillissementsfraude: hij zou een deel van de inboedel van Megahome willen achterhouden om te voorkomen dat alles naar de schuldeisers moet.

Uitgeweken naar een belastingparadijs

Zouden de opsporingsdiensten weten dat Willy W. een paar jaar voor het faillissement al met een deel van zijn geld uitweek naar een belastingparadijs? Dat hij een firma heeft laten oprichten op de Seychellen, een eilandengroep tussen Somalië en India?

W. is daarin niet de enige. Honderden Nederlanders hebben de afgelopen jaren een brievenbusfirma met bijbehorende bankrekening laten oprichten op de Seychellen of de Britse Maagdeneilanden, in Panama en andere landen die de gegevens van bedrijven (en de mensen erachter) volledig afschermen voor buitenlandse belasting- of opsporingsdiensten. Dat blijkt uit miljoenen gelekte financiële documenten uit die landen, de Pandora Papers.

Dat roept herinneringen op aan de Panama Papers. Het internationale onderzoek naar die financiële documenten leidde vijf jaar geleden tot internationale ophef. Politici – althans, zij die niet zelf opdoken in de Papers – buitelden over elkaar heen van verontwaardiging. Er kwamen regels vanuit Brussel voor het verplicht bekendmaken van de uiteindelijk belanghebbenden van bedrijven, zodat die hopelijk uit de anonimiteit zouden komen. En er kwam een ‘zwarte lijst’ met belastingparadijzen die niet willen meewerken om ontduiking tegen te gaan.

Weinig zin

Afgaand op de informatie uit de nu openbaar geworden Pandora Papers lijken alle maatregelen weinig zin te hebben gehad. Zo valt op hoe gemakkelijk sommige tussenpersonen, ook ná de Panama Papers, nog altijd wegkomen met het helpen opzetten van brievenbusfirma’s – óók als er overduidelijk iets niet in de haak is bij de eigenaar ervan.

Deze tussenpersonen verbinden de polder met Panama, of het Twentse Zenderen met de Seychellen. Want hoe komen die honderden Nederlanders anders zo ver van huis met hun vermogen? Intermediairs weten de weg, leggen namens hun klanten contact met de dienstverleners in de belastingparadijzen, bestellen daar voor hen bedrijven en bankrekeningen. Dat kan vaak al voor een paar duizend euro.

Willy W. meldde zich rond 2013 bij Inco Bizz BV, een kantoor uit Breda dat zich als bemiddelaar opstelde. Inco Bizz stapte weer naar Alpha Consulting, een juridisch dienstverlener op de Seychellen, die vervolgens brievenbusfirma SYNMtwenty op W.’s naam zette.

Pandora Papers

Dit verhaal kwam mede tot stand op basis van e-mailverkeer dat in handen is van Trouw en het Financieele Dagblad, en documenten uit de Pandora Papers. De Pandora Papers bevatten gelekte financiële gegevens in handen van journalistencollectief ICIJ. Het gaat om bijna twaalf miljoen documenten uit belastingparadijzen van over de hele wereld, van Panama tot de Seychellen, van de Bahama’s tot de Britse Maagdeneilanden.

null Beeld

Geld stallen op de Seychellen

Het is niet duidelijk of Willy W. SYNMtwenty ook heeft gebruikt voor de fraude waarvan hij wordt beschuldigd door justitie. Op vragen reageert hij niet. W. maakte in elk geval geen melding van faillissementsfraude op het inschrijfformulier dat de bank van hem verlangde voor het openen van een rekening voor SYNMtwenty. Wel legt hij uit aan de bank dat zijn vastgoedbedrijf geraakt werd door de crisis op de huizenmarkt. Het viel de projectontwikkelaar daarbij op dat de salarissen van zijn ingenieurs in Nederland heel hoog zijn, vergeleken met landen in Azië. Terwijl de kwaliteit van de huis-ontwerpen ongeveer gelijk is. Dus wil hij die ontwerpen dáár laten maken, en het bespaarde geld op de Seychellen stallen, schrijft hij eerlijk.

Willy W. maakt deel uit van het klantenbestand van Dennis Vermeulen, de eigenaar van Inco Bizz en van andere rechtspersonen, zoals Stichting Internationaal Zakendoen en Inco Group. W. is niet de enige opvallende casus in het bestand. Neem een klant als Reinier van E., de internetondernemer die vermogen zou verbergen voor de Nederlandse fiscus via brievenbusfirma’s op de Seychellen. De Fiscale Opsporingsdienst (Fiod) verdenkt hem daar in ieder geval van, en deed vorig jaar een inval bij hem en twee anderen. Daarbij werden onder meer 70.000 euro aan contant geld, nog eens tonnen aan cryptovaluta en twee stroomstootwapens aangetroffen.

In de ruim 12 miljoen gelekte bestanden uit de Pandora Papers figureren zo’n honderd Nederlanders die allen Dennis Vermeulen hebben ontdekt als brug naar de Seychellen, deels ook ná de Panama Papers. Voor sommige klanten trof Vermeulen een extra veiligheidsmaatregel: de aandelen van hun brievenbusfirma kwamen soms op naam te staan van een bedrijf uit Liberia of uit de Amerikaanse staat Delaware. “Dit soort gelaagde structuren wordt vaak gebruikt om eigenaren af te schermen en om te verbergen waar het geld vandaan komt”, zegt Rob Bastiaan, die namens de Fiod meewerkt in het anti-witwascentrum AMLC. Bastiaan spreekt van ‘hoogrisico-structuren’. “De gemiddelde Nederlander heeft in Liberia of de Seychellen weinig te zoeken, en Liberia staat alom bekend als land waar je heel veel kan bereiken als je maar geld schuift.”

Frauduleuze klanten

Vermeulen noemt het ‘erg onfortuinlijk om te horen’ dat hij frauduleuze klanten van dienst geweest is, schrijft hij in een reactie op vragen. Maar dat kan elke financieel dienstverlener overkomen, zo vervolgt hij. De fiscalist bezweert dat hij zich verder altijd aan de wettelijk verplichte klantcontroles heeft gehouden.

Als alle tussenpersonen dat zouden doen, zou er misschien minder illegaal verkregen geld weggesluisd kunnen worden naar belastingparadijzen. Maar lang niet alle tussenpersonen doen het, weet internationaal corruptie-expert en Cambridge-hoogleraar Jason Sharman. En bovendien: wie het niet doet, komt daar volgens hem bijna altijd mee weg. Nog steeds. “Van de honderd bemiddelaars die meewerken aan fraude en corruptie gaan er bij wijze van spreken negenennegentig vrijuit”, zegt Sharman.

Vaak opereren de bemiddelaars vanuit een ander land dan waar de feitelijke fraude of corruptie plaatsvond, zo legt Sharman uit. “En dan is het meestal te veel moeite voor openbaar aanklagers om achter ze aan te gaan. Uitlevering kost al snel jaren, en al die tijd weten opsporingsdiensten niet of dat iets zal opleveren.”

null Beeld

De witwasser wordt gepakt, de tussenpersoon niet

Ton Scholing, hoofd van het anti-witwascentrum AMLC, waarin onder meer de Fiod, het Openbaar Ministerie, politie en private partijen samenwerken, bevestigt dat de opsporing vaak voorbijgaat aan tussenpersonen die fraude faciliteren door te bemiddelen bij het oprichten van brievenbusfirma’s in afgeschermde oorden. “Onderzoek richt zich op de witwasser of de fiscaal fraudeur, en meestal niet op de tussenpersonen. Zij komen in fraude- of witwaszaken vaak slechts fragmentarisch voor. Je ziet pas hoe belangrijk ze zijn als je meerdere zaken op één hoop gooit.”

Het profiel van de tussenpersoon lijkt bij uitstek te passen op ene Paul van Lienden, een geboren Amsterdammer die zijn klanten al decennia lang helpt aan firma’s op de Maagdeneilanden of in Panama. Van Lienden opereert vanuit Monaco met zijn bedrijf International Corporate Structuring (ICS), waarvan hij in ieder geval tot 2016 de baas was en waar hij een nogal indrukwekkende klantenkring heeft opgebouwd. Alleen al in de documenten van de Pandora Papers komen zo’n 700 bedrijfjes voor die door ICS zijn opgezet of waarbij ICS bemiddelde.

Sommige ervan hebben Nederlandse eigenaren, zoals Palm Invest: het Nederlandse beleggingsfonds waarmee beleggers zogenaamd konden investeren in vastgoed op een palmvormig opgespoten eiland in Dubai. In werkelijkheid investeerden de pakweg vierhonderd beleggers niet in vastgoed, maar in de privévilla’s, auto’s en boten die de twee Nederlandse oprichters van Palm Invest kochten. Dat geld verdween naar twee Panamese firma’s die Van Lienden voor ze had laten oprichten. De twee oprichters van Palm Invest werden veroordeeld tot drie jaar cel.

Steekpenningen in Brazilië

Tot Van Liendens cliënten behoort ook Renato Duque, voormalig onderdirecteur van het Braziliaanse oliebedrijf Petrobras. Duque heeft nog tientallen jaren cel voor de boeg, omdat hij steekpenningen aannam en politici omkocht in Brazilië.

Van Lienden hielp Duque om zo’n 20 miljoen euro via een tussenstap op de Britse Maagdeneilanden op een bankrekening in Monaco te krijgen. Hij maakte dat geld persoonlijk over voor Duque. In de rechtszaken die aan Duque’s veroordeling voorafgingen werd Van Lienden wel genoemd, maar niet als verdachte. Veroordeeld is hij ook niet.

Van Lienden was ook betrokken bij een geheime wapendeal tussen een Oost-Europese wapenfabriek en het toenmalige regime in Angola, waar begin jaren negentig een burgeroorlog woedde. Twee Franse zakenmannen wisten toen heimelijk voor 790 miljoen dollar aan tanks, munitie en vliegtuigen van Slowakije naar Angola te krijgen. Zo verkreeg toenmalig president Eduardo dos Santos meer slagkracht tegen oppositie-rebellen.

Bij de transactie waren hooggeplaatste Franse politici betrokken, onder wie een oud-minister van binnenlandse zaken en Jean-Christophe Mitterrand, de zoon van president Mitterand. Mitterrand junior hield als consulent uiteindelijk ongeveer een half miljoen euro over aan het bemiddelen tussen de verschillende partijen in de wapendeal.

Zwitserse bankrekening

Dat alles staat in een rechterlijke uitspraak hierover uit 2008. Die vermeldt ook hoe dat bedrag van een half miljoen euro op een Zwitserse bankrekening belandde: via brievenbusfirma’s op de Britse Maagdeneilanden waarvan Paul van Lienden de gevolmachtigde was.

Het is opmerkelijk hoe vaak Van Liendens naam opduikt in grootschalige corruptie- en fraudezaken. Het blijft onduidelijk of hij op de hoogte was van de dubieuze praktijken van zijn cliënten. Op vragen van Trouw reageert de advocaat van Van Lienden, door te dreigen met een rechtszaak als de krant over zijn cliënt publiceert.

Tegen beschuldigingen aan zijn adres lijkt Van Lienden zich in elk geval goed te weren. Toen de fraude bij Palm Invest aan het licht kwam, beschuldigde een stichting van gedupeerde beleggers ‘Paul van L.’ van het achterhouden van de buitgemaakte miljoenen via de twee Panamese firma’s waarvan hij bestuurder was. Later moest de stichting toegeven dat ‘er geen enkele aanwijzing is’ dat de fiscalist uit Monaco betrokken was bij een strafbaar feit. Ze had die beschuldiging ‘nooit mogen doen’. Van Lienden had zelfs heel goed meegewerkt aan de onderzoeken van de opsporingsdienst, en kreeg schriftelijke excuses van de stichting.

Op de kavels die projectontwikkelaar Megahome van Willy W. ooit zou volbouwen, verrijzen inmiddels huizen. W’s curator is druk met het verkopen van die stukken grond, zodat die weer beschikbaar komen. De witte Aston Martin staat nog steeds te koop.

Reacties van de tussenpersonen: gebroken met het verleden, en nooit gearresteerd

Dennis Vermeulen schrijft dat hij in 2014 stopte met Inco Bizz, omdat er strengere regels kwamen in Nederland. Bemiddelen was hem door nieuwe trustwetgeving niet meer toegestaan. Met de daarna opgerichte Stichting Internationaal Zakendoen ‘begeleidde hij ondernemers bij het starten van een buitenlandse onderneming’. Dat is iets anders dan het verkopen van buitenlandse vennootschappen aan Nederlanders, en valt volgens Vermeulen volledig binnen de bestaande wet. Inmiddels helpt hij met zijn Inco Group alleen nog buitenlandse ondernemers aan een Nederlandse vennootschap. Met alle oude klanten van Inco Bizz en Stichting Internationaal Zakendoen heeft Vermeulen gebroken, schrijft hij.

Zowel Paul van Lienden als ICS reageren op vragen over specifieke casussen met een algemene advocatenbrief waarin onder meer staat dat Van Lienden sinds 2016 geen aandeelhouder meer is van ICS. Op een document waarover Trouw beschikt en waarin staat dat Van Lienden nadien stille vennoot is geworden, gaan beide niet in. Verder stelt de advocatenbrief dat Van Lienden in geen enkel land door justitie is ondervraagd of gearresteerd. Ook ICS is volgens zijn advocaat nooit onderwerp van onderzoek geweest.

Lees ook:

Een zeldzaam inkijkje in één van de rijkste en meest gesloten families van Nederland

Een familievete zorgt voor tweespalt in het ondernemersgeslacht Fentener van Vlissingen. Zoon Robert-Jan onttrekt zich aan wettelijke controles, tot woede van zijn vader John die vreest voor de reputatie van hun reisorganisatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden