Bij werkleerbedrijf Orionis op Walcheren kunnen bijstandsgerechtigden kennismaken met verschillende beroepen. Werkbegeleider horeca Rien Mens (links) helpt Stefan Sleutel met het bakken van een perentaart.

Arbeidsmarkt

Hoe Apeldoorn en Middelburg bijstandsgerechtigden wél aan het werk krijgen

Bij werkleerbedrijf Orionis op Walcheren kunnen bijstandsgerechtigden kennismaken met verschillende beroepen. Werkbegeleider horeca Rien Mens (links) helpt Stefan Sleutel met het bakken van een perentaart.Beeld Arie Kievit

Apeldoorn en Middelburg krijgen relatief veel mensen uit de bijstand aan het werk. De krappe arbeidsmarkt helpt deels. Wat voor tips hebben zij?

Barbara Vollebregt

Ze hebben geen wondermiddel, geen extreem gewaagde aanpak, en ze maken de dingen ook niet mooier dan ze zijn. En toch zijn Apeldoorn en Middelburg succesvol in het aan het werk helpen van inwoners met een uitkering.

“De tijd nemen om te werken aan het zelfvertrouwen van inwoners en heel nauw samenwerken met werkgevers en de gemeente”, vat Erik van der Veen de Apeldoornse werkwijze samen. Hij is directeur werk van het werkleerbedrijf Lucrato, die in opdracht van onder meer de gemeente Apeldoorn mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan werk helpt.

Het werkleerbedrijf is daar goed in, ziet Divosa, de vereniging voor gemeentelijke leidinggevenden in het sociaal domein, die hierover cijfers bijhoudt. De afgelopen jaren lukte het Apeldoorn steeds om 700 inwoners weer naar een betaalde baan te begeleiden. In Middelburg doen ze het ook goed, daar worden jaarlijks rond de 200 mensen aan werk geholpen. Daarmee zijn ze vergeleken met andere gemeenten behoorlijk succesvol, zegt Divosa.

Verdiep je in mensen

Hun geheim? “Een uitgebreide intake waarin we kijken naar iemand als geheel. Zijn er schulden? Heeft iemand zorg nodig? Hoe zit het met het inkomen? Daar komen we achter met vragenlijsten en verdiepende gesprekken”, zegt Kim van Limbergen, manager van de afdeling werk van werkleerbedrijf Orionis Walcheren. Orionis helpt inwoners van Walcheren, waar de gemeente Middelburg onder valt, naar werk.

“We hebben ons lange tijd vooral gericht op de mensen die we relatief snel richting de arbeidsmarkt konden begeleiden”, legt ze uit. “Maar die zijn nu eigenlijk op, omdat werkgevers door de personeelstekorten eerder bereid zijn ook mensen met een rugzakje in hun personeelsbestand op te nemen”, zegt Van Limbergen.

En dus richt de gemeente zich nu op de bijstandsgerechtigden met problemen op meerdere gebieden. “Mensen van wie we verwachten dat we ze binnen 6 tot 18 maanden aan het werk kunnen helpen. Die het bij wijze van spreken al spannend vinden om het huis uit te gaan”, zegt ze. “We beginnen met een periode van zes weken waarin we iemand leren kennen”, aldus Van Limbergen.

Kim van Limbergen is manager bij Orionis. ‘We vragen liever: Wat heb je nodig om volgende maand vaker te kunnen solliciteren?’ Beeld Arie Kievit
Kim van Limbergen is manager bij Orionis. ‘We vragen liever: Wat heb je nodig om volgende maand vaker te kunnen solliciteren?’Beeld Arie Kievit

Training en stages

In die zes weken volgen de bijstandsgerechtigden een training en er zijn snuffelstages. In het werkleerbedrijf zelf zien ze bijvoorbeeld hoe een keuken in een horecazaak eruitziet en hoe het is om in de schoonmaak te werken. Zo krijgen ze een beeld van het werk in zeven sectoren waar veel vraag is naar arbeidskrachten: de zorg, bouw, horeca, schoonmaak, logistiek, administratie en productie. Voor sommige snuffelstages, bijvoorbeeld in de bouw, is er een samenwerking met werkgevers uit de omgeving.

Een goed begin is het halve werk, weten ze ook in Apeldoorn. Daarom is er op het stadhuis altijd iemand van Lucrato aanwezig. Zodat de lijntjes tussen de gemeente, waar iemand een uitkering komt aanvragen, en het werkleerbedrijf dat iemand klaarstoomt om weer aan het werk te gaan zo kort mogelijk zijn. “En dan niet meteen beginnen over dat ze moeten gaan solliciteren”, zegt Van der Veen. “Gelijk een opgeheven vingertje, dat werkt averechts”, weet hij.

“Mensen die een uitkering krijgen, zijn vaak op een of andere manier beschadigd. Ze zijn bang om weer te solliciteren, weer afgewezen te worden. Dat heeft meestal te maken met een laag zelfvertrouwen”, legt hij uit. Dan heeft het weinig zin om hen direct aan een baan te helpen, wil hij maar zeggen.

Neem de tijd

“Ook al staan werkgevers nu te springen om mensen. Wij kijken eerst wat er nodig is om iemand werkklaar te maken”, gaat hij verder. “Daarvoor nemen we dan liever een paar maanden de tijd dan dat we iemand na een maand aan werk helpen en diegene een maand later alweer uitvalt omdat onderliggende problemen niet zijn aangepakt of omdat het allemaal te snel gaat”, legt de directeur uit. Daar sluit Van Limbergen zich bij aan.

Bovendien kijken ze in Apeldoorn altijd naar de intenties van een werkgever. Lucrato vraagt werkgevers eerst waarom ze eigenlijk mensen met een uitkering willen aannemen. “Als het antwoord is: ‘We willen even snel tien mensen hebben omdat we personeel tekort komen’, dan zijn ze bij ons niet aan het juiste adres. We zijn geen uitzendbureau.”

Werkgevers moeten wel bereid zijn te investeren in een inclusieve werkplek. En begrijpen dat er soms extra begeleiding nodig is. “Allemaal om te voorkomen dat we een draaideurkandidaat krijgen. Dat is voor mensen namelijk het ergste wat er kan gebeuren: dat het steeds mislukt”, weet Van de Veen.

Laat je maar vallen

De twee werkleerbedrijven hebben consulenten, trainers en toegepaste psychologen in huis. Die moeten eerst het vertrouwen van de bijstandsgerechtigde winnen. En dan is het werken aan hun zelfvertrouwen. In groepjes. En dat kan al met kleine oefeningen weten ze in Apeldoorn. “Bijvoorbeeld door jezelf achterover te laten vallen en erop te vertrouwen dat de groep je opvangt. Als het zelfvertrouwen groeit, komt er meer rust in het hoofd. Pas dan kan iemand weer verder kijken. De stap naar werk volgt dan, met de juiste begeleiding, vanzelf”, meent Van der Veen

Het Gelderse werkleerbedrijf richt zich in eerste instantie op de bijstandsgerechtigden van wie wordt verwacht dat ze binnen een jaar aan het werk kunnen bij een bedrijf. Daarbij doen ze ook aan ‘jobcarving’. Dan wordt gekeken of iemand die niet volledig aan alle eisen van een vacature kan voldoen, wel aan een deel kan voldoen. Van die taken wordt dan een nieuwe baan gemaakt.

Voor de groep die naar verwachting tussen de 1 en 3 jaar nodig heeft om klaargestoomd te worden voor de arbeidsmarkt werkt Lucrato samen met verschillende partijen uit de regio in het project ‘Apeldoorn Werkt Mee’.

Iemand kan binnen dat project bijvoorbeeld beginnen met een paar uur per week vrijwilligerswerk bij de kringloopwinkel en dan, in kleine stapjes, doorgroeien naar een betaalde baan. Als dan toch iemand uitvalt in die baan, zorgen vijf werkgevers uit de omgeving voor een vangnet. Die werkgevers begeleiden allemaal al langere tijd mensen met een arbeidsbeperking en zorgen er samen voor dat iemand die uitvalt in ieder geval niet thuis op de bank komt te zitten maar nog een dagbesteding blijft houden.

Grote omslag

Bij Orionis Walcheren is de huidige aanpak een hele omslag. “In het verleden lag de focus veel meer op controle en rechtmatigheid, heeft iemand wel echt recht op die uitkering?”, zegt Van Limbergen. “Nu willen we veel meer vanuit vertrouwen werken. Die verandering zie je ook in de maatschappij. Signalen vanuit bijvoorbeeld de Vereniging Nederlandse Gemeenten, de politiek en de toeslagenaffaire maken dat de roep om de menselijke maat op steeds meer plekken terugkomt.”

Maar goed ook, vindt Van Limbergen. “Wij kunnen mensen met een uitkering wel verplichten om binnen een maand vijf keer te solliciteren en dat in de maand daarop controleren maar dat heeft vaak helemaal geen zin. Ten eerste schieten mensen daarvan in de stress. Ten tweede weten de mensen die wij begeleiden niet altijd hoe ze moeten solliciteren. Bijvoorbeeld omdat ze niet weten hoe ze een sollicitatiebrief moeten schrijven. En als het dan niet lukt om vijf sollicitaties uit te sturen veroorzaakt dat nog meer stress en daalt het zelfvertrouwen verder.”

Iedereen bijscholen

De nieuwe aanpak helpt. “We vragen liever: Wat heb je nodig om volgende maand vaker te kunnen solliciteren? En hoe kunnen we daarbij helpen? Op die manier gaat iemand zelf nadenken over zijn of haar kunnen. En iemand kan daarin niet falen. Waardoor ze leren in zichzelf te geloven. En dat is wat je wil, zeker bij de doelgroep die we nu naar werk begeleiden, die iets meer hulp nodig heeft.”

De mensen die door het Zeeuwse werkleerbedrijf worden geholpen krijgen sinds kort ook één vast contactpersoon aangewezen. Daarmee worden ook de verschillende overdrachtsmomenten geschrapt. “Zo bouwen we aan vertrouwen en kunnen we de voortgang beter te volgen”, legt ze uit.

Dat vraagt wel wat van het personeel. “Onze mensen moeten nu het hele traject naar werk begeleiden. Waar ze eerder alleen verantwoordelijk waren voor een deel, bijvoorbeeld iemand matchen met een werkgever. Om dat te kunnen doen, laten we iedereen bijscholen.”

‘Ik kan heel veel, maar ik heb wel aangepast werk nodig’

Ronald van Huffelen (47) zat in de bijstand maar vond met de juiste hulp weer werk

Vrachtwagenchauffeur Ronald van Huffelen (47) wordt in 2014 slachtoffer van een bedrijfsongeval. “Een rolcontainer met 250 kilo aan kopieerpapier viel over me heen.” Hij breekt zijn ruggenwervel en zijn linkerknieschijf. “Ik belandde in de Ziektewet. Maar zodra het wat beter ging stapte ik weer in de vrachtwagen”, vertelt hij.

Dat gaat een paar dagen goed. Maar daarna ‘zit zijn hele lichaam op slot’. “Ik heb het echt geprobeerd maar ik moest een streep zetten door mijn toekomst als vrachtwagenchauffeur”, zegt hij. “Fysiek ging dat gewoon niet meer.”

Hij krijgt eerst een werknemersuitkering via het UWV en belandt vervolgens in de bijstand. Hij solliciteert veel en mag ook vaak op gesprek komen. “Maar met mijn fysieke plaatje viel ik steeds door de mand en dan kozen ze toch voor iemand anders.”

De gemeente verwijst hem door naar werkleerbedrijf Lucrato dat inwoners van Apeldoorn, Epe en Heerde weer aan het werk helpt. “Ik kreeg een vast contactpersoon toegewezen, Marco Jellema. Heel aardig en hij luisterde echt naar me.”

Want Van Huffelen weet heus wel dat mensen soms een vooroordeel hebben over mensen zoals hij, mensen met een arbeidsbeperking, mensen die in de bijstand zitten. “Alsof we niets kunnen. Dat is heel onterecht. Ik ben net als ieder ander. Ik kan heel veel maar ik heb wel aangepast werk nodig. Ik kan met mijn rug bijvoorbeeld niet met zware spullen gaan zeulen.”

Lucrato zorgt ervoor dat hij een uitgebreide keuring krijgt. “Er staat nu zwart-op-wit wat ik fysiek allemaal wel en niet kan en hoeveel uur ik per dag bijvoorbeeld kan staan en hoeveel uur ik per dag kan zitten. Dat is voor mij heel fijn, want dan is dat maar meteen duidelijk voor een werkgever.”

Hij vertelt dit allemaal op zijn nieuwe werkplek bij SDD in Emst waar hij tussen de 3D-printers staat. “Marco liet mij de vacatures hier zien en dat leek me wel wat. Ik ontmoette de baas en nu ben ik hier sinds 1 januari in vaste dienst voor 37,5 uur in de week.” Zijn werk? “Dit bedrijf verkoopt grote machines, onder andere om boeken mee te produceren. Ik zorg dat de speciale onderdelen voor die machines worden gemaakt met een 3D printer. Denk aan geleidings- en montageblokken.”

Leuk werk, aardige collega’s en een fijne werkplek. Beter kan eigenlijk niet, vat hij het samen. Veel beter ook dan thuiszitten. Als je lang thuiszit raak je een beetje ‘aan het sukkelen’ is zijn ervaring. “Nu heb ik een dagritme en we helpen elkaar hier, dat vind ik belangrijk”, zegt hij. Met zijn consulent, Jellema, maar ook met Margot IJzerman, de consulent van Lucrato die altijd op zijn werkplek aanwezig is heeft hij goed contact. “Bij Lucrato hebben ze me laten zien dat iedereen in de arbeidsmarkt past. Ook ik.”

Lees ook:

Sociale ontwikkelbedrijven willen de personeelstekorten best oplossen, maar daarvoor hebben ze wel meer geld nodig

Geef ons meer geld en we helpen zo 10.000 mensen die thuiszitten aan een baan. Dat schrijft Cedris, de vereniging van sociale ontwikkelbedrijven - de voormalige sociale werkplaatsen - in een brandbrief aan de Tweede Kamer.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden